Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2020 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 458/20 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Op 62/19 w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] (powoływanej też dalej jako: Spółka, skarżąca lub A) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 29 listopada 2018 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, a nadto zasądził na rzecz skarżącej 440 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadniając swoje stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wyrokiem z dnia 10 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Op 62/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 29 listopada 2018 r., którym uchylił on postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu z 8 października 2018 r. i umorzył postępowanie w sprawie. Natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu prowadząc postępowanie egzekucyjne dokonał szeregu czynności egzekucyjnych i tak:
- 1) zawiadomieniami z 14, 27, 29 września 2016 r. oraz z 31 października 2016 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych Spółki w B S.A. w [...]. Wraz z zawiadomieniem z dnia 14 września 2016 r. doręczono Spółce w dniu 19 września 2016 r. odpis tytułu wykonawczego Nr [...]. w następstwie tego doszło do częściowej realizacji zajęcia w wysokości 133.741,98 zł.
- 2) zawiadomieniem z 16 września 2016 r., doręczono Spółce w dniu 20 września 2016 r. zajęcie wierzytelności pieniężnej w Spółce C S.A. z/s w [...]. W związku z poczynionymi ustaleniami ze skarżącą C S.A. zadeklarowała, że będzie dokonywać wpłat na rzecz organu egzekucyjnego systematycznie w terminach tygodniowych po 50.000 zł, począwszy od dnia 21 października 2016 r.
- 3) zawiadomieniem z 21 listopada 2016 r. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w D S.A. Zawiadomienie doręczono Spółce w dniu 24 listopada 2016 r.
- 4) zawiadomieniami z 24 listopada 2016 r. zajęto wierzytelności A u kontrahentów:
E Sp. z o.o., F Sp. z o.o., G Sp. z o.o, H Sp. z o.o., I Sp. z o.o., J Sp. z o.o., K Sp. z o.o., L Sp. z o.o. Podmioty te (z wyjątkiem K Sp. z o.o. oraz L Sp. z o.o.) poinformowały organ egzekucyjny, że nie posiadają wierzytelności względem zobowiązanej Spółki. Wyżej wymienione zawiadomienia doręczono skarżącej w dniu 29 listopada 2016 r.
- 5) zawiadomieniem z 24 listopada 2016 r. zajęcie w Ł S.A w [...]. Zawiadomienie doręczono Ł 24 listopada 2016 r., a zobowiązanej Spółce w dniu 29 listopada 2016 r.
W dniu 21 marca 2017 r. M. S. złożyła pierwszy wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości wszystkich kosztów egzekucyjnych powstałych na podstawie wszystkich tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko A w ciągu ostatnich pięciu lat. W odpowiedzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu w dniu 4 kwietnia 2017 r. poinformował Spółkę, że koszty egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wynoszą łącznie 57.363,27 zł, a z tytułu wykonawczego Nr [...] - 64.010,67 zł. Kolejny wniosek z takim samym żądaniem M. S. złożyła w dniu 4 lipca 2017 r., a w dniu 28 sierpnia 2017 r. złożyła pełnomocnictwo, z którego wynikało, że otrzymała je w dniu 9 stycznia 2017 r.
Zawiadomieniem z dnia 13 września 2017 r. organ poinformował, że z tytułu egzekucji należności na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wyegzekwowano 64.010,67 zł a na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wyegzekwowano 51.691,02 zł kosztów egzekucyjnych. Co do postępowania egzekucyjnego z tytułu Nr [...] organ stwierdził, że z uwagi na wyegzekwowanie w dniu 5 października 2016 r. należności nim objętych upłynął termin do złożenia przedmiotowego wniosku przez Spółkę.
W dniu 20 listopada 2017 r. reprezentująca Spółkę M. S. złożyła wniosek o uzupełnienie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych z dnia 13 września 2017 r. gdyż według niej w tym zawiadomieniu pominięto tytuł egzekucyjny Nr [...]. Wskazała przy tym, że egzekucja z tego tytułu zakończona została w dniu 27 lutego 2017 r. a nie we wrześniu i październiku 2016 r.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu w dniu 20 grudnia 2017 r. zawiadomił Spółkę o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych z tytułu wykonawczego Nr [...], które wyniosły 57.363,27 zł.
Następnie, bo w dniu 4 stycznia 2018 r. Spółka złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...].
Postanowieniem z dnia 7 lutego 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] ustalając je na kwotę 57.363,27 zł., na które A wniosła zażalenie.
