Uzasadnienie
Skarżąca pismem z dnia 14 października 2016 r. wniosła skargę na wymienione w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. W skardze wniesiono o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Następnie złożono sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 05 grudnia 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. W omawianym formularzu skarżąca nie zakreśliła rubryki 4.2. – zgodnie z punktem 3 pouczenia, stanowiącym, że gdy w rubrykach występuje tekst oznaczony znakiem "*",niepotrzebną treść należy skreślić. Uzasadniając swój wniosek skarżąca podała, że są wobec niej prowadzone liczne postępowania egzekucyjne z tytułu zaległości w podatkach oraz wobec ZUS.
Ponadto wobec spółki prowadzone są postępowania komornicze. Wyjaśniono, że Komornik Sądowy dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących m.in. od A. sp. z o.o., oraz B. s.c. do kwoty ok. [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że kapitał podstawowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy [...] zł, niepodzielony wynik finansowy z lat ubiegłych (stan na koniec 2015 r.) wynosi (-) [...] zł, wynik netto roku obrotowego (za 2015 r.) [...] zł. Do wniosku załączono wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, bilans na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunek zysków i strat za okres od 01 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz pisma Komornika Sądowego o zajęciu wierzytelności od B. s.c. i A. sp. z o.o. sp. k. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca podała dodatkowo, że posiada cztery rachunki bankowe podlegające zajęciu komorniczemu, na których brak jest jakichkolwiek środków.
Z dalszych wyjaśnień udzielonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca w okresie od 01 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. nie dokonywała obrotu gotówkowego, z uwagi ma co brak jest możliwości przedłożenia raportów kasowych. Ustalono, że wnioskodawczyni zatrudnia 3 osoby, które obecnie przebywają na urlopach wychowawczych. Spółka posiada dwie nieruchomości, przy braku jakichkolwiek innych środków trwałych. W związkach małżeńskich wspólników spółki panuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. R. N. uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł brutto.
Z kolei L. N. pobiera emeryturę, która w części podlega zajęciu komorniczemu. Wspólnicy spółki nie posiadają prywatnych rachunków bankowych, udziałów w innych podmiotach, nie pełnią funkcji w zarządach, czy też radach nadzorczych. Żaden ze wspólników nie posiada majątku prywatnego o wartości przekraczającej [...] zł. R. N. mieszka w nieruchomości stanowiącej własność jego żony, L. N. w nieruchomości stanowiącej własność jego córki. Do pisma załączono kserokopie: zeznań rocznych wspólników za 2014 i 2015 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2015 r. i 2014 r., zawiadomienia Komornika Sądowego o zajęciu wierzytelności, deklarację VAT-7 oraz bilans na dzień 31 grudnia 2016 r.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2017 r., I SA/Po 1582/16 zwolniono skarżącą od kosztów sądowych oraz ustanowiono dla niej radcę prawnego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej należy również wziąć pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie spółki żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za jej zobowiązania.
W ocenie referendarza skarżąca w świetle przedstawionych oświadczeń i złożonych dokumentów nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wierzytelności wnioskodawczyni zostały zajęte przy czym obejmują one wszelkie wierzytelności należne z tytułu wszelkich umów, świadczeń, zobowiązań, zaległych faktur, innych wierzytelności wszelkich rozliczeń i należności. Również sytuacja wspólników spółki jest trudna. Zaznaczono, że wnioskodawczyni nie zakreśliła we wniosku o przyznanie prawa pomocy, o którego z listy pełnomocników wnosi, tj. czy o ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz uznawszy, że skarżąca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym również środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, przyznał jej pełnomocnika z urzędu i jako pierwszego z listy ustanowił radcę prawnego.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dokonała zakreślenia wskazującego na złożenie wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, bez podania zakresu wnioskowanego zwolnienia. Wnioskodawczyni nie udzieliła również wyjaśnień w tym zakresie mimo wezwań referendarza sądowego. Jednak ze skargi jak również z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Pismem z dnia 16 marca 2017 r., skarżąca wniosła sprzeciw od omówionego powyżej orzeczenia referendarza sądowego wnosząc o jego zmianę i udzielenie prawa pomocy w zakresie niewykraczającym poza ramy wniosku, tj. bez ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że w skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dalej wskazano, że biorąc pod uwagę nie skreślenie żadnej z pozycji widniejących w rubryce 4.2 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że intencją skarżącej nie było ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stwierdzono również, że nawet jeżeli uznać wystąpienie wątpliwości w przedmiocie zakresu złożonego wniosku to zasadnym było skorzystanie z instytucji wezwania do uzupełnienia pisma. Za niedopuszczalne uznano również domniemanie co do zakresu wniosku skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie należało zmienić zgodnie z żądaniem skarżącej.
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis].
Głównym zarzutem sprzeciwu jest rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wykraczającym poza jego ramy. Odnosząc się do tego zarzutu należy w pierwszej kolejności wskazać, że z punktu 3 pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gdy w rubrykach występuje tekst oznaczony znakiem "*", niepotrzebną treść należy skreślić. Mimo jednoznaczności wskazanego pouczenia w rubrykach 4.1 i 4.2 wniosku skreślono wyłącznie pozycję "zwolnienie od kosztów sądowych", co jak wynika z treść sprzeciwu wyrażało w zamyśle skarżącej intencję przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym tylko i wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych.
W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy biorąc pod uwagę treść pouczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nieudzielenie odpowiedzi na pierwsze z pytań zawartych w wezwaniu z dnia 18 stycznia 2017 r., nie kierując się nadmiernym formalizmem oraz działając na rzecz interesu skarżącej zasadnie uznał jej wniosek za wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. Podnoszone w tym zakresie przez skarżącą zarzuty abstrahują od jednoznacznej treści pouczenia zwartego na druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Biorąc jednak pod uwagę wyartykułowane w sprzeciwie jednoznaczne żądanie przyznania prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych za zasadną uznano zmianę zaskarżonego orzeczenia i ograniczenie prawa pomocy zgodnie z rzeczywistą intencją skarżącej.
W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.