Uzasadnienie
Przedmiotem skargi R. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I i II raty podatku od nieruchomości za 2011 r. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W dniu 19 lipca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej R.M., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, oraz że wraz z synem, który uległ wypadkowi, doznając urazu oka, utrzymuje się z opieki społecznej.
W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, iż w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z synem znajduje się majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 70 m², zaś dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 971 zł (świadczenie alimentacyjne, pielęgnacyjne, rehabilitacyjne i rodzinne, wynagrodzenie za praktykę).
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.
Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.).
Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).
Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów.
Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz.
8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".
Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).
Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z 2 sierpnia 2012 r., dokonane na mocy art. 255 p.p.s.a., skarżąca przesłała pismo, w którym m.in. wskazała, że oboje z synem chorują (wobec skarżącej orzeczono III stopień niepełnosprawności, zaś syn jest po operacji oka), ponosząc miesięczne wydatki na zakup leków w kwocie 200-250 zł, że w związku z zakupem energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych, podatkiem od nieruchomości i wywozem nieczystości stałych zmuszona jest ponieść koszty w wysokości 520 zł w skali miesiąca, że wraz z synem na zakup żywności i środków higienicznych wydają miesięczne około 500-600zł, że spłaca pożyczkę w kwocie 250 zł miesięcznie, oraz że od 6 sierpnia 2012 r. podjęła pracę na podstawie umowy zlecenia za wynagrodzeniem w wysokości 800 zł miesięcznie. Wraz z pismem skarżąca przedłożyła kserokopie dowodów wpłaty na rzecz PROVIDENT POLSKA S. A. i Tauron Sprzedaż Sp. z o. o. oraz kserokopie decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z 19 kwietnia 2012 r. o uznaniu R..M. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i trzech umów zlecenie.
Mając na względzie informację co do sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącej, a wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy, powołanego wyżej pisma oraz z kserokopii załączonych dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata wymaganych w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych przekracza możliwości finansowe jej gospodarstwa domowego.
Powyższa ocena wynika z porównania skali dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego skarżącej (wraz z wynagrodzeniem za świadczoną obecnie pracę w oparciu umowę zlecenie około 1.771 zł) z wielkością niezbędnych kosztów utrzymania jej i syna związanych m.in. z zakupem żywności, środków higieny, lekarstw, zapłatą raty pożyczki, podatku od nieruchomości oraz opłatą za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości (około 1.620 zł). Koszty te bowiem niemal w całości obciążają uzyskiwane dochody. Gdyby uwzględnić koszty związane z nabyciem węgla na opał (co należy również brać pod uwagę) należałoby uznać sytuację skarżącej za jeszcze bardziej trudną.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.