Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy oddalił wniosek BJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Na podstawie wniosku o prawo pomocy sporządzonego w dniu [...] oraz uzyskanych od skarżącej informacji referendarz ustalił, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnią matką. Skarżąca od [...] nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę z tytułu pełnienia funkcji [...] A (wynagrodzenie jest naliczane, ale nie jest wypłacane). Skarżąca mieszka w domu rodzinnym, w którym ona i jej matka mają prawo do używania określonych przestrzeni. Wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną, prowadzone są wobec niej windykacje komornicze. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, oszczędności, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...], posiada we współwłasności z byłym mężem nieruchomość rolną o pow. [...] oraz [...] udziałów w A. Skarżąca podała, że matka z tytułu emerytury uzyskuje dochód netto w wysokości [...], koszty miesięcznego utrzymania wnioskodawczyni i jej matki wynoszą [...], matka otrzymuje bezpłatnie lekarstwa, skarżąca oświadczyła, że jest osobą zdrową, na wyżywienie przeznaczają pozostałą kwotę.
Wnioskodawczyni i jej matka nie posiadają i nie użytkują pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca podała, że nie uzyskuje żadnych dochodów, w tym z tytułu posiadania we współwłasności z byłym mężem nieruchomości rolnej, wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżąca podała, że w [...] podarowała swoim synom nieruchomość o pow. [...] wraz ze starym budynkiem mieszkalnym.
Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła kserokopię aktu notarialnego z dnia [...]. Wnioskodawczyni podała, że w okresie [...] lat poza nieruchomością opisaną w w.w akcie notarialnym nie przekazała na rzecz synów, ani na rzecz innych osób innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, wierzytelności ani udziałów. Skarżąca podała, że synowie są osobami dorosłymi, stanu wolnego, pracują i prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Wskazała, że wymagane informacje stanowią ich prywatną własność i nie godzą się na udostępnianie ich w żadnej formie. Z załączonej przez skarżącą do pisma umowy darowizny i umowy ustanowienia służebności mieszkania wynika, że w dniu [...] skarżąca darowała swoim synom MJ i SJ na współwłasność po połowie całą nieruchomość o obszarze [...] zabudowaną parterowym budynkiem mieszkalnym z poddaszem użytkowym pobudowanym w [...] o pow. użytkowej [...] m2.
Synowie skarżącej ustanowili na rzecz skarżącej dożywotnią i bezpłatną służebność mieszkania składającą się z dwóch pokoi położonych na poddaszu wraz z prawem korzystania z wszelkich przynależności (w tym kuchni i łazienki) oraz z prawem swobodnego poruszania się po całej nieruchomości. Z § [...] umowy wynika, że wartość przedmiotu darowizny wynosi [...], w tym wartość budynku mieszkalnego [...].
W sprzeciwie z dnia [...] skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła wadliwą ocenę jej sytuacji finansowej i w związku z tym możliwości w zakresie poniesienia kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że nieruchomość, którą darowała swoim synom, w żaden sposób ich nie wzbogaciła, dom jest stary, wymaga nieustannych remontów i napraw, skarżąca i jej matka mają w nim zagwarantowane mieszkanie do końca życia bez konieczności ponoszenia kosztów utrzymania tej nieruchomości, co w całości spada na jej synów. Skarżąca podała, że nieruchomość nie jest położona w atrakcyjnej miejscowości, nie jest łatwa do sprzedania. Skarżąca podała, że ona i jej mama mogą liczyć na pomoc synów, przy czym, jak zaznaczyła, jest to pomoc różna, synowie odmawiają jej udzielenia, kiedy naprawdę nie mogą jej świadczyć.
Skarżąca podała, że w powołanych przez referendarza sądowego postanowieniach sytuacja finansowa stron nie jest nawet w przybliżeniu podobna do jej sytuacji. Ponadto skarżąca zarzuciła, że referendarz sądowy zażądał przedstawienia przez osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe z jej synami swojej sytuacji finansowe. Skarżąca uważa, że jest to rozciąganie relacji pomiędzy obdarowanym a darczyńcą na osoby nie mające żadnego wpływu na przyjęcie czy odrzucenie darowizny, które nie powinno mieć miejsca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.
Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, starszy referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że referendarz sądowy trafnie podniósł, że sytuacja majątkowa skarżącej, uwzględniając okoliczność, że w dniu [...] darowała swoim synom nieruchomość o pow. [...] zabudowaną budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2, winna być rozpoznana przez pryzmat możliwości udzielenia jej pomocy przez obdarowanych synów. Zasadnie zatem w tym kontekście odwołano się do orzeczeń NSA, z których jednoznacznie wynika, iż w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie. Nie budzi najmniejszych wątpliwości Sądu, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo odwołał się do normy z art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) i wynikającego z niej obowiązku obdarowanego, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczenia darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Z powołanego przepisu wynika zatem niezbicie, że na gruncie badanej sprawy w pełni uzasadnione było wezwanie do przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby zobrazować sytuację materialną, finansową i rodzinną synów wnioskodawczyni.
Reasumując Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawczyni oceniana jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej i finansowej jej synów. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawczynię informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Mając na względzie, że skarżąca nie przedłożyła żądanych przez referendarza sądowego dokumentów (również na etapie sprzeciwu) stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania względem niej normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a w konsekwencji, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut wadliwej oceny sytuacji finansowej skarżącej i jej możliwości w zakresie poniesienia kosztów sądowych. Wobec powyższego w ocenie Sądu wydane przez starszego referendarza sądowego postanowienie z dnia [...] oddalające wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów jest zgodne z prawem. Należy ponadto wskazać, że strona skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10).
Reasumując Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] tytułem wpisu od skargi.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.