Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...], nr [...], wydanym na podstawie art. 17 § 1, 64 c § 4 i 163 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity DZ. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.), Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie obciążył Prokuraturę Rejonową w Nysie kosztami w kwocie 6. 245,42 zł powstałymi w związku z przeprowadzonym postępowaniem zabezpieczającym wobec podejrzanego R. S., a dotyczącym samochodu osobowego marki Fiat 126 p 650 o nr rej. [...] i wobec podejrzanego A. B., a dotyczącym samochodu osobowego marki Skoda 105 nr rej. [...].
Jak ustalono Prokuratur Rejonowy w Nysie w dniu [...] w sprawie o sygnaturze [...] wydał postanowienia o zabezpieczeniu obu pojazdów, a następnie skierował je do realizacji na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania zabezpieczającego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie dokonał zajęcia obu pojazdów, które odprowadzono i zabezpieczono na parkingu strzeżonym z [...] przy ul. [...].
Następnie postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w Nysie uchylił zabezpieczenia majątkowe orzeczone postanowieniami Prokuratora Rejonowego w Nysie z dnia [...].
W tej sytuacji Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie, zgodnie z treścią art. 163 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym w oparciu o wystawione faktury za usługi parkingowe, obciążył wierzyciela.
Nie godząc się z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie Prokurator Rejonowy w Nysie złożył zażalenie, w którym domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu zażalenia Prokurator podkreślił, iż skoro zarówno w postanowieniach o zabezpieczeniu jak i zarządzeniach o wykonaniu zabezpieczenia wskazano jedynie, że zabezpieczenie ma nastąpić poprzez zajęcie pojazdów, to organ egzekucyjny będąc dysponentem zajętych ruchomości powinien uwzględniając zasady efektywności i ekonomiki sprzedać zajęte ruchomości, a uzyskaną ze sprzedaży kwotę złożyć do depozytu sądowego. Takie uprawnienia organu egzekucyjnego Prokurator wywiódł z treści art. 157 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 188 § 1 kodeksu karnego wykonawczego. W powołanym artykule 157 a wskazano bowiem, iż organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia, a z treści art. 188 § 1 kkw wynika, że urząd skarbowy wykonując środek karny przepadku przejmuje składniki mienia wymienione w wyroku. Zdaniem Prokuratora, analogicznie dzieje się w przypadku wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym.
Zatem to urząd skarbowy z chwilą zajęcia ruchomości przez poborcę skarbowego zobowiązany był do ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego, a pozostawiając samochody na płatnym parkingu wybrał najbardziej kosztowny sposób zabezpieczenia.
Postanowieniem z dnia [...], nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Dyrektor podzielił stanowisko organu I instancji i podkreślił, że postępowanie zabezpieczające nie może prowadzić do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, a ma jedynie stwarzać gwarancje wyegzekwowania tego obowiązku przyszłości. Dlatego też zdaniem Dyrektora nie można w postępowaniu zabezpieczającym stosować poprzez analogię przepisów dotyczących wykonania środka karnego. Przepisy te dotyczą bowiem innego etapu postępowania i mają na celu wyegzekwowanie określonego obowiązku. W niniejszej sprawie nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a zatem w sytuacji gdy postanowienia o zabezpieczeniu zostały uchylone przez Sąd Rejonowy w Nysie, to stosownie do treści art. 163 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji istniała podstawa do obciążenia wierzyciela wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym. Dyrektor wskazał również, że informował wierzyciela w toku postępowania zabezpieczającego o kosztach związanych z przechowaniem pojazdów na parkingu, jednak Prokurator utrzymywał, że to organ egzekucyjny jest dysponentem zajętego mienia.
Zdaniem Dyrektora, w sytuacji gdy postanowienia o zabezpieczeniu zostały przez Sąd uchylone, ewentualna sprzedaż zajętych ruchomości byłaby przedwczesna i narażałaby Skarb Państwa na dodatkowe koszty, w tym odszkodowawcze.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem Prokurator Rejonowy w Nysie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść postanowienia, a to art. 161 i 163 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wniósł o uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach.
