Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 września 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku o prawo pomocy sporządzonego w dniu [...] września 2016 r. oraz uzyskanych od skarżącego informacji referendarz ustalił, że skarżący jest rencistą i ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości dorobienia żadnych pieniędzy. Wnioskodawca wskazał, że prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne i że wniósł trzy skargi do tut. Sądu, które zostały zarejestrowane pod sygnaturami akt I SA/Po 1046/16, I SA/Po 1047/16 i I SA/Po 1048/16.
Skarżący podał, że z uwagi na brak możliwości ponoszenia opłat będą prowadzone wobec niego kolejne postępowania egzekucyjne. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie mógł w żaden sposób zgromadzić środków na opłaty wynikające z niniejszej sprawy. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni ok. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący z tytułu renty otrzymuje kwotę w wysokości [...] zł, z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, zatem łączny dochód wynosi [...] zł. Skarżący podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: podatek od nieruchomości ok. [...] zł, prąd ok. [...] zł, leki ok. [...] zł, egzekucja komornicza na kwotę [...]zł, egzekucja komornicza na kwotę [...]zł, zadłużenie wobec Urzędu Gminy w wysokości [...] zł, zadłużenie wobec Urzędu Gminy w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył kserokopie faktur za energię elektryczną, za lekarstwa, zawiadomienia o wszczęciu postępowań egzekucyjnych, wezwania do uregulowania należności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego.
W ocenie referendarza z argumentacji skarżącego wynika, iż zasadnym jest zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, jest rencistą, otrzymuje rentę i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł netto. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie uzyskać dodatkowych dochodów.
W sprzeciwie z dnia [...] października 2016 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów w całości. W uzasadnieniu zaznaczył, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2016 r. wnosił o zwolnienie od kosztów w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2).
Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11).
Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10).
W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie referendarza jest prawidłowe.
Sąd zaznacza, że w oparciu o złożone dokumenty i oświadczenia możliwe okazało się rozstrzygnięcie wniosku skarżącego zgodnie z jego żądaniem zawartym na urzędowym formularzu z dnia [...] września 2016 r. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że skarżący wykazał, iż znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zauważa, że w swoim piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów w całości. Natomiast na urzędowym formularzu dotyczącym przyznania prawa pomocy wykreślił pozycję dotyczącą ustanowienia pełnomocnika. Referendarz sądowy nie miał kompetencji do rozszerzenia żądania wnioskodawcy dlatego prawidłowo zwolnił od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca może wystąpić na każdym etapie toczącego się postępowania sądowego, jednakże we wniosku tym winien szczegółowo zaznaczyć zakres żądania.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.