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu uchylił zaskarżone postanowienie, wskazał na konieczność ponownej analizy sprawy pod kątem skuteczności złożenia przez M. S. wniosku o wydanie zawiadomienia w dniu 21 marca 2017 r. i doręczenia go na adres spółki.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z dnia 8 października 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu Nr [...], wyliczając je na 57.361,20 zł. Również i na to postanowienie wniesione zostało zażalenie.
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie. Organ odwoławczy uznał, że zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych z dnia 4 kwietnia 2017 r. zostało skutecznie doręczone Spółce w dniu 6 kwietnia 2017 r. Zatem jej wniosek z dnia 4 stycznia 2018 r. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych złożony został z uchybieniem terminu z art. 64c § 7 ustawy dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018, poz. 1314 ze zm.), powoływanej dalej jako – "u.p.e.a.". Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji po otrzymaniu wniosku z dnia 4 stycznia 2018 r. powinien, na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018, poz.2096) – powoływanej dalej jako: "k.p.a.", odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wydania postanowienia o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku egzekucji na podstawie tytułu Nr [...].
W skardze na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) w zw. z art. 64g § 7 u.p.e.a. przez błędne przyjęcie, że zobowiązany mógł w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku złożyć tylko jeden wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, podczas gdy takie ograniczenie nie wynika z przepisów prawa,
- - art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a przez uznanie zawiadomienia z dnia 4 kwietnia 2017 r. o wysokości kosztów egzekucyjnych za prawnie relewantne, pomimo że wniosek o jego wydanie z dnia 21 marca 2017 r. złożyła osoba, która nie wykazała swego umocowania do reprezentowania Spółki, a brak ten nie został usunięty przed wydaniem pierwszego zawiadomienia,
- - art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 i z art. 64c § 7 u.p.e.a. przez niedostrzeżenie, że pierwsze zawiadomienie nie zostało skutecznie doręczone, skoro bowiem pierwszy wniosek został złożony – w świetle twierdzeń organu II instancji – przez pełnomocnika, to zawiadomienie to powinno było zostać doręczone pełnomocnikowi a nie Spółce, wobec czego nigdy nie weszło ono do obrotu prawnego,
- - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego i umorzenie postępowania, podczas gdy należało to postanowienie uchylić i orzec co do istoty sprawy.
Powyższe, w ocenie pełnomocnika strony skutkowało naruszeniem art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 § 1 Konstytucji RP w zw. z art. 64 1 pkt 4, art. 64 § 5, art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez zaakceptowanie sytuacji, w której koszty egzekucyjne, w szczególności opłata od czynności oraz opłata manipulacyjna, zostały naliczone w błędnej wysokości, tj. w oparciu o przepisy uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją na mocy wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, przy zignorowaniu wskazówek interpretacyjnych wynikających z w/w wyroku, co doprowadziło do naruszenia zasady legalizmu i praworządności.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 10 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Op 62/19 oddalił skargę.
Podjęcie tej treści rozstrzygnięcia było konsekwencją uznania, że w dniu 6 kwietnia 2017 r. Spółka została skutecznie powiadomiona o wysokości kosztów egzekucyjnych. Zatem termin do złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych dotyczących tytułu wykonawczego Nr [...] upłynął z dniem 20 kwietnia 2017 r. Zaś taki wniosek Spółka złożyła dopiero w dniu 4 stycznia 2018 r. Sąd ten przyjął, że w sytuacji wniesienia kolejnego wniosku o wydanie zawiadomienia organ powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, a nie wydawać kolejne zawiadomienia. Zobowiązany w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku może złożyć bowiem jeden wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. W jego ocenie bezzasadne byłoby dopuszczenie możliwości kilkukrotnego występowania przez zobowiązanego do organu egzekucyjnego o wydanie kilku zawiadomień o wysokości kosztów egzekucyjnych, bowiem ich wysokość po wyegzekwowaniu obowiązku nie ulega już zmianie.
