Uzasadnienie
W dniu [...] października 2016 r. B. J. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z [...] września 2016 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. [...] z [...] czerwca 2016 r. nr [...] wydane w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik Urzędu Skarbowego P. [...] działając jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego B. J. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] kwietnia 2016 r. nr [...], wystawionego przez wierzyciela - Gminę N.. W celu wyegzekwowania zaległości wynikającej z ww. tytułu wykonawczego, Naczelnik Urzędu Skarbowego P. [...] zawiadomieniem z [...] maja 2016 r. zajął wierzytelność pieniężną przysługującą skarżącemu od Uniwersytetu [...] Zawiadomienia o zajęciu zarówno Uniwersytet, jak i skarżący odebrali [...] maj 2016 r. Pismem z [...] maja 2016 r. dłużnik zajętej wierzytelności wyjaśnił organowi egzekucyjnemu, że skarżący – student studiów dziennych – nie ma prawa do stypendium, co powoduje, że nie ma możliwości wyegzekwowania świadczenia.
Natomiast zobowiązany dniu z [...] czerwca 2016 r., na podstawie art. 54 § 1 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016, poz. 599 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), wniósł skargę na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego P. [...] z [...] maja 2016 r., żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w sprawie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., dlatego kontynuowanie egzekucji jest niedopuszczalne.
Postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. [...] uznając skargę na czynność egzekucyjną z [...] maja 2016 r. za niezasadną, oddalił ją. Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, że skarga została złożona w terminie i podkreślił, że zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a. należy do jego kompetencji. Zaznaczył, że podpisane przez uprawnionego pracownika organu "zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności" odpowiadało wzorowi ustalonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2310; dalej: "rozporządzenie MF z 2015 r.").
Dodatkowo wyjaśnił, że dłużnik zajętej wierzytelności, do którego skierowano zawiadomienie, [...] maja 2016 r. złożył oświadczenie o braku wierzytelności przysługującej zobowiązanemu, w związku z czym zaskarżona czynność nie może podlegać uchyleniu, ponieważ działanie organu egzekucyjnego w żaden sposób nie naruszyło żadnego prawnie chronionego interesu majątkowego zobowiązanego.
W zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie skarżący wskazał naruszenie art. 59 §1 pkt 7 u.p.e.a, podnosząc zarzut niedopuszczalności prowadzonej wobec niego egzekucji. Ponadto stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie zawierało podpisu.
Dyrektor Izby Skarbowej w P., postanowieniem z [...] września 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, wyjaśniając, że - stosownie do art. 54 u.p.e.a. - skarga przysługuje jedynie na czynności typu wykonawczego, nie przysługuje natomiast na czynności procesowe, polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o prawach i obowiązkach uczestników postępowania. Zaznaczył, że organ egzekucyjny dokonuje oceny czynności egzekucyjnej badając, czy w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego, organ ten wypełnił dyspozycje wynikające z przepisów regulujących procedurę zastosowania kwestionowanego środka.
Organ nadzoru podkreślił, że przedmiotem rozpatrywanej sprawy była skarga na czynność egzekucyjną - próbę zajęcia wierzytelności pieniężnej (stypendium), w Uniwersytecie [...] Analizując przebieg zaskarżonej czynności egzekucyjnej nie stwierdził jednak nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa. Zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności odpowiada, jego zdaniem, wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków, określonemu w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych z dnia 16 maja 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 655; dalej: "rozporządzenie MF z 2014 r."). Czynność egzekucyjna została zatem dokonana zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 67 i art. 89 u.p.e.a.
Zdaniem organu nadzoru nie doszło do naruszenia przepisów regulujących procedurę zastosowanego środka egzekucyjnego, zaś organ egzekucyjny dokonał prawidłowej oceny zaskarżonych czynności egzekucyjnych w zakresie mogącym podlegać ocenie w tym trybie. Słusznie ustosunkował się jedynie do tych zagadnień, które podlegają rozpatrzeniu w tym postępowaniu.
Dyrektor wyjaśnił jednocześnie, że kwestia niedopuszczalności egzekucji nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne. Zauważył, że ustawodawca przewidział okoliczność, w której w każdym stadium postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu służy prawo wystąpienia do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 u.p.e.a. Stwierdził, że jednak również w tym przypadku, aby można było umorzyć prowadzone postępowanie egzekucyjne musi zaistnieć któraś z przesłanek wymienionych w tym przepisie.
W kwestii zarzutu braku podpisu na zaskarżonym postanowieniu, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że postanowienie to spełniało wszystkie wymogi określone w treści art. 107 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016, poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a."), zawierało zatem podpis z podaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej do wydania postanowienia.
