Uzasadnienie
Decyzją z 2 września 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi (dalej jako: organ, ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 z poźn. zm.), dalej jako: "k.p.a.", art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. 2021, poz. 2095), dalej jako: "ustawa o COVID-19" w związku z art. 31zy ust. 1 ustawy o COVID-19 oraz w związku z § 10 ust. 2a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych w skutek pandemii COVID 19 (Dz.U. 2021 r., poz. 371 i 713), dalej jako: "Rozporządzenie o COVID-19", utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 czerwca 2021 r. odmawiającą W. P. (dalej jako: skarżąca, strona, Wnioskodawczyni) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła w dniu 31 maja 2021 r. wniosek o zwolnienie z opłacania składek za miesiąc kwiecień 2021 r. We wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek dla płatników w określonych branżach, oświadczyła, że prowadzi na dzień 31 marca 2021 r. przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD 93.13.Z
Decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji organ zacytował treść § 10 ust. 2a Rozporządzenia o COVID-19. Następnie wskazał, że po analizie wniosku stwierdzono, że podany we wniosku kod PKD nie został potwierdzony w otrzymanym z GUS wykazie według stanu na ostatni dzień miesiąca w porównaniu, do którego nastąpił spadek przychodu, w związku z czym zwolnienie nie przysługuje. Ponadto organ wskazał, że na dzień 28 czerwca 2021 r. nie zaewidencjonowano na koncie Wnioskodawczyni deklaracji rozliczeniowej za miesiąc kwiecień 2021 r.
Nie zgadzając się w powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
Pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r. organ zawiadomił skarżącą o zebraniu dowodów i materiałów umożliwiających wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie oraz poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
Decyzją z dnia 2 września 2021 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 28 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że skarżąca nie spełnia warunków do zwolnienia z obowiązku opłacania składek, gdyż podany we wniosku kod nie został potwierdzony w otrzymanym z GUS wykazie według stanu na ostatni dzień miesiąca, w porównaniu do którego nastąpił spadek przychodu lub na ostatni dzień miesiąca go poprzedzającego – skarżąca nie prowadziła działalności oznaczonej kodem PKD podanym we wniosku. Skarżąca porównywała spadek przychodu do lutego 2020 r. Jednocześnie organ zauważył, że w miesiącu, w którym płatnik wykazuje spadek przychodu musi prowadzić rodzaj działalności, w związku z którą ubiega się o pomoc (93.13.Z). Skarżąca w listopadzie 2020 r. dokonała zmiany we wpisie rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej - dodała kod 93.13.Z., zatem w miesiącu do którego porównywała spadek przychodu skarżąca nie prowadziła działalności oznaczonej kodem uprawniającym do zwolnienia z opłacania składek. Dodatkowo organ podniósł, że na dzień 28 czerwca 2021 r. na koncie skarżącej nie zaewidencjonowano deklaracji rozliczeniowej za miesiąc kwiecień 2021 r.
Nie godząc się z ww. decyzją skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu podnosząc, że spełnia kryteria do zwolnienia, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 czerwca 2022 r. w związku z brakiem odpowiedzi skarżącej o posiadaniu technicznych możliwości rozpoznania niniejszej sprawy na rozprawie zdalnej, skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Nadto, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 września 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia 28 czerwca 2021 r. o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r.
Zaznaczenia na wstępie również wymaga, że sprawa z udziałem skarżącej, dotycząca odmowy prawa do zwolnienia z opłacania składek za miesiąc luty 2021 r. była już przedmiotem rozważań WSA w Opolu, który wyrokiem wydanym w dniu 13 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 573/21 uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. We wskazanym wyroku podstawą rozstrzygnięcia były analogiczne okoliczności faktyczne i prawne jak w sprawie niniejszej. Podzielając w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu ww. wyroku Sąd rozpoznający tę sprawę posłuży się nią także przy ocenie prawidłowości rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, także z uwagi na tożsame zarzuty skargi w tej sprawie.
Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że możliwość skorzystania przez płatnika ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek wynika z przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.). W przepisie art. 31zo wskazane zostały okresy i warunki zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
Zgodnie z ust. 10 ww. przepisu, na wniosek płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 września 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, 49.32.Z, 49.39.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.2I.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.2I.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.5I.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.2I.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z, zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020 r. był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019 r.