Zgodnie z art. 61a k.p.a. należało zatem odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia jako niedopuszczalnego z innych uzasadnionych przyczyn. Sąd I instancji stwierdził również, że pełnomocnik Spółki był prawidłowo umocowany do działania w jej imieniu, a brak w zakresie pełnomocnictwa polegał tylko na nieprzedstawieniu dokumentu pełnomocnictwa w odpowiednim momencie w trakcie postępowania. W tej sprawie dowiedzione zostało, że dokonana czynność objęta była udzielonym pełnomocnictwem. Niezastosowanie przez organ procedury z art. 64 § 2 k.p.a. stanowi tylko inne uchybienie procesowe, które nie ma wpływu na ważność dokonanej czynności. Chybiony był również w jego ocenie, zarzut naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 i 64c § 7 u.p.e.a. Z treści art. 40 § 2 k.p.a. nie wynika na jaki adres pisma kierowane do pełnomocnika mają być doręczane.
Należy zatem przyjąć, że mają być doręczane na adres wskazany przez pełnomocnika. M. S. w swoich pismach wskazywała adres: A Sp. z o.o. w likwidacji, ul. [...], [...]-[...] [...]. Na ten więc adres prawidłowo organ egzekucyjny kierował korespondencję. Zarzuty naruszenia pozostałych przepisów z braku podstaw do ich uznania nie zostały rozpoznane, bo nie były przedmiotem analizy w zaskarżonym postanowieniu.
W skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", pełnomocnik skarżącej zarzucił wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Op 62/19 naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie, jakoby zobowiązany mógł w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku złożyć tylko jeden wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, podczas gdy takie ograniczenia nie wynikają z przepisów prawa,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez uznanie zawiadomienia z dnia 4 kwietnia 2017 r. o wysokości kosztów egzekucyjnych (dalej: zawiadomienie I) za prawnie relewantne, pomimo że wniosek o jego wydanie z dnia 21 marca 2017 r. (dalej: wniosek I) złożyła osoba, która nie wykazała swojego umocowania do reprezentowania Spółki, a brak ten nie został usunięty przed wydaniem zawiadomienia I oraz pomimo wadliwości tego zawiadomienia,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a, przez niedostrzeżenie, że zawiadomienie I nie zostało skutecznie doręczone, skoro wniosek I został złożony – w świetle twierdzeń organu II instancji – przez pełnomocnika, to zawiadomienie I powinno było zostać doręczone pełnomocnikowi, a nie Spółce; wobec czego zawiadomienie I nigdy nie weszło do obrotu prawnego,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. – polegające na niedostrzeżeniu przez WSA uchybień w zakresie przepisów postępowania, jakich dopuścił się organ odwoławczy, a polegających na uchyleniu postanowienia organu I instancji i umorzeniu postępowania, podczas gdy należało to postanowienie uchylić i orzec co do istoty sprawy, a które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkowały bezzasadnym uznaniem przez Sąd pierwszej instancji, jakoby Spółka uchybiła terminowi do złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
W związku z tak sformułowanymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. lub o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono zostało, że Sąd bezzasadnie uznał możliwość złożenia tylko jednego wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) w zw. z § 1 u.p.e.a. Zawiadomienie z dnia 4 kwietnia 2017 r. było błędne i wydane niezgodnie z przepisami. Informacja o kosztach w tym zawiadomieniu dotyczyła okresu, w którym egzekucja nie była jeszcze zakończona, co oznacza, że wysokość kosztów egzekucyjnych mogła jeszcze ulec zmianie. Zawiadomienie to ma wyłącznie charakter informacyjny i nie ma przeszkód aby zobowiązany złożył ponowny wniosek o wydanie takiego zawiadomienia, o ile od zakończenia egzekucji nie upłynął jeszcze termin 6 miesięcy. Jeśli zatem wniosek z dnia 4 kwietnia 2017 r. złożony został przez pełnomocnika, to pierwsze zawiadomienie należało doręczyć pełnomocnikowi, a nie Spółce. Zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. jeżeli podanie lub wniosek nie spełnia wymogów organ wzywa wnoszącego do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.
Dopóki umocowanie M. S. nie zostało wykazane, wnioskowi z dnia 4 kwietnia 2017 r. nie można było nadać dalszego biegu, a z tego powodu WSA błędnie ocenił skutki złożenia niekompletnego wniosku, naruszając art. 64 § 2 k.p.a. Gdyby nawet uznać, że ten wniosek złożony został skutecznie to zgodnie z dyspozycją art. 40 § 2 k.p.a. należało zawiadomienie doręczyć pełnomocnikowi, a nie Spółce. Wskazane uchybienia - w ocenie skarżącej - doprowadziły Sąd do błędnego wniosku, że Spółka uchybiła terminowi do złożenia wniosku o wydanie postanowienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy domagał się jej oddalenia podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu oraz w odpowiedzi na skargę.
Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne. W jego ocenie za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 oraz art. 135 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) w zw. z art. 64c § 1 u.p.e.a.
Z art. 64 u.p.e.a. nie wynika bowiem, aby wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych mógł być złożony tylko raz. Przepis art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a., który ma zastosowanie w tej sprawie dotyczy sytuacji wyegzekwowania obowiązku i stanowi, że "organ egzekucyjnym zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia" wyegzekwowania obowiązku. Twierdzenie zatem, że zobowiązany może raz złożyć taki wniosek jest – zdaniem Sądu kasacyjnego - nieuzasadnione. Argument, że po wykonaniu, wyegzekwowaniu obowiązku z tego samego tytułu egzekucyjnego wysokość kosztów nie ulega już zmianie jest także nieprzekonujący. Zauważył, że postępowanie w niniejszej sprawie dowodzi, iż ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych nie jest ostateczne, niepodważalne i niezmienne już w momencie "pierwszego" zawiadomienia. Gdyby bowiem tak było to ustawodawca nie przewidziałby możliwości badania, analizy zasadności ustalenia wysokości kosztów łącznie z możliwością zażalenia na postanowienie w sprawie kosztów (art. 64c § 7 u.p.e.a.).
Jak wskazał to sam organ egzekucyjny zawiadomienie ma jedynie charakter informacyjny. Z takim stanowiskiem zgodził się też Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazał, że zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych stanowić może ostatnią czynność organu egzekucyjnego, jeżeli zobowiązany nie skorzysta z możliwości złożenia wniosku o wydanie postanowienia. Jeśli zaś nie zgodzi się z informacją zawartą w jednym zawiadomieniu to do upływu terminu 6 miesięcy od wyegzekwowania wykonania obowiązku może składać kolejne takie wnioski. Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ egzekucyjny na podstawie art. 61a k.p.a. powinien odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia. Problem – jak zauważył NSA - polega na tym, że w tej sprawie organ uznał za zasadne żądanie kolejnych informacji i nie odmówił wszczęcia postępowania.
Sąd pierwszej instancji nie wziął zaś pod uwagę, że na postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. przysługuje zażalenie. Zatem ocena, czy zaistniała przesłanka odmowy wszczęcia postępowania zostałaby rozstrzygnięta – potencjalnie – w innym postępowaniu. Zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych nie stanowi rozstrzygnięcia. Jedynym skutkiem złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych jest możliwość złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Ustalając, czy Spółka w terminie złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych Sąd całkowicie pominął w swych rozważaniach zarzut dotyczący wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych z tytułu wykonawczego Nr [...] gdzie wskazano datę 5 października 2016 r. jako dzień dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej, gdy w rzeczywistości był to dzień 27 lutego 2017 r., o czym stronę powiadomił organ egzekucyjny w uzupełnieniu zawiadomienia z 20 grudnia 2017 r. Bezsporne jest zatem, że składając wnioski o wydanie zawiadomienia 21 marca 2017 r. i 4 lipca 2017 r. M. S. nie dołączyła do nich pełnomocnictwa do działania w imieniu Spółki.
Pełnomocnictwo to przedłożone zostało organowi dopiero w dniu 28 sierpnia 2017 r., mimo że udzielono go 9 stycznia 2017 r. Zatem składając obydwa wnioski nie przedstawiła ona umocowania i zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. organ miał obowiązek wezwać stronę do uzupełnienia tego braku formalnego wniosków. Sąd I instancji uznał, że brak ten nie pociąga za sobą nieważności dokonanej czynności procesowej jeżeli zostanie dowiedzione, że pełnomocnik był prawidłowo umocowany do działania. Sąd ten pominął jednak w swych rozważaniach okoliczność, że organy obydwu instancji dokonały kolejnych działań – organ egzekucyjny wydawał kolejne zawiadomienia, uzupełniał zawiadomienia, wydał postanowienie o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Ponadto Sąd kasacyjny zauważył, że uchylając postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 7 lutego 2018 r. postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r., organ odwoławczy polecił dokonanie ponownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy. Przepis art. 138 § 2 i art. 144 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub znacznej części. Przekazując sprawę organ odwoławczy wskazał okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Brak dokumentu umocowania i reakcji organu na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. należało ocenić w kontekście podjętych następnie przez organy czynności. Wskazał, że zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w doktrynie ugruntowany jest pogląd, że organ nie może prowadzić postępowania w sytuacji, gdy uprzednio nie przeprowadzi procedury uzupełnienia braków formalnych przewidzianych w art. 64 k.p.a.