Uzasadniając skargę Prokurator wskazał na treść art. 1a pkt 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym organ egzekucyjny w wyniku zajęcia egzekucyjnego nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego zarządzenia zabezpieczenia, które nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku. Nadto powołując się na treść art. 164 § 4 i 168, 100 § 1, 157 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Prokurator podkreślił, iż organ egzekucyjny dysponuje środkami prawnymi, które zapewniają mu swobodę w wyborze sposobu dokonywanego zabezpieczenia, zwłaszcza gdy wierzyciel pozostawił mu tę swobodę określając jedynie, iż zabezpieczenie ma nastąpić poprzez zajęcie pojazdów.
Zatem organ egzekucyjny nie dokonując sprzedaży zabezpieczonych pojazdów i wybierając najkosztowniejszą formę zabezpieczenia, spowodował wzrost kosztów przechowania pojazdów wbrew zasadom efektywności i ekonomiki.
Nadto Prokurator Rejonowy w Nysie wskazał również, że postępowanie karne przeciwko A. B. i R. S. nadal toczy się przed Sądem Rejonowym w Nysie i do czasu wydania wyroku nie można stwierdzić czy będzie lub nie orzeczony przepadek, a zatem istnieje realna możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji zastosowanie art. 163 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest przedwczesne.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Na rozprawie Prokurator Prokuratury Okręgowej w Opolu popierając skargę podkreślił dodatkowo, że z chwilą wniesienia aktu oskarżenia do sądu, Prokurator Rejonowy w Nysie przestał być dysponentem przedmiotu zabezpieczenia, a w przypadku orzeczenia przepadku zabezpieczonych rzeczy, organy skarbowe będą mogły się zaspokoić z tych rzeczy. Nadto wskazał, iż wątpliwości budzi uznanie Prokuratora za wierzyciela w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i podniósł również, że rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania zabezpieczającego - jako części kosztów postępowania karnego, podejmie sąd rozstrzygający sprawę karną przy wydaniu wyroku. W tej sytuacji rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie co do kosztów postępowania zabezpieczającego jest co najmniej przedwczesne.
Pełnomocnik Dyrektora wniósł o oddalenie skargi i wskazał, iż zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Prokurator był wierzycielem, a organ egzekucyjny nie mógł sprzedać zabezpieczonych ruchomości, gdyż zabezpieczenie nie może prowadzić do egzekucji świadczenia, zwłaszcza gdy o winie podejrzanych i losie zabezpieczonych pojazdów rozstrzygać będzie dopiero sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem, stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Stosownie do treści art. 163 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.), organ egzekucyjny obciąża wierzyciela opłatami za czynności zabezpieczające oraz wydatkami związanymi z zabezpieczeniem, jeżeli postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte wskutek braku wniosku o którym mowa w art. 159 § 2, lub wniosek ten nie został uwzględniony, a jeżeli nie zostało wszczęte z innych powodów - wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym. Przepis art. 64 c § 7 stosuje się odpowiednio.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt uchylenia przez Sąd Rejonowy w Nysie postanowień wydanych przez Prokuratora Rejonowego w Nysie o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podejrzanych A. B. i R. S. Jak wynika z akt sprawy postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym zostały skierowane przez Prokuratora Rejonowego w Nysie do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie celem ich zrealizowania.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie dokonał zabezpieczenia wskazanych przez Prokuratora ruchomości poprzez ich zajęcie i odprowadzenie oraz zabezpieczenie na parkingu strzeżonym.
Z chwilą uchylenia przez Sąd postanowień Prokuratora Rejonowego w Nysie, postępowanie zabezpieczające przeprowadzone w oparciu o te postanowienia utraciło swój byt. Spełniona została zatem przesłanka z art. 163 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawniająca organ egzekucyjny do obciążenia wierzyciela wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte z innych powodów. W takiej sytuacji, skoro nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przed uchyleniem zabezpieczenia, to wydatki związane z postępowaniem zabezpieczającym winien ponieść wierzyciel. W aktach sprawy znajdują się faktury dokumentujące wydatki związane z kosztami przechowania zabezpieczonych pojazdów i jako takie nie były kwestionowane w sprawie.