Organ nadzoru ponownie zaznaczył, że zakres postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne koncentruje się na czynnościach o charakterze wykonawczym, które zmierzają do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W ramach tego postępowania nieuprawnione jest żądanie rozpoznania innych działań organów egzekucyjnych podlegających ocenie w odrębnych trybach postępowania administracyjnego. W konsekwencji zastrzeżenia w kwestii niedopuszczalności egzekucji strona może zgłaszać w odrębnym trybie postępowania na podstawie art. 59 u.p.e.a.
W skardze wniesionej na ww. postanowienie, B. J. wniósł o jego uchylenie, zarzucając mu obrazę art. 34 § 2 u.p.e.a. przez niedoręczenie mu stanowiska wierzyciela, a tym samym pozbawienie go prawa do złożenia zażalenia przewidzianego w cytowanym przepisie, a nadto obrazę przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie, pomimo tego, że przed wszczęciem egzekucji nie doręczono mu upomnienia wskazanego w art. 15 § 1 u.p.e.a.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że pismem z [...] kwietnia 2016 r. złożył wniosek o umorzenie egzekucji albo o doręczenie stanowiska wierzyciela w celu wywiedzenia zażalenia w trybie art. 34 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie doręczył mu jednak stanowiska wierzyciela, pozbawiając go możliwości złożenia zażalenia. Stwierdził, że do tej okoliczności organ w ogóle się nie odniósł w zaskarżonym postanowieniu, stąd też – w jego ocenie - w celu umożliwienia mu wykorzystania ustawowego uprawnienia postępowanie powinno zostać powtórzone od momentu doręczenia takiego stanowiska.
Skarżący wyjaśnił, że egzekucja w niniejszej sprawie została wszczęta w dniu [...] marca 2015 r. przez zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i już [...] kwietnia 2015 r. złożył zarzuty wskazując, że nie otrzymał upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Dopiero po roku wierzyciel przesłał mu upomnienie, przyznając tym samym, że wcześniejsze wszczęcie egzekucji było niedopuszczalne. Zatem wcześniej prowadzone postępowanie powinno być umorzone, a nowe wszczęte ewentualnie dopiero po 7 dniach od daty doręczenia upomnienia. Tymczasem organ prowadzi od ponad półtora roku tę samą egzekucję wszczętą w marcu 2015 r. Stąd też wszelkie czynności powinny być uchylone.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż upomnienie z [...] marca 2016 r. doręczono skarżącemu [...] marca 2016 r., natomiast tytuł wykonawczy, w oparciu o który wszczęta została egzekucja administracyjna wystawiono [...] kwietnia 2016 r. Zaznaczył, że zarzuty skarżącego dotyczą postępowania egzekucyjnego prowadzonego w roku 2015 na podstawie tytułu wykonawczego z [...] marca 2015 r., które to postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na żądanie wierzyciela w trybie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., w związku z tym powyższe zarzuty nie mogą być przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.
Sąd zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej, a mianowicie zajęciu wierzytelności pieniężnej (stypendium), przysługującej skarżącemu od Uniwersytetu [...]
Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się zatem wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W przypadku skargi na czynności egzekucyjne, wniesionej na podstawie ww. przepisu ocenie organu podlega – jak zasadnie stwierdził organ nadzoru - prawidłowość czynności organu egzekucyjnego dokonanej w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.
W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może więc być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia za pomocą, którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego. Stanowisko w tym zakresie jest ugruntowane zarówno w doktrynie, jak również w orzecznictwie (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2012 r., II FSK 1588/10 i z 22 września 2011 r., II FSK 568/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z 9 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 644/08 i z 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 139/09).
Egzekucja z tzw. "innych wierzytelności pieniężnych" jest - wyszczególnionym w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. - środkiem egzekucyjnym stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. W myśl art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę jego zastosowania stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności. Natomiast sposób zastosowania tego środka egzekucyjnego regulują przepisy Oddziału 1 ("Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych"), zamieszczonego w Rozdziale 5 u.p.e.a. I tak, zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Z § 2 tego przepisu wynika, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1.
Biorąc pod uwagę brzemiennie przytaczanych wyżej przepisów, zdaniem Sądu, organy obu instancji trafnie uznały, że zajęcie innej wierzytelności pieniężnej, jaką jest stypendium, dokonane zawiadomieniem z [...] maja 2016 r. było prawidłowe. Egzekwowany obowiązek był należnością pieniężną z tytułu mandatu, upomnienie zawierające wezwanie do wykonania tego obowiązku doręczono skarżącemu w dniu [...] marca 2016 r., a tytuł wykonawczy obejmujący egzekwowaną należność wierzyciel Gmina N. wystawiła [...] kwietnia 2016 r. i tego samego dnia Wójt skierował go do egzekucji, wypełniając tym samym przesłanki wskazane w art. 15 § 1 u.p.e.a. Skierowane do Uniwersytetu [...] oraz skarżącego zawiadomienie o zajęciu stypendium zawiera wszelkie elementy wymagane przepisem art. 67 § 2 u.p.e.a.
