Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 października 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1245/16, referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił P. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za grudzień 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego w dniu [...] r. oraz uzyskanych od skarżącego informacji ustalono, że pozostaje on w związku małżeńskim i prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie części pomieszczeń, w których wcześniej prowadził działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Nadto, skarżący uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, przy czym od dnia [...] r. przebywa na zwolnieniu lekarskim i otrzymuje zasiłek chorobowy.
Ponadto, skarżący otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości [...] zł, z której po potrąceniach komorniczych pozostaje kwota [...]zł. Żona skarżącego nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie i w [...] uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha, na której prowadzi działalność rolną i las o pow. [...] ha. Jednocześnie skarżący jest właścicielem nieruchomości położonych w [...]: gruntu o powierzchni [...] m2, budynków o pow. [...] m2, budynków [...] oraz budynków dzierżawione przez [...] Sp. z o.o.
Jednocześnie skarżący wskazał, że [...] Sp. z o. o. prowadzi działalność w części budynków i z tego tytułu uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył także, że w 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł i uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a w okresie od stycznia do czerwca 2016 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł. Nie podał jednak, czy w roku bieżącym uzyskał przychody z tytułu działalności rolniczej. Pomimo wezwania, nie podał szacunkowej wartości nieruchomości rolnej, liczby budynków znajdujących się na nieruchomości rolnej, ich powierzchni, ani ich przeznaczenia. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej wynika, że w 2013 r., 2014 r. i 2015 r. oraz w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2016 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne:
- - samochód [...], wartość rynkowa [...] zł,
- - samochód [...], wartość rynkowa [...] zł,
- - samochód [...], wartość rynkowa [...] zł,
- - ciągnik [...],
- - naczepa [...], wartość rynkowa [...] zł.
Pomimo wezwania, nie wyjaśnił, czy poza ciągnikiem posiada inne maszyny rolnicze wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej, ani czy posiada inwentarz żywy. Skarżący nie podał również wartości rynkowej ciągnika [...].
Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...]zł. W okresie od 1 do 18 września 2016 r. otrzymał zasiłek chorobowy w wysokości [...], otrzymuje również rentę, która po zajęciu komorniczym wynosi [...] zł. Żona skarżącego otrzymuje rentę w wysokości [...] zł, co oznacza, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznaczane są również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej.
W ocenie starszego referendarza sądowego zgromadzony przez skarżącego majątek oraz osiągane przez niego przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Stan rodzinny i majątkowy skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych spowoduje zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej. Co więcej, skarżący nie wywiązał się ze skierowanego do niego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów oraz oświadczeń. To z kolei uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy czas straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą.
Nadto zauważył również, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia twierdzenia, iż są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Natomiast zajęcie majątku skarżącego w toczących się wobec niego postępowaniach egzekucyjnych nie jest równoznaczne z brakiem możliwości uzyskania żadnych środków pieniężnych, gdyż strona skarżąca nadal może prowadzić działalność gospodarczą, działalność rolną oraz korzystać z pojazdów mechanicznych.
W sprzeciwie z dnia [...] r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza, a w uzasadnieniu podniósł, że jego obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza. Autor sprzeciwu stwierdził, że nie ma możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, a obecnie przebywa na rencie.
Sąd zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis].
W myśl art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.
Z powołanych powyżej przepisów wynika, że prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości.
W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie obejmują wpis od skargi w kwocie 500 zł, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego wsparcia, dokonując pełnej i prawidłowej analizy jego sytuacji finansowej.
Utrzymując w mocy postanowienie referendarza Sąd podkreśla, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż skarżący posiada liczne źródła dochodu oraz majątek znacznej wartości. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, prowadzi on działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, osiągając przy tym dochód w miesięcznej wysokości [...] zł brutto. Prowadzi gospodarstwo rolne lecz wg oświadczenia skarżącego z tego tytułu poniósł w 2015 r. stratę. Z zeznań podatkowych przedłożonych przez skarżącego za lata 2014 i 2015 wynika, że w tych latach z prowadzonej działalności gospodarczej poniósł również stratę. Z oświadczeń skarżącego ani ze złożonego sprzeciwu nie wynika jednak z jakiego źródła straty te pokrywa, skoro działalność gospodarczą prowadzi nadal (mimo ponoszonych w niej od lat strat). Nadal również prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni ok. [...] ha, choć i to gospodarstwo wg oświadczenia skarżącego przynosi straty.
Skoro skarżący posiada środki finansowe m. in. na zasiewy, środki ochrony roślin, ubezpieczenie i podatki, zaś z zebranych płodów rolnych nie uzyskuje nawet równowartości poniesionych kosztów (wg oświadczenia skarżącego tak sytuacja wyglądała w 2015 r.), to oznacza, że w kolejnym roku (2016) musi dysponować środkami finansowymi na pokrycie działalności rolniczej, tj. na ponowne zasiewy, środki ochrony roślin, ubezpieczenie itp. Skarżący nie wyjaśnił skąd te środki pochodzą. Należy też zaznaczyć, że skarżący otrzymuje także świadczenie rentowe (wg ustaleń referendarza po potrąceniach komorniczych miesięcznie w kwocie [...]zł). Podkreślenia wymaga także to, że skarżący posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów oraz nieruchomości. Ani z ustaleń stanu faktycznego poczynionych na podstawie oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego, ani z informacji zawartych w złożonym przez niego sprzeciwie, nie wynika dlaczego ustalenia te nie odzwierciedlają stanu faktycznego.
Nadto, zawarte w sprzeciwie twierdzenia skarżącego o pogorszeniu jego sytuacji finansowej należy uznać za gołosłowne, albowiem poza wskazaniem, że przebywa na rencie, która to okoliczność została już uwzględniona przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu, skarżący nie powołał się na żadne nowe fakty i okoliczności, ani nie przedłożył żadnych dokumentów, które by jego twierdzenia chociażby uprawdopodobniły. Wszystkie te okoliczności, zdaniem Sądu, potwierdzają tezę o posiadaniu przez skarżącego wystarczających środków na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie.
Ponadto, za prawidłowe należy uznać wywody referendarza w przedmiocie uchylenia się skarżącego od obowiązku złożenia wystarczających wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny.
W ocenie Sądu pomimo, że skarżący na wezwanie nie złożył wyczerpujących wyjaśnień w zakresie sytuacji materialnej małżonków, to ustalenia poczynione w tej materii na tym etapie są wystarczające, aby stwierdzić, że stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza z 31 października 2016 r. jest prawidłowe. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wywiedziony przez skarżącego sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sadu, skarżący nie wykazał, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.