Kwestionowana była natomiast zasadność ponoszenia ich przez Prokuratora Rejonowego w Nysie, który wskazywał w skardze, iż to organ egzekucyjny, zgodnie z art. 1 a pkt 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nabywa z chwilą dokonania zajęcia prawo do rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnych do wykonania zabezpieczenia. Zatem to na organ egzekucyjny przerzucona byłaby, według Prokuratora, odpowiedzialność związana z zajęciem egzekucyjnym i wysokością tych kosztów, gdyż to właśnie organ egzekucyjny, stosownie do art. 157 a, ma uprawnienie pozwalające mu w każdym czasie na uchylenie lub zmianę sposobu lub zakresu zabezpieczenia. Wskazując na te regulacje Prokurator dowodził, że jako wierzyciel, pozostawił organowi pełną swobodę w zabezpieczeniu pojazdów, a dokonany przez organ wybór co do sposobu zabezpieczenia i związane z tym koszty powinny obciążać właśnie organ egzekucyjny. Twierdzeń tych nie można uznać za słuszne, albowiem postępowanie dotyczące zabezpieczenia majątkowego, jako jeden z elementów procesu karnego podlega innym zasadom.
W pierwszej kolejności należałoby wskazać na odrębność tego postępowania w stosunku do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odrębność ta wynika między innymi z treści przepisów regulujących instytucję zabezpieczenia majątkowego w toku postępowania karnego oraz z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Stosownie treści art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji na podstawie innych ustaw. Natomiast w myśl § 2 wskazanego artykułu w zakresie nieuregulowanym odrębnymi przepisami, należności, o których mowa w § 1, podlegają zabezpieczeniu w trybie i na zasadach określonych w dziale IV - postępowanie zabezpieczające. Nadto stosownie do artykułu 170 powołanej ustawy pozostają w mocy przepisy ustaw szczególnych dotyczące administracyjnego postępowania zabezpieczającego m.in. na podstawie orzeczenia prokuratora.
Do takich przepisów należą przepisy kodeksu postępowania karnego, które w dziale VI, rozdziale 32 regulują instytucję zabezpieczenia majątkowego jako środka przymusu mającego zapewnić wykonanie orzeczonych w przyszłości kar, w tym kary przepadku. W art. 292 § 2 wskazano sposób zabezpieczenia grożącego przepadku, a zgodnie z art. 293 § 1 postanowienia o zabezpieczeniu w postępowaniu przygotowawczym wydaje prokurator. W postanowieniu określa się zakres i sposób zabezpieczenia.
Treść powołanych przepisów wskazuje na pewne odrębności postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie postanowienia wydanego przez prokuratora, który powinien określić zarówno zakres zabezpieczenia jak i sposób zabezpieczenia. Przepisy kodeksu postępowania karnego mają charakter szczególny w stosunku do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i to one decydują o kształcie i charakterze zabezpieczenia majątkowego dokonanego w toku postępowania karnego.
Wykonując zabezpieczenie majątkowe na podstawie postanowienia prokuratora organ egzekucyjny, wbrew twierdzeniom skargi, nie jest w uprawniony do zmiany zakresu lub sposobu zabezpieczenia dokonanego przez prokuratora, albowiem przepisy kodeksu postępowania karnego nie dają takich uprawnień organowi egzekucyjnemu. Natomiast w myśl powołanego wcześniej art. 2 i 170 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tylko w zakresie nieuregulowanym odrębnymi przepisami, zabezpieczenie odbywa się na zasadach określonych w dziale IV ustawy. Zatem przepis art. 157 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Podkreślić dodatkowo należy, iż zabezpieczenie, zgodnie z art. 160 wskazanej ustawy, nie może zmierzać do wykonania obowiązku. Wbrew twierdzeniom skargi nabycie przez organ egzekucyjny prawa do rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania obowiązku objętego zarządzeniem zabezpieczenia, stosownie do treści art. 1 a, pkt 19, nie oznacza w przypadku zabezpieczenia majątkowego dokonanego na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego, pełnej swobody w dysponowaniu zajętym mieniem. Organ egzekucyjny bowiem w takim przypadku związany jest z jednej strony treścią postanowienia prokuratora, który powinien określić zakres i sposób zabezpieczenia, a z drugiej istotą postępowania zabezpieczającego, które jest jedynie pewną gwarancją realizacji danego obowiązku w przyszłości.