Należy także zaznaczyć, że ta prawidłowo zastosowana czynność egzekucyjna okazała się bezskuteczna z uwagi na brak wierzytelności przysługujących zobowiązanemu od Uniwersytetu [...] o czym Uniwersytet poinformował organ egzekucyjny.
Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w skardze, jak i argumentów przytoczonych przez skarżącego na ich poparcie, Sąd zauważa, że są one całkowicie chybione i wręcz wskazują na pomylenie przez skarżącego instytucji skargi na czynności egzekucyjne z zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Skarżący pismo złożone w czternastodniowym terminie od otrzymania zawiadomienia o zajęciu stypendium oznaczył jako skargę na tę czynność, powołując się jednocześnie na art. 54 § 1 i 4 u.p.e.a. Natomiast w skardze skierowanej do Sądu zarzucił postanowieniu wydanemu wskutek rozpatrzenia skargi na czynność egzekucyjną obrazę art. 34 § 2 u.p.e.a., a zatem jednego z przepisów regulujących procedurę dotyczącą innego środka zaskarżenia przysługującego stronie w postępowaniu egzekucyjnym. Przepisy dotyczące skargi na czynność egzekucyjną nie przewidują uzyskiwania stanowiska wierzyciela, zatem nie stosuje się do tej skargi art. 34 § 2 u.p.e.a.
Podobnie za chybiony Sąd uznał zarzut obrazy art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W kontrolowanej sprawie skarżącemu organ egzekucyjny doręczył upomnienie - zostało ono odebrane osobiście przez niego. Natomiast w skardze B. J. twierdzi, że upomnienia mu nie doręczono, przy czym opisuje egzekucję wszczętą zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w marcu 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczą postępowania egzekucyjnego prowadzonego w roku 2015 na podstawie tytułu wykonawczego z [...] marca 2015 r., które to postępowanie zostało umorzone postanowieniem z [...] kwietnia 2016 r. Zatem zarzuty kierowane wobec tamtego postępowania nie mogą być skutecznie podnoszone w niniejszej sprawie.
Na marginesie należy jedynie zauważyć, że organ nadzoru w zaskarżonym postanowieniu, stwierdzając prawidłowość sporządzonego przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności, błędnie powołał się na wzór takiego zawiadomienia zamieszczony w rozporządzeniu MF z 2014 r. Tymczasem zawiadomienie z [...] maja 2016 r. powinno zostać sporządzone według wzoru wskazanego w rozporządzeniu MF z 2015 r. (i na to właśnie rozporządzenie w swoim postanowieniu prawidłowo powołał się Naczelnik Urzędu Skarbowego), albowiem w chwili jego sporządzania ten właśnie akt prawny obowiązywał, gdyż rozporządzenie MF z 2014 r. utraciło moc z końcem 2015 r. Jednakże uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, gdyż zawiadomienie z [...] maja 2015 r. organ egzekucyjny prawidłowo sporządził według wzoru zamieszczonego w rozporządzeniu MF z 2015 r.
Na zakończenie należy odnieść się do podniesionego w zażaleniu (choć nie powielonego w skardze) na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] czerwca 2016 r. zarzutu braku podpisu Naczelnika Urzędu Skarbowego czy też osoby przez niego upoważnionej pod uzasadnieniem decyzji (skarżący błędnie nazywa postanowienie z [...] czerwca 2016 r. decyzją). Skarżący wskazał, że podpis znajduje się jedynie pod pouczeniem, wobec czego decyzja nie została wprowadzona do obiegu prawnego. W ocenie Sądu zarzut skarżącego jest oparty na założeniu radykalnie formalistycznym i do tego nieuprawnionym. Powszechną praktyką organów administracji jest składanie podpisów pod treścią całej decyzji, której – co należy podkreślić – elementem integralnym jest pouczenie. Podpis odpowiednio umocowanej osoby, najczęściej pracownika organu, jest zgodnym z prawem potwierdzeniem skuteczności wydania określonego orzeczenia przez organ administracji.
Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły dokonanie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w kontekście jej zgodności z powołanymi wyżej przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest zajęcie innej wierzytelności pieniężnej. Zatem, zważywszy powyższe, Sąd w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), skargę oddalił.