Uzasadnienie
Skarżąca Spółka pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka w uzasadnieniu wniosku podała, że nie dysponuje żadnymi wolnymi środkami płatniczymi, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie skargi, z uwagi na złą sytuację majątkową firmy i na toczące się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez organy podatkowe, które od [...] lat, swoimi decyzjami, blokują możliwość prowadzenia normalnej działalności gospodarczej. Mimo, że toczą się różnego rodzaju postępowania, odwołania i zażalenia, wyliczane przez organy podatkowe należności są natychmiast ściągane, co powoduje, że przedsiębiorstwo jest w skrajnie trudnej sytuacji i walczy o przetrwanie, aby nie ogłosić upadłości.
Wszystkie należności oraz środki trwałe, a także rachunek bankowy, zostały zajęte przez organy egzekucyjne i dlatego też niniejszy wniosek jest zasadny i winien być uwzględniony w całości. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] wg bilansu otwarcia [...], wartość środków trwałych [...], wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według wstępnych przewidywań (brak zamknięcia roku bilansowego [...]) wyniesie w granicach [...]. Skarżąca podała, że stan konta na rachunku bankowym w B wynosi [...] – zajęcie egzekucyjne na kwotę ok. [...].
Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nadal prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca podała, że w [...] osiągnęła [...] przychodu i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]. Skarżąca podała, że od początku [...] uzyskała przychody w wysokości [...] i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]. Spółka na dzień [...] zatrudnia [...] pracowników i wypłaca miesięcznie wynagrodzenia w wysokości najniższego wynagrodzenia. Skarżąca podała, że ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby w kwocie ok. [...] (woda, ogrzewanie, energia elektryczna, telefony). Skarżąca wyjaśniła, że w.w koszty ponosi ze środków z działalności gospodarczej i doraźnych pożyczek od udziałowców spółki. Do pisma załączyła kserokopie: zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B za okres [...], z których wynika, że stan rachunku na dzień [...] wynosi [...], z rachunku tego pobrane zostały prowizje za przyjęcie zajęcia, deklaracji VAT-7 za miesiące [...], korekt deklaracji VAT-7 za [...] oraz pisma z dnia [...] – uzasadnienia korekty, z którego wynika, że spółka skorzystała z tzw. ulgi na złe długi i skorygowała podstawę opodatkowania i podatku należnego z tytułu świadczenia usług, wykaz środków trwałych, zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem skierowanego do B, pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] zlecającego dokonanie oszacowania wartości ruchomości należących do spółki, zawiadomień Komornika Sądowego z dnia [...], o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, wniosku spółki z dnia [...] skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego o dokonanych wpłatach, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w sprawie zaliczenia zwrotu, raporty kasowe, bilans na dzień [...], rachunek zysków i strat [...], sprawozdanie finansowe za [...], sprawozdanie z działalności za [...], rachunek zysków i strat na koniec [...].
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.).
Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez Spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...].
Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia [...] pracowników. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości [...] wg bilansu otwarcia [...]. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi [...]. Wprawdzie na majątku skarżącej – jak oświadczyła - dokonano zajęcia, jednakże nadal spółka może z tego majątku korzystać. Z udzielonych przez skarżącą informacji wynika również, że według wstępnych przewidywań (brak zamknięcia roku bilansowego [...]) zysk wyniesie w granicach [...].
Ponadto z oświadczeń skarżącej wynika, że przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], natomiast od początku [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...]. Zatem ze złożonych przez spółkę oświadczeń wynika, że przychód skarżącej za [...], jak i za pierwszy miesiąc [...] oraz posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. W tym miejscu zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym przyjęto pogląd, iż stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16.10.2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna.
Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że ponosi koszty utrzymania siedziby w wysokości [...] miesięcznie. Skarżąca wyjaśniła, że koszty te ponosi z uzyskiwanych środków z prowadzonej działalności gospodarczej lub z pożyczek, które otrzymuje od udziałowców.
W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568).
Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych.
Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. W tym miejscu wskazać natomiast należy, że z przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy raportów kasowych wynika, że udziałowiec spółki do kasy spółki tytułem pożyczki wpłacił w dniu [...] kwotę w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [..], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...].
Zatem z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynika, że w okresie [...] udziałowiec spółki udzielił skarżącej pożyczek na kwotę [...]. Skoro skarżąca otrzymała od udziałowca kilkanaście pożyczek, z których pokrywa koszty bieżącej działalności, winna się również zwrócić do niego o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa.
Wobec powyższego na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.