Natomiast zgodnie z art. 31zy ust. 1 ustawy o COVID-19, Rada Ministrów upoważniona została, w celu przeciwdziałania COVID-19, do określenia w drodze rozporządzenia innych okresów zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek, niż określone w art. 31zo ust. 1-3 dla wszystkich albo niektórych płatników składek, którzy byli uprawnieni do zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31zo ust. 1-3 lub objęcia tym zwolnieniem innych płatników składek, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, skutki nimi wywołane, ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z tych stanów oraz obszary życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób dotknięte konsekwencjami COVID-19.
W niniejszej sprawie materialnoprawną podstawę zaskarżonej w sprawie decyzji stanowiły zatem przepisy ustawy o COVlD-19 w związku z § 10 ust. 2a Rozporządzenia o COVID-19. Natomiast powodem wydania decyzji odmownej, było stwierdzenie przez organ, iż w przypadku skarżącej kod PKD przeważającej działalności nie został potwierdzony w otrzymanym z GUS wykazie według stanu na ostatni dzień miesiąca, w porównaniu do którego nastąpił spadek przychodu lub na ostatni dzień miesiąca go poprzedzającego. Zauważyć przy tym należy, że organ powołując się na § 10 ust. 2a Rozporządzenia o COVID-19 ograniczył się jedynie do zacytowania pkt 2 tego przepisu, pomijając natomiast istotną cześć § 10 ust. 2a pkt 1 ww. Rozporządzenia, która odnosi się wprost do kodów przeważającej działalności oznaczonej według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), uprawniającej płatnika składek do zwolnienia z ich opłacania.
W tym stanie sprawy odwołać należy się do § 10 ust. 2a przywołanego rozporządzenia (w wersji aktualnej na dzień złożenia przez stronę wniosku, tj. na dzień 31 maja 2021r.) stanowiącego, że zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. albo za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami:
- 1) 49.32.Z, 49.39.Z, 51.10.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z,
- 2) 47.41.Z, 47.42.Z, 47.43.Z, 47.51.Z, 47.52.Z, 47.53.Z, 47.54.Z, 47.59.Z, 47.64.Z, 47.65.Z, 47.71.Z, 47.72.Z, 47.75.Z, 47.77.Z, 77.29.Z, 77.39.Z, 96.02.Z, 96.09.Z
- - którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.
Zgodnie natomiast z § 10 ust. 3 Rozporządzenia o COVID-19 oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1, 2 i 2a, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r.
W myśl § 11 pkt 5 Rozporządzenia o COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za kwiecień 2021 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania
W przedmiotowej sprawie we wniosku z 31 maja 2021 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek RDZ-B7 za miesiąc kwiecień 2021 r. skarżąca wskazała, że na dzień 31 marca 2021 r. prowadziła przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD 93.13.Z., a zatem kod wskazany w § 10 ust. 2a pkt 1 Rozporządzenia o COVID-19.
Tymczasem organ odmówił wnioskowanego zwolnienia, ponieważ podany we wniosku kod PKD nie został potwierdzony w otrzymanym z GUS wykazie według stanu na ostatni dzień miesiąca w porównaniu, do którego nastąpił spadek przychodu lub na ostatni dzień miesiąca go poprzedzającego, w związku z czym zwolnienie nie przysługuje.
Natomiast skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała, że spełnia wszystkie przesłanki przyznania jej wnioskowanego zwolnienia. Nie podała jednak konkretnych okoliczności z jakich wywodziła swoje uprawnienie do zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
Mając powyższe na uwadze, Sąd wskazuje, iż jak wynika już z ugruntowanej linii orzeczniczej w tym przedmiocie, organ nie może przyjmować bezkrytycznie danych zawartych w rejestrze REGON, a w sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w rejestrze REGON, a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo należy przyznać rzeczywiście wykonywanej działalności (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 539/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 633/21 z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 645/21). Rozwiązanie przyjęte w art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, polegające na odesłaniu do danych zawartych w rejestrze REGON wskazuje jedynie na środek dowodowy, za pomocą, którego organ w pierwszej kolejności winien dokonywać ustalenia rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności. Jeśli w sprawie nie zachodzą wątpliwości, że taka działalność jest prowadzona, to organ nie ma potrzeby weryfikować stanu faktycznego w oparciu o inne dowody.
