Uzasadnienie
Postanowieniem nr [...] z dnia [...]r. Naczelnik Urzędu Celnego obciążył Spółkę A z siedzibą w W. (reprezentowaną przez przedstawiciela bezpośredniego - Agencję Celną B) kosztami postępowania celnego prowadzonego w sprawie towaru zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu według zgłoszenia celnego z dnia [...] r., tj. kosztami wykonania wyceny importowanych tekstyliów przez biegłego rzeczoznawcę z Centrum Badań i Ekspertyz Towaroznawczych Akademii Ekonomicznej w P. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł w imieniu Spółki A, J. C. w piśmie z dnia 27.08.2002r., żądając jego uchylenia i umorzenia postępowania. Według strony skarżącej obciążenie jej kosztami ekspertyzy biegłego było bezzasadne i niezgodne z prawem.
Do pisma zostało dołączone pełnomocnictwo z dnia 1 maja 2002r. udzielone J. C. jako pracownikowi do reprezentowania Spółki przed organami celnymi, inspekcją celną, organami podatkowymi i egzekucyjnymi.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...]r. adresowanym do J. C. Dyrektor Izby Celnej - działając na podstawie art. 228 § 1 i § 2 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej, art. 253 § 2, art. 256 § 2, art. 255, art.262 Kodeksu celnego (Dz.U. z 2002r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) stwierdził niedopuszczalność w.w. zażalenia. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego w postępowaniu przed organem celnym przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej może być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna. J. C. jako doradca podatkowy nie spełnia powyższych wymogów, skoro doradca podatkowy został pominięty wśród osób uprawnionych do reprezentowania strony.
Nie dają mu takich uprawnień również przepisy ustawy o doradztwie podatkowym (art. 41). Biorąc pod uwagę te okoliczności organ odwoławczy stwierdził, że J.C. nie mógł złożyć skutecznie zażalenia w niniejszej sprawie.
Skargę na powyższe postanowienie złożył J.C., wnosząc o jej uchylenie w całości jako niezgodnej z prawem. Skarżący powołał się na przepis art. 136 i art. 137 § 1 Ordynacji podatkowej zgodnie z którym pełnomocnikiem strony postępowania celno - administracyjnego może być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych. Konieczność reprezentowania Spółki przez któryś z podmiotów wyliczonych taksatywnie w art. 253 § 2 Kodeksu celnego istniała, zdaniem strony, jedynie w momencie dokonywania przez nią zgłoszenia przedmiotowego towaru. Ponadto wskazano, że J.C. zatrudniając się w spółce nie naruszył przepisów ustawy o doradztwie podatkowym.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmian.) sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga okazała się uzasadniona.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepisy prawne dotyczące przedstawicielstwa występujące w Kodeksie celnym są przepisami lex specialis w stosunku do przepisów regulujących instytucję przedstawicielstwa na gruncie Kodeksu cywilnego jak i Ordynacji podatkowej, zatem nietrafne są wywody skargi wskazujące na przepis art. 137 § Ordynacji podatkowej, jako podstawę działania pełnomocnika J.Ch. na etapie weryfikacji zgłoszenia celnego. Takim przepisem szczególnym jest art. 253 § 2 ustawy z dnia 09.01.1997r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), ograniczający krąg podmiotów umocowanych do sprawowania przedstawicielstwa w sprawach celnych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2002 r. tj. w dacie składania przedmiotowego zażalenia oraz wydawania postanowienia przez organ II instancji) przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu przed organem celnym w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna.
Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu przed organami dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu przed organami celnymi (pierwszej i drugiej instancji) ma związek z przeznaczeniem towaru i wbrew twierdzeniom skarżącej nie jest ograniczone tylko do fazy zgłoszenia celnego.
W niniejszej sprawie bezsporne było, że towar będący przedmiotem toczącego się postępowania w sprawie celnej był przeznaczony do działalności gospodarczej, zatem z powyższego wyczerpującego wyliczenia podmiotów uprawnionych do reprezentowania strony postępowania celnego wynika jasno, że J.C., mógł występować w charakterze pełnomocnika skarżącej Spółki jako pracownik. Nie miały natomiast zastosowania w sprawie przepisy ustawy z dnia 5.07.1996r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2002r. Nr 9, poz. 86 ze zmian.), które istotnie nie uprawniały doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika strony w sprawie dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego i uznania go za nieprawidłowe, albowiem nie jest to postępowanie w sprawach obowiązków podatkowych. Skuteczne pełnomocnictwo mogło zatem zostać udzielone J.Ch. tylko jako podmiotowi będącemu pracownikiem Spółki i ta okoliczność została wykazana przedłożoną w toku postępowania umową o pracę z 1 maja 2002r. zawartą na czas nieokreślony (k. 133 akt administracyjnych).
Organ celny zatem bezpodstawnie pominął fakt, iż J. C., składając w imieniu Spółki odwołanie był jej pracownikiem, co uprawniało go w świetle postanowień art. 253 § 2 Kodeksu celnego do reprezentowania spółki. Fakt, że J. C. był jednocześnie doradcą podatkowym i w takim charakterze zatrudnił się w spółce, jest bez znaczenia dla oceny ważności tej umowy o pracę, bowiem naruszenie zakazu zatrudniania się doradcy podatkowego na podstawie umowy o pracę nie powoduje z mocy prawa nieważności takiej umowy, a może mieć znaczenie dla ewentualnej odpowiedzialności dyscyplinarnej doradcy podatkowego.
Na marginesie zauważyć należy, że w przypadku stwierdzenia bezskuteczności pełnomocnictwa J.C. - organ celny winien był wezwać Spółkę (jako podmiot wyłącznie posiadający przymiot strony prowadzonego postępowania) - na podstawie art. 169 § 1 i art. 168 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - do usunięcia braku formalnego tego odwołania poprzez podpisanie go przez osobę upoważnioną do reprezentowania Spółki i to w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Odwołanie bowiem, jak każde podanie musi pod względem formy i treści spełniać wymagania stawiane w art. 168 § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej dla tej czynