Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. M. jest decyzja Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Skarżący P. M. na sporządzonym 21 czerwca 2010 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) – zwanej dalej ustawą, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata.
Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż w swoim gospodarstwie rybackim w marcu 2010 r. poniósł koszty w kwocie 15.000 zł w związku z remontem grobli stawowych i rowów, które na skutek wysokich stanów wód mających miejsce podczas powodzi wymagają ponownego remontu.
W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i trojgiem małoletnich dzieci oraz że dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego wynoszą 5.800 zł (skarżącego ze stosunku pracy w wysokości 4.000 zł, żony również ze stosunku pracy w kwocie 1.800 zł). Poza tym oświadczył, że wraz z żoną posiadają 2 domy mieszkalne o powierzchni 140 m² i 120 m², nieruchomość rolną o powierzchni 12,99 ha oraz 2 samochody osobowe (Ford Modeno i Citroen C3).
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:
Stosownie bowiem do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.
Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 ustawy). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 ustawy).
Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 ustawy.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 ustawy) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1, pkt 2 ustawy) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe.
Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. (GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8),, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".
Z kolei zgodnie z art. 255 ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Dokonując analizy informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznano, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 29 czerwca 2010 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:
- - szczegółowej informacji dotyczącej ponoszonych w jego gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie, w tym związanych z utrzymaniem mieszkania, np. opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci itp. wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,
- - dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych we wniosku dochodów, w tym zeznania podatkowego za 2009 r.,
- - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące,
- - dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesionych szkód, jak też dowodów potwierdzających udzielenie skarżącemu pomocy finansowej na naprawienie szkód powstałych na skutek powodzi. Pismem z 16 lipca 2010 r. wezwano skarżącego do przekazania dodatkowo informacji odnośnie przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej oraz ewentualnych pożytków uzyskiwanych z jednego z dwóch domów mieszkalnych wraz z dowodami potwierdzającymi te przychody i pożytki.
W odpowiedzi skarżący przedłożył kserokopie zeznania o wysokości osiągniętego przychodu w roku podatkowym 2009 (k. 37-41), informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2009 r. (k. 42-43), faktury dotyczącej dostawy wody zimnej (k. 84), decyzji-nakazu płatniczego na 2010 r. w sprawie podatku od nieruchomości (k. 85), faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej (k. 86-89), a także historie rachunku prowadzonego w BANK PEKAO S.A. (k 44-76), fakturę dot. usługi odprowadzania ścieków (k. 83) i pismo z 26 lipca 2010 r., w którym oświadczył, iż miesięczne koszty utrzymania całej rodziny kształtują się na poziomie około 4.000 zł, zaś przychody z nieruchomości rolnej w skali roku stanowią kwotę 20.000 zł, które w bieżącym roku zużyte zostały na usuwanie szkód powstałych w gospodarstwie wskutek powodzi z maja 2010 r.
Opierając się o informacje wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zawarte w przekazanych dodatkowo piśmie i dokumentach należało stwierdzić, iż w przypadku skarżącego nie sposób uznać, że w ramach prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa domowego nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1, pkt 1), zaś pokrycie wymaganych kosztów postępowania wynoszących na etapie skargi 200 zł (przy ewentualnym złożeniu skargi kasacyjnej wynoszących również 100 zł i przy uiszczeniu opłaty kancelaryjnej stanowiącej kwotę 100 zł) oraz kosztów ustanowienia adwokata zawierających się w kwocie nieznacznie przekraczającej kwotę 300 zł (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm./) może nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2).
Na powyższej ocenie zaważyło kilka okoliczności. Po pierwsze: wielkość stałych dochodów uzyskiwanych miesięcznie w gospodarstwie domowym skarżącego opiewających na kwotę brutto 8.664,45 zł (netto około 5.800 zł) w stosunku do skali kosztów możliwych do przyjęcia jako koszty bieżącego utrzymania pięcioosobowej rodziny wskazanych przez niego w piśmie z 26 lipca 2010 r. w wysokości około 4.000 zł, w tym kosztów spłaty kredytu (udokumentowane: energia elektryczna, woda, ścieki i podatek od nieruchomości w skali miesiąca – 365,55 zł, rata kredytu – 416,46 zł, pozostałe nie udokumentowane: żywność, środki higieny i czystości, wydatki na edukację dzieci skarżącego, dojazdy do szkoły i pracy, abonament telefoniczny i RTV, Internet).
Natomiast co do powoływanych, choć nieudokumentowanych kosztów związanych z powodzią z maja 2010 r., należy nadmienić, iż skarżący w piśmie z 26 lipca 2010 r. wskazał, że koszty te pokryto z przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej, zatem nie obciążając wymienionych dochodów ze stosunku pracy. W ocenie referendarza już same dochody ze stosunku pracy pozwalają na wygenerowanie dodatkowych środków pieniężnych w celu pokrycia wskazanych wyżej kosztów sądowych, nie zagrażając jednocześnie egzystencji jego i rodziny. Po drugie: dysponowanie przez skarżącego w ostatnim okresie, tj. od 13 maja 2010 r. (a więc po sporządzeniu skargi, kiedy skarżący winien liczyć się z kosztami związanymi z jej wniesieniem), znacznymi środkami finansowymi. Otóż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w BANK PEKAO S. A. wynika, iż na konto skarżącego w dniu 27 maja 2010 r. wpłynęły środki pieniężne, z tytułu zwrotu podatku, w kwocie 4.452 zł, natomiast w dniach 1 czerwca i 1 lipca 2010 r., z tytułu świadczonej pracy, środki pieniężne w łącznej kwocie 6.873,60 zł. Zatem skarżący dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a następnie regulować zobowiązania cywilno prawne.
Po trzecie: posiadany przez skarżącego i żonę znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych, poza dochodami ze stosunku pracy, w sposób ciągły w postaci przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej w wysokości 20.000 zł. Po czwarte: posiadanie przez skarżącego znacznego majątku w postaci nieruchomości rolnej, dwóch domów mieszkalnych i dwóch samochodów osobowych. W tym kontekście należy wskazać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepubl.), w którym stwierdzono, że " posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia."
Zatem mając na uwadze opisaną wyżej sytuację majątkową i finansową skarżącego nie sposób przypisać mu status osoby ubogiej i tym samym zastosować wobec niego instytucję przeznaczoną dla ubogich jaką jest instytucja prawa pomocy.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.