Uzasadnienie
Skarżący RS pismem z dnia [...] wniósł skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, w której wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych.
W związku z tym, że wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu, pismem z dnia[...] - na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] - wezwano skarżącego do jego uzupełnienia poprzez wypełnienie formularza, który po wypełnieniu należy przesłać Sądowi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Wobec tego, że skarżący nie uzupełnił braku formalnego wniosku z dnia [...], wniosek ten referendarz sądowy zarządzeniem z dnia [...] pozostawił bez rozpoznania.
Skarżący natomiast w dniu [...] (data nadania pisma) wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, załączając jednocześnie wypełniony wniosek PPF.
RS w uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, gdyż nie ma regularnych dochodów, dorywczo zarabia co najwyżej na jedzenie, nie posiada również żadnego majątku. Skarżący podał na co choruje i wyjaśnił, że ze względu na stan zdrowia oraz z racji wieku nie może znaleźć pracy. Wnioskodawca wyjaśnił, że starał się o rentę, jednakże – jak wynika z załączonej do skargi kserokopii decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] - odmówiono mu prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy.
Skarżący podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochody z prac dorywczych w wysokości ok. [...] miesięcznie. Wskazał, że jest zadłużony i ma do spłacenia kredyt w A na łączną kwotę [...]. Do wniosku załączył kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia o stanie zdrowia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Katalog czynności podejmowanych w tym postępowaniu jest przykładowy i określa go art. 258 § 2 P.p.s.a. W doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty został pogląd, że zarówno czynności wymienione wprost w art. 258 § 2 P.p.s.a., jak i inne, niewskazane wyraźnie w tym przepisie – mogą być wykonywane przez sąd (sędziego sprawozdawcę, przewodniczącego wydziału) albo przez referendarza sądowego. Referendarz sądowy ma także możliwość wydawania innych niż wymienione w art. 258 § 2 P.p.s.a. zarządzeń i postanowień, np. dotyczących umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe (por. postanowienie NSA z 13 grudnia 2007 r., I OZ 943/07, LEX 1016681; post.
WSA we Wrocławiu z 28 października 2008 r., IV SA/Wr 438/08, LEX 504609; por. J. Jagielski, M. Jagielska, P. Gołaszewski [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (red.) R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2013, s. 950). W takiej sytuacji należy odpowiednio zastosować art. 259 § 1 P.p.s.a. i uznać, że strona ma możliwość złożenia sprzeciwu również wobec tych czynności. Daje to bowiem możliwość skontrolowania przez sąd administracyjny m.in. czy referendarz sądowy, dokonując czynności niewymienionych w art. 258 § 2 P.p.s.a., nie wykroczył poza uprawnienia przyznanie mu art. 258 § 1 P.p.s.a. Wniosek taki wypływa również z pozycji referendarza sądowego w sądownictwie administracyjnym, który otrzymał możliwość wydawania postanowień kierowanych do strony, nie stanowiących "wymiaru sprawiedliwości" (wyr. TK z 1 grudnia 2008r., P 54/07, Dz. U. Nr 218, poz. 1400). W przypadku gdy strona nie wniesie sprzeciwu, postanowienia referendarza sądowego wywołują skutki prawomocnych postanowień sądowych.
Reasumując, rozpoznanie wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu należy do kategorii czynności o jakich mowa w art. 258 § 1 P.p.s.a., stanowi bowiem czynność w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, które mogą wykonywać referendarze sądowi.
Przechodząc do rozpatrzenia wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu wskazać należy, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (por. art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.). Wnioski o przyznanie prawa pomocy można więc składać w toku postępowania, także wielokrotnie, przepisy nie ograniczają możliwości wystąpienia z wnioskiem do jednokrotnego jego wniesienia. Warunkiem skutecznego wniesienia wniosku jest złożenie go przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, przy czym nie został określony żaden termin ustawowy na wniesienie takiego wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest więc dopuszczalny (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 05 czerwca 2009r., sygn. akt II OZ 497/07, publ. na str. internetowej www. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie natomiast z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sadowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z treści powyższego przepisu wynika zatem, że dotyczyć on może jedynie takich czynności, dla których dokonania właściwe przepisy przewidują konkretny termin. Do takich czynności nie należy złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie nie ma więc przeszkód procesowych, aby wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] został rozpoznany.
Wobec powyższego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 w zw. z art. 86 § 2 w zw. z art. 258 § 1 P.p.s.a., o czym referendarz sądowy postanowił jak w pkt I postanowienia.
Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że z argumentacji skarżącego wynika, iż zasadnym jest zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych, gdyż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wnioskodawca ma [...] lata, nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, utrzymuje się z prac dorywczych i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, a zatem nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Ponadto z przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że skarżący choruje i wobec tego - jak oświadczył - z uwagi na stan zdrowia i wiek nie jest w stanie podjąć stałej pracy. Wnioskodawca podał, że nie ma żadnego majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania tych kosztów.
Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt II postanowienia.