Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. odmówiło H. W. (skarżąca) wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] lipca 2004 r.
W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że decyzją z [...] stycznia 2014 r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z [...] lipca 2004 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 2 grudnia 2015r. (sygn. akt IV SA/Po 538/15) oddalił skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Wobec powyższego, w ocenie Kolegium zaistniały przeszkody przedmiotowe uniemożliwiające prowadzenie postępowania albowiem wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego dotyczył decyzji organu I instancji, utrzymanej w mocy przez organ II instancji, która była rozstrzygnięta przez Sąd. Oznacza to, że decyzja ta została poddana kontroli przez sąd pierwszej instancji, który nie tylko stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy T. nie narusza prawa, ale zbadał także z urzędu przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 156 § 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej: "k.p.a."). Oddalenie skargi zamyka więc organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności, ponieważ jest on związany oceną prawną decyzji, zawartą w wyroku sądu.
Organ nie ma zatem możliwości ingerowania w prawomocne orzeczenie sądu, co miałoby miejsce, gdyby próbował doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji uprzednio już ocenianej przez sąd administracyjny.
Pismem nadanym [...] lutego 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę na powyższe postanowienie. W skardze zarzucono naruszenie prawa, poprzez brak jego poszanowania, poprzez jego omijanie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego z wniosku skarżącej w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] lipca 2004 r. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 k.p.a., a powodem jego zastosowania było stwierdzenie, że postępowanie w sprawie objętej wnioskiem skarżącej, było już prowadzone i zakończyło się pozostającą w obrocie prawnym, ostateczną i prawomocną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2015 r.
Biorąc pod uwagę zakres ww. wniosku skarżącej (w związku z którym wydane zostało zaskarżone postanowienie), a także zawartość akt administracyjnych, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. Zostało ono wydane w oparciu o prawidłowo ustalony stan sprawy i właściwą wykładnię ww. art. 61a § 1, a także art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
I tak, rozwijając tę ocenę, Sąd przede wszystkim zauważa, że złożenie wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jeszcze nie uruchamia postępowania w tym trybie; konieczne jest zbadanie, czy wniosek ten może spowodować wszczęcie postępowania, a to sprowadza się do oceny (na etapie wstępnym – przed formalnym uruchomieniem postępowania), czy został on złożony przez stronę postępowania i, czy nie zachodzą żadne inne przeszkody natury przedmiotowej uniemożliwiające prowadzenie takiego postępowania.
Sąd stwierdza przy tym, że prawidłowo Kolegium uznało, że zasadnicze znaczenie w tej materii, w niniejszej sprawie ma to, że decyzja kwestionowana przez skarżącą (Wójta Gminy T. z [...] lipca 2004 r.), była już poddana weryfikacji we wskazanym trybie nadzorczym, co więcej - zapadła w tej sprawie ostateczna i prawomocna decyzja. Z wniosku skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło i prowadziło postępowanie nadzorcze dotyczące ww. decyzji Wójta Gminy T.. W konsekwencji decyzją z [...] maja 2015 r., SKO utrzymało w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2014 r. o odmowie stwierdzenia nieważności przywołanej powyżej decyzji Wójta Gminy T.. Decyzja SKO z [...] maja 2015 r. poddana następnie została kontroli Sądu, w wyniku której WSA w Poznaniu wyrokiem z 2 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 538/15 oddalił skargę skarżącej, natomiast NSA w wyroku z 10 listopada 2017 r. oddalił skargę kasacyjną skarżącej.
Powyższe wymagało uwzględnienia w niniejszej sprawie, albowiem uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest stwierdzenie, że żądanie wszczęcia dotyczy sprawy już raz (merytorycznie - co do istoty) rozstrzygniętej. Zważyć trzeba w tej kwestii na wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnych, która to wyraża się w tym, że ostateczne decyzje obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone, zmienione lub unieważnione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Z uwagi na swoją doniosłość zasada ta, zapewniająca stabilizację i pewność obrotu prawnego, została zabezpieczona sankcją nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.), przed ponownym rozstrzygnięciem tożsamej sprawy.