Analizując stan faktyczny w tej sprawie NSA stwierdził, że do momentu złożenia dokumentu pełnomocnictwa przez M. S., tj. do dnia 28 sierpnia 2017 r. organ egzekucyjny nie mógł podjąć żadnych czynności.
Za chybiony natomiast został uznany zarzut naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. dotyczący skuteczności doręczenia pierwszego zawiadomienia. Osoba występująca o zawiadomienie o kosztach egzekucyjnych podała adres Spółki tj. ul. [...], [...]-[...] [...]. Taki sam adres podała w następnych pismach.
Pełnomocnik podał również ten adres, po przedłożeniu dokumentu pełnomocnictwa. Był to jedyny adres na tym etapie postępowania, a zatem stanowisko w tej kwestii Sądu pierwszej instancji Sąd kasacyjny uznał za prawidłowe. Rozstrzygając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zgodnie z art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. zobowiązany został do uwzględnia przedstawionej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny prawej i wskazań co do dalszego postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając wniesioną skargę dokonał tego na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 120 p.p.s.a, do czego był uprawniony treścią art. 119 pkt 3 p.p.s.a, który to przepis stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W tym miejscu wskazać też należy na skutki, jakie dla dalszego toku niniejszej sprawy wynikają z faktu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionej skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. Sąd któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto, przepis ten wyklucza oparcie skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tych względów Sąd ponownie rozpoznając sprawę i będąc związany wykładnią przepisów przedstawioną w wyroku NSA nie może dokonywać własnej ich interpretacji, a podjęte rozstrzygnięcie uwzględnić musi zaprezentowaną przez NSA ocenę prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należałoby stosować przepisy prawa odmienne, niż wyjaśnione przez NSA.
Przez ocenę prawną, o której mowa w przytoczonym art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na Sądzie ponownie rozpoznającym sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, co w niniejszym przypadku nie ma miejsca. Z tych też względów w ramach obecnego, ponownego rozpoznania sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może dokonywać nowych, własnych ocen prawnych dotyczących kwestii będących już uprzednio przedmiotem rozważań czynionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie wyroku kasacyjnym, a wyrażone w nim poglądy prawne, muszą zostać w pełni zaakceptowane, ze wszystkimi wynikającymi z nich konsekwencjami prawnymi.
Mając powyższe wywody na względzie za Naczelnym Sądem Administracyjnym podnieść należy, że uchylając zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Op 62/19 za zasadny uznał on zarzut naruszenia art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a.
Z treści przepisu art. 64c § 6a u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:
- a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,
- b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne.
Z kolei przepis art. 64c § 7 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.
Z treści przytoczonych przepisów nie wynika – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w przedstawionym wyżej wyroku z dnia 3 czerwca 2020 r., sygn. akt II FSK 458/20 - aby wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych mógł być złożony tylko jeden raz. Przepis art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a., dotyczy sytuacji wyegzekwowania obowiązku i stanowi, że "organ egzekucyjnym zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia" wyegzekwowania obowiązku. Zaprezentowane zatem przez organy egzekucyjne oraz przez Sąd I instancji stanowisko, że zobowiązany może tylko raz złożyć taki wniosek jest – w ocenie Sądu kasacyjnego - nieuzasadnione. Argument, że po wykonaniu, wyegzekwowaniu obowiązku z tego samego tytułu egzekucyjnego wysokość kosztów nie ulega już zmianie, jest także w przekonaniu NSA nietrafny. Zauważył on bowiem, że postępowanie w niniejszej sprawie dowiodło, iż ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych nie jest ostateczne, niepodważalne i niezmienne już w momencie wydania "pierwszego" zawiadomienia.
Gdyby rzeczywiście tak było to ustawodawca – zdaniem NSA - nie przewidziałby możliwości badania zasadności ustalenia wysokości kosztów łącznie z możliwością wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie kosztów (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, że zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych ma jedynie charakter informacyjny. Wskazał ponadto, że zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych stanowić może ostatnią czynność organu egzekucyjnego, jeżeli zobowiązany nie skorzysta z przysługującej mu możliwości złożenia wniosku o wydanie postanowienia. Jeśli zaś nie zgodzi się z informacją zawartą w przedmiotowym zawiadomieniu, to do upływu terminu 6 miesięcy od wyegzekwowania wykonania obowiązku może składać kolejne takie wnioski.