Zasady obciążania kosztami postępowania zabezpieczającego wyrażone zostały w powołanym na wstępie art. 163 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeżeli po czynnościach zabezpieczających nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to do opłat i wydatków z nimi związanych stosuje się art. 64 c wskazanej ustawy. Natomiast jeżeli nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a zabezpieczenie zostało uchylone, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów zabezpieczenia. Ewentualne późniejsze wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie będzie miało wpływu na postanowienie dotyczące wydatków związanych z uchylonym zabezpieczeniem. Także powierzenie w przyszłości egzekucji dotyczącej ewentualnie orzeczonego wyrokiem sądu w sprawie karnej przepadku, nie będzie miało wpływu na koszty uchylonego zabezpieczenia. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują bowiem w takim przypadku możliwości odstąpienia od zasad wyrażonych w art. 163 § 2 cytowanej ustawy.
Sąd nie podzielił także wątpliwości wyrażonych przez stronę skarżącą na rozprawie, a dotyczących wskazania wierzyciela w niniejszej sprawie. Stosownie bowiem do treści art. 1 a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ilekroć w ustawie mowa o wierzycielu, to rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Rozbudowana definicja wierzyciela została zawarta w art. 5 cytowanej ustawy. Wierzyciel będący uczestnikiem administracyjnego postępowania egzekucyjnego nie może być utożsamiany z wierzycielem występującym w stosunkach cywilnoprawnych oraz w sądowym postępowaniu egzekucyjnym. W administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku, co nie oznacza, że egzekucja toczy się na jego rzecz. Jej przedmiotem są obowiązki o charakterze publicznym, realizowane na rzecz podmiotu publicznoprawnego (porównaj Zarys Prawa System egzekucji administracyjnej pod redakcją Janusza Niczyporuka, Sławomira Fundowicza, Joanny Radwanowicz, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2004, str. 153 i nast.).
Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów, organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana wykonaniem przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku.
Instytucją bezpośrednio zainteresowaną wykonaniem postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym był w niniejszej sprawie Prokurator Rejonowy w Nysie i to on właśnie jest wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zatem organy właściwe obciążyły Prokuratora Rejonowego w Nysie - jako wierzyciela, wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym.
Godzi się w tym miejscu zauważyć również, że wydatki związane z przechowaniem zajętych przedmiotów tymczasowo ponosi Skarb Państwa. W niniejszej sprawie w imieniu Skarbu Państwa występował Prokurator Rejonowy w Nysie, który wydał postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. Przekształcenie postępowania przygotowawczego w kolejny etap postępowania karnego – postępowanie przed sądem, nie pozbawia prokuratora przymiotu wierzyciela w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obciążenie go wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym, które stanowią jednocześnie jeden z elementów kosztów postępowania karnego, nie oznacza, że to właśnie organ egzekucyjny rozstrzyga kwestię kosztów postępowania karnego. Organ decyduje o konieczności wyłożenia przez wierzyciela środków na pokrycie wydatków postępowania, które było prowadzone przez ten organ.
Natomiast to sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie karne określa kto, w jakiej części i w jakim zakresie poniesie koszty procesu, w tym koszty powstałe w toku postępowania zabezpieczającego. Organ egzekucyjny nie ma uprawnień aby rozdzielać koszty pomiędzy gestorów poszczególnych etapów postępowania karnego.
Z tych względów skargę należało na podstawie art. 152 oddalić.