Jeśli jednak stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy (w szczególności, gdy strona go kwestionuje, a tym, gdy bardziej wykazuje to innymi dowodami), to organ ma obowiązek przeprowadzić ustalenia dotyczące stanu rzeczywistego przy pomocy innych środków dowodowych, które są do takich ustaleń konieczne, stosując przy tym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 75 § 1 stanowiący, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu o zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynika z art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym miejscu należy zwrócić szczególną uwagę na art. 79a k.p.a, zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Z treści przepisu art. 79a k.p.a. wynika, że organ przed wydaniem decyzji negatywnej dla wnoszącego podanie jest zobowiązany do wskazania mu, że nie wypełnił on wszystkich czynności jakich wykonanie jest konieczne, a są one możliwe przez niego do realizacji, co może skutkować nie uwzględnieniem jego żądania. Przepis ten realizuje zasadę lojalności procesowej i stabilizuje pozycję obywatela w postępowaniu administracyjnym poprzez zapewnienie, że nie jest on zaskakiwany decyzjami organu, zaś sama decyzja jest wydawana dopiero w sytuacji, gdy uczyniono wszystko, aby materiał zgromadzony w tym postępowaniu był pełny.
W sytuacji zatem, gdy skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek oraz oświadczyła, że przychód uzyskany z przeważającej działalności był o co najmniej 40 % niższy w porównaniu do przychodu uzyskanego w lutym 2020 r., to organ rozpatrując wniosek strony w przypadku braku potwierdzenia stosownych kodów w bazie REGON (według stanu na ostatni dzień miesiąca w porównaniu, do którego nastąpił spadek przychodu lub na ostatni dzień miesiąca go poprzedzającego), powinien wskazać skarżącej w trybie art. 79a k.p.a, że wskazany przez nią kod PKD nie został potwierdzony w bazie REGON i wezwać Wnioskodawczynię do wykazania, że w danym okresie rzeczywiście prowadziła działalność objętą wskazanym we wniosku kodem. Tym bardziej, że strona w postępowaniu działała osobiście i mogła nie mieć wiedzy o okolicznościach mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Tymczasem realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygniecie o treści żądanej przez stronę.
Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01).
Oceniając postępowanie prowadzone przez organ rozpoznający wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z wyżej powołanych przepisów. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 9 i 79a k.p.a. W następstwie złożenia przez stronę wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje.
Jak już zaznaczono wyżej, istotne w sprawie jest ustalenie rzeczywistej a nie formalnie prowadzonej przeważającej działalności gospodarczej przez wnioskodawcę. W rozpoznawanej sprawie, mimo że skarżąca wskazywała, że spełnia przesłanki przyznania jej wnioskowanego zwolnienia, a przeprowadzona przez organ weryfikacja w bazie REGON nie potwierdziła kodu wskazanego przez skarżącą, organ zgodnie z art. 9 k.p.a. zobowiązany był udzielić stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a mianowicie organ nie wskazał, iż w sytuacji braku potwierdzenia wskazanego we wniosku kodu PKD (według stanu na ostatni dzień miesiąca w porównaniu, do którego nastąpił spadek przychodu), przyznanie wnioskowanego świadczenia zależne jest od wykazania, że skarżąca rzeczywiście - mimo nie ujawnienia stosownego kodu w bazie REGON (jak wskazał, organ uczyniono to dopiero w 2020 r.) - prowadziła działalność przeważającą uprawniająca do uzyskania wnioskowanego zwolnienia.
Natomiast ocena, czy działalność gospodarcza określonego rodzaju jest rzeczywiście wykonywana i w jakich rozmiarach, należy do sfery ustaleń faktycznych. Nie zależy ona od wpisu do rejestru, choć wpis taki potraktowany został przez ustawodawcę jako domniemanie prawne mające na celu uproszczenie postępowania ulgowego (sens domniemania polega na istnieniu dużego stopnia prawdopodobieństwa, że w razie stwierdzenia faktu wskazanego w przesłance domniemania prawdziwy jest fakt określony we wniosku domniemania). Inicjatywa dowodowa w tej kwestii należy do strony, która złożyła wniosek, inicjując postępowanie administracyjne, jednakże organ przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji nie może pominąć dyspozycji art. 79a § 1 k.p.a. Powinien zatem przed wydaniem takiej decyzji powiadomić ją o konieczności wskazania przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, czyniąc zadość zasadzie informowania (art. 9 k.p.a.).