W konsekwencji decyzja organu administracji publicznej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o eliminacji tej pierwszej z obrotu prawnego na podstawie odpowiednich przepisów k.p.a., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy tożsamej (podmiotowo i przedmiotowo) z załatwioną wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest bowiem wyłącznie po wyeliminowaniu tej pierwszej w ustalonym przez prawo trybie. Zatem, dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji.
Wobec wniosku zmierzającego do wszczęcia po raz kolejny postępowania w tej samej sprawie, zastosowanie musi więc znaleźć art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w nim dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że inną uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest ponowne żądanie jego wszczęcia w sprawie już raz rozstrzygniętej. Wobec powyżej poczynionych uwag - ta sama sprawa administracyjna nie może być bowiem rozstrzygana kilka razy.
W tym przypadku bezsporne jest, że sprawa przedstawiona przez skarżącą we wniosku z [...] maja 2020 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z [...] lipca 2004 r. została już rozstrzygnięta merytorycznie, a decyzja kończąca ostatecznie to postępowanie pozostaje w obrocie prawnym (nadto – została uznana przez Sąd za zgodną z prawem). W tej sytuacji prawidłowo SKO odmówiło wszczęcia postępowania z ww. wniosku skarżącej wskazując na wystąpienie przesłanki "innych uzasadnionych przyczyn" z art. 61a § 1 k.p.a., uniemożliwiającej skuteczne zainicjowanie postępowania administracyjnego.
Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu, że skarżąca ww. wnioskiem z [...] maja 2020 r. zażądała wszczęcia "sprawy" tożsamej (przedmiotowo i podmiotowo, tj. dotyczącej tych samych podmiotów i tego samego przedmiotu w niezmienionych okolicznościach faktycznych i prawnych) z rozstrzygniętą decyzją SKO z [...] maja 2015 r. Z treści tej decyzji, zarówno z jej sentencji jak i uzasadnienia, wynika bowiem, że dotyczy ona legalności decyzji Wójta Gminy T. z [...] lipca 2004 r., zatwierdzającej podział nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów: gm. T., obręb S., ark. mapy [...], działka nr [...], o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., będącej własnością H. W.. Tego też dotyczy żądanie skarżącej zawarte w piśmie z [...] maja 2020 r.
Należy podkreślić, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji zobowiązuje organ do przeprowadzenia postępowania nadzwyczajnego w pełnym zakresie oceny zaistnienia wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., niezależnie od zarzutów zgłoszonych we wniosku oraz, że przedmiotem tej oceny nie jest zasadność zarzutów wnioskodawcy, lecz legalność decyzji w całokształcie okoliczności określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Jeżeli więc organ orzeknie ostatecznie o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji, to oznacza, że sprawa oceny legalności tej decyzji w trybie art. 156 k.p.a., staje się sprawą ostatecznie rozstrzygniętą, niezależnie od zgłoszonych zarzutów wobec ocenianej decyzji. W efekcie tych uwag SKO prawidłowo wywiodło o tożsamości przedmiotowej obu ww. spraw (z wniosku skarżącej z [...] maja 2020 r. i zakończonej ww. decyzją SKO z [...] maja 2015 r.). Tym bardziej jeśli dodatkowo zważy się także na to, że w omawianym trybie nadzorczym ważny jest stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania badanej decyzji, a ten nie mógł ulec zmianie po wydaniu ostatecznej decyzji SKO z [...] maja 2015 r.
Niejako na marginesie Sąd zauważa natomiast, że zarówno w obecnym podaniu zawierającym żądanie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta Gminy T. z [...] lipca 2004 r., jak i w podaniu, które uruchomiło postępowanie w tym trybie, następnie zakończone ostateczną decyzją SKO z [...] maja 2015 r., podniesiono te same okoliczności, dotyczące wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ skarżąca nie była stroną postępowania. Zatem obecny wniosek skarżącej nie zawiera żadnych nowych zarzutów, a to tylko wzmacnia ocenę wyrażoną w sprawie na obecnym jej etapie co do tożsamości przedmiotowej obu analizowanych spraw.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.