Uzasadnienie
Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. ustalił H. K. i K. K. wymiar podatku od nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] za 2017 r. w kwocie [...]zł.
Wymiar podatku dokonano na podstawie danych wynikających z informacji o nieruchomościach złożonej przez podatników.
Podatnicy odwołali się od ww. decyzji w ustawowym terminie, podnosząc zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 716 ze zm. dalej u.p.o.l.) poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie osoby zobowiązanej do ponoszenia podatku od ww. nieruchomości. Zdaniem odwołujących podatnikiem jest B. K., który w ich ocenie jest posiadaczem samoistnym tej nieruchomości.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotem opodatkowania w kwestionowanej decyzji jest nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...] W dziale II przedmiotowej księgi wieczystej jako jej właściciele ujawnieni są H. M. K. oraz K. K. K. w udziałach po [...] części każdy. W dziale III ww. księgi wieczystej, przewidzianym dla ujawniania obciążeń nieruchomości, ujawnione jest m.in. pod pozycja nr 2 ograniczone prawo rzeczowe — nieodpłatne prawo użytkowania na okres 45 lat obciążające udział wynoszący [...] części przysługujący K. K.. Uprawnionym z tego tytułu jest B. S. K.. W księdze wieczystej brak jest ostrzeżeń o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380 ze zm. dalej K.c.) posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art. 337 K.c.). Tym samym organ odwoławczy stwierdził, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości są odwołujący się a B. K. jako uprawniony z tytułu użytkowania, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, włada nieruchomością jako posiadacz zależny. Uprawniony z tytułu użytkowania nie jest posiadaczem samoistnym nieruchomości, a tym samym nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości.
W ocenie organu odwoławczego organ podatkowy pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego danego roku podatkowego i w wyniku tej oceny ustalił wymiar podatku w prawidłowej wysokości.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu podatkowego oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, jednocześnie zarzucając naruszenie art. 3 ust. 3 u.p.o.l. oraz art. 120, art. 121, art. 124, art. 187 § 1, art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015r. poz. 613 ze zm. dalej O.p.).
W ocenie strony skarżącej organy obu instancji błędnie ustaliły, że użytkownik nieruchomości nie może być posiadaczem samoistnym tej nieruchomości. Strona podniosła, że przepisy kodeksu cywilnego określające prawo użytkowania wskazują, że prawo to daje uprawnienie do władania nieruchomością porównywalne z uprawnieniami właściciela. Jest to prawo do nieruchomości bardzo zbliżone do prawa własności, ustanowione na cudzej rzeczy. Jego funkcja wyraża się w umożliwieniu użytkownikowi korzystania z nieruchomości w bardzo szerokim zakresie, z zachowaniem prawa własności dla innego podmiotu. Posiadanie w zakresie użytkowania może mieć charakter posiadania samoistnego. Strona wskazała, że posiadacz może przekształcić posiadanie zależne w posiadanie samoistne, gdyż w prawie polskim nie obowiązuje zasada, że nikt nie może sam zmienić sobie podstawy posiadania.
Ponadto jeżeli użytkownik faktycznie włada rzeczą jak właściciel, a więc używa jej, pobiera pożytki, dysponuje rzeczą jak właściciel, to w takim przypadku podmiot korzystający z nieruchomości musi być posiadaczem samoistnym w rozumieniu art. 336 K.c. Ponadto o możliwości korzystania z prawa użytkowania nieruchomości w sposób samoistny przesądza to, że prawo to może zostać nabyte poprzez zasiedzenie, co w ocenie strony daje podstawę do przyjęcia, że posiadanie w zakresie użytkowania może mieć postać posiadania samoistnego.
Skarżący podkreślili również, że posiadanie dotyczy faktycznego władztwa nad rzeczą, a nie tytułu prawnego do rzeczy.