Jeżeli zaś strona złoży wnioski dowodowe mające podważyć dane z rejestru podmiotów REGON, powinny one być rozpoznane przez organ prowadzący postępowanie przy uwzględnieniu przepisów art. 7 i 78 § 1 k.p.a.
Odnosząc się z kolei do lakonicznego stwierdzenia organu, że na dzień 28 czerwca 2021 r. nie zaewidencjonowano na koncie skarżącej deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2021 r., zdaniem Sądu należy dojść do wniosku, że organ dostrzegając brak deklaracji, mając na uwadze dyspozycję powołanych wyżej przepisów art. 7 i 9 k.p.a., winien powiadomić stronę o tym fakcie.
W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że ZUS podjął starania, by poinformować skarżącą o braku deklaracji za kwiecień 2021 r. Zdaniem Sądu, jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed dniem 30 czerwca 2021 r., skarżąca miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą ewentualnie deklarację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro skarżąca zwróciła się 31 maja 2021 r. z wnioskiem do ZUS o zwolnienie z opłacania składek za kwiecień 2021 r. i w terminie nie wpłynęła do organu deklaracja rozliczeniowa i skoro organ twierdzi, że skarżąca była zobowiązany do jej złożenia, było wystarczająco dużo czasu, by poinformować o tym fakcie skarżącą przed 30 czerwca 2021 r., zwłaszcza, że zgodnie z przepisem art. 12 § 1 k.p.a. organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (zob. wyrok WSA w Krakowie z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 55/22).
W ocenie Sądu brak działania organu przed dniem 30 czerwca 2021 r. spowodował także w tym przypadku istotne naruszenie obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu skoro ustawodawca wprowadził mechanizmy pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami pandemii, to organ nie mógł odczekać do czasu upływu terminu do złożenia deklaracji i następnie odmówić zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek z powodu braku potwierdzenia w rejestrze REGON kodu 93.13.Z, jako rodzaju przeważającej działalności. Takiego rozstrzygnięcia nie można zaakceptować.
Powyższe skutkowało naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 79a k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisów tych wynikał obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.
Z podanych względów Sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z przepisów postępowania wymienionych powyżej, których Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem prawnym i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją, podając przyczyny, które skłoniły do tego Sąd. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami Sądu, zawartymi w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, przeprowadzi postępowanie mające na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy, uwzględniając przy tym m.in. wskazane w treści niniejszego uzasadnienia przepisy k.p.a, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie zawierające uzasadnienie odpowiadające wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Nadto, rozpoznając ponownie sprawę organ, kierując się normą określoną w art. 153 p.p.s.a. wyjaśni, czy i jeśli tak w jakiej formie i kiedy, poinformował skarżącą o skutkach niezłożenia wymaganej dokumentacji rozliczeniowej za kwiecień 2021 r. Ustalenia w tym zakresie powinny znaleźć potwierdzenie w uzupełnionym materiale.
W sytuacji stwierdzenia, że strony nie zawiadomiono o powyższym, organ biorąc pod uwagę cel przedmiotowego zwolnienia (zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego) oraz trwający nadal stan zagrożenia epidemicznego, rozważy, czy nie powinno się zastosować instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (zmiana: Dz. U. poz. 2255). Nakazują one, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na uwadze, uchylono zaskarżoną decyzję, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Wskazówki i zalecenia co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.
W zakresie zwrotu kosztów Sąd nie orzekał, albowiem na postawie art. 239 lit. e p.p.s.a. strona jest zwolniona z kosztów sądowych, a skarżąca działająca osobiście, nie wykazała, że poniosła inne wydatki niezbędne do celowego dochodzenia jej praw.
Końcowo Sąd wskazuje, że orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w treści niniejszego uzasadnienia, dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.