Sąd kasacyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji uznał, że organ egzekucyjny, w przypadku złożenia kolejnego wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, powinien na podstawie art. 61a k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wydania kolejnego zawiadomienia. Jednak - jak zauważył NSA – w tej sprawie to sam organ uznał za zasadne żądanie kolejnych informacji i nie odmówił wszczęcia postępowania. Zatem pominięte zostało, że na postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. przysługuje środek odwoławczy w postaci zażalenia.
Zatem ocena, czy zaistniała przesłanka odmowy wszczęcia postępowania podlegałaby rozstrzygnięciu w innym postępowaniu. Zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych nie stanowi jednak rozstrzygnięcia. Jedyną czynnością, jaka przysługuje zobowiązanemu po uprzednim złożeniu wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych jest tylko możliwość złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Ustalając, czy Spółka w terminie złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych zarówno organy jak i następnie Sąd całkowicie pominęli w swych rozważaniach zarzut dotyczący wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych z tytułu wykonawczego Nr [...], gdzie wskazano datę 5 października 2016 r. jako dzień dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej, gdy w rzeczywistości był to dzień 27 lutego 2017 r., o czym także stronę powiadomił organ egzekucyjny w uzupełnieniu zawiadomienia z dnia 20 grudnia 2017 r. Bezsporne powinno pozostać także, że składając wnioski o wydanie zawiadomienia z dnia 21 marca 2017 r., a następnie z dnia 4 lipca 2017 r., działająca w imieniu Spółki M. S., nie dołączyła do nich pełnomocnictwa do działania w jej imieniu.
Pełnomocnictwo to przedłożone zostało organowi dopiero w dniu 28 sierpnia 2017 r., mimo że udzielono go w dniu 9 stycznia 2017 r. Zatem składając obydwa wnioski nie przedstawiła umocowania i zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. organ miał obowiązek wezwać stronę do uzupełnienia tego braku formalnego wniosków. Jednakże Sąd I instancji, jak i uprzednio działające w sprawie organy uznali, że brak ten nie pociąga za sobą nieważności dokonanej czynności procesowej, jeżeli wykazane następnie zostanie, że pełnomocnik był prawidłowo umocowany do działania (dysponował dokumentem pełnomocnictwa). Pominięte jednak zostały okoliczności związane z tym, że organy obydwu instancji, pomimo braku przedłożenia umocowania do działania w imieniu zobowiązanego dokonywały kolejnych czynności – organ egzekucyjny wydawał kolejne zawiadomienia, uzupełniał zawiadomienia, wydał postanowienie o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Sąd kasacyjny zauważył ponadto, że uchylając postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 7 lutego 2018 r. postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r., organ odwoławczy polecił dokonanie ponownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy. Z treści przepisów art. 138 § 2 i art. 144 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, tylko wtedy, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub znacznej części. Przekazując poprzednio sprawę do ponownego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał okoliczności faktyczne, które należy zbadać, ponownie ją rozstrzygając. Brak dokumentu umocowania i reakcji organu na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. należało ocenić w kontekście podjętych następnie przez organy czynności.
Odnosząc się do tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w doktrynie ugruntowany jest pogląd, że organ nie może prowadzić postępowania w sytuacji, gdy uprzednio nie przeprowadzi procedury uzupełnienia braków formalnych przewidzianych w art. 64 k.p.a.
Analizując stan faktyczny w tej sprawie NSA wskazał też, że do momentu złożenia dokumentu pełnomocnictwa przez M. S., tj. do dnia 28 sierpnia 2017 r. organ egzekucyjny nie mógł podejmować żadnych czynności.
Mając na uwadze zaistniałe w sprawie uchybienia i przedstawioną argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego, które wiążą, stosownie do art. 190 p.p.s.a, ponownie orzekający w tej sprawie Sąd, uznać należało, że do wydania zaskarżonego postanowienia doszło z naruszeniem przedstawionych wyżej przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.
W związku z tym organ odwoławczy ponownie rozstrzygając sprawę zobligowany również będzie do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku, który wydany został w następstwie uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 62/19. Orzeczenie w przedmiocie kosztów znajduje oparcie w treści art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800 ze zm.).