Strona skarżąca uznała, że organy nie rozpatrzyły zarzutu, iż użytkownik tej nieruchomości objął ją w posiadanie samoistne. Organy nie podjęły żadnych czynności w związku z twierdzeniami skarżących, że B. K. objął nieruchomość w posiadanie w ramach prawa użytkowania, jednakże z czasem jego sposób władania nieruchomością wykroczył znaczenie poza uprawnienia wynikające z tego prawa. Użytkownik ten bowiem po wejściu w posiadanie nieruchomości w żaden sposób nie liczył się z uprawnieniami właścicielskimi skarżących. Samodzielnie korzystał z całej nieruchomości, dysponował nieruchomością, udostępniając ją innym osobom, przeprowadzając w niej remonty i zmiany co do jej pierwotnego stanu oraz ponosząc koszty związane z jej utrzymaniem. W tych zakresie organy nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia ustalenia podmiotowości prawnopodatkowej w podatku od nieruchomości, a konkretnie odpowiedzi na pytanie, kto powinien być podatnikiem podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy na nieruchomość zostało ustanowione ograniczone prawo rzeczowe - nieodpłatne prawo użytkowania. W ocenie strony skarżącej podatnikiem w podatku od nieruchomości winien być użytkownik nieruchomości jako samoistny posiadacz tej nieruchomości. Zdaniem organów podatkowych natomiast podatek od nieruchomości obciąża stronę skarżącą jako właściciela nieruchomości, ponieważ uprawionemu z tytułu użytkowania można przypisać jedynie status posiadacza zależnego.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej, Sąd nie stwierdza, by przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
Analiza akt sprawy oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji prowadzi do wniosku, że organy zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy (art. 187 O.p.). Sąd nie stwierdził również naruszenia art. 191 O.p. wyrażającego zasadę swobodnej oceny dowodów. Dokonana przez organ odwoławczy ocena materiału dowodowego nie jest dowolna i nakierowana na wykazanie z góry założonej tezy. W pierwszej kolejności organy podatkowe ustaliły stan faktyczny sprawy, a dopiero później przyporządkowały go do normy prawnej, kierując się zasadą, iż celem każdego postępowania podatkowego jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, tak aby jej załatwienie opierało się na udowodnionych faktach i aby do tych faktów zostały zastosowane właściwe normy prawne. Zdaniem Sądu, decyzja organu odwoławczego spełnia wszelkie wymagania wskazane w art. 210 § 4 O.p. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
Postępowanie dowodowe musi być ukierunkowane na rozstrzygnięcie sprawy, czyli ustalenia wyłącznie tych okoliczności, które mają wpływ na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w odniesieniu do przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.
Zakres podmiotowy podatku od nieruchomości wskazano w art. 3 u.p.o.l., definiując kto jest podatnikiem tego podatku. Zgodnie z tym przepisem, co do zasady podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:
- 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;
- 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;
- 3) użytkownikami wieczystymi gruntów;
- 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
- a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Nieruchomości Rolnych lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości,
- b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżący są właścicielami nieruchomość przy ul. [...], na której ustanowiono zostało ograniczone prawo rzeczowe — nieodpłatne prawo użytkowania na okres 45 lat obciążające udział wynoszący [...] części przysługujący K. K.. Uprawnionym z tego tytułu jest B. S. K..
Zgodnie z obowiązujący prawem organ uznał, że podatnikami podatku od nieruchomości są właściciele tej nieruchomości. B. S. K. nie jest samoistnym posiadaczem nieruchomości.
Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej w celu wyjaśnienia pojęcia posiadania samoistnego należy odwołać się do przepisów kodeksu cywilnego. Art. 336 k.c. wyróżnia dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią włada jak właściciel, wyrażając tym samym wolę wykonywania w stosunku do niej prawa własności. Posiadaczem zależnym zaś jest ten, kto włada rzeczą w zakresie innego prawa niż prawo własności, na przykład użytkownik. Użytkowanie jest ograniczonym prawem rzeczowym. Prawo to polega na możności obciążenia rzeczy (ruchomej albo nieruchomości) prawem do jej używania i do pobierania jej pożytków. Jest prawem niezbywalnym i wygasa wskutek niewykonywania go przez określony czas. Zakres użytkowania ustalają strony w umowie, a użytkownicy nie korzystają z rzeczy jak właściciele, ale zgodnie z treścią umowy, która ich łączy z właścicielem.
Tym samym ustanowienie użytkowania na określonym prawie nie stanowi formy nabycia tego prawa, a jedynie umożliwia korzystanie z tego prawa w określony sposób. Ustanowienie ograniczonych praw rzeczowych (do których należy użytkowanie) jest tylko formą obciążenia praw lub rzeczy, które w żaden sposób nie może prowadzić do ich przeniesienia. Umowa taka nie wywiera skutków na gruncie przepisów prawa podatkowego, zatem nie może mieć wpływu na obowiązki podatkowe ciążące na właścicielu nieruchomości, który jest podatnikiem tego podatku. Nie można zatem na jej postawie przenieść obowiązku płacenia podatku od nieruchomości na użytkownika – posiadacza zależnego, nawet w sytuacji gdy użytkownik przekracza uprawnienia wynikające z jego prawa.
Prawidłowo zatem – zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l., organy podatkowe uznały skarżących za podatnika podatku od nieruchomości, ponieważ są oni bowiem właścicielami nieruchomości. Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych przewiduje tylko jeden przypadek, gdy posiadacz zależny uważany jest za podatnika podatku od nieruchomości, a mianowicie w sytuacji, gdy posiadanie dotyczy nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l.). Tym samym ustanowienie przez stronę skarżącą ograniczonego prawa rzeczowego wywołuje skutki w sferze stosunków cywilnoprawnych i jest irrelewantne na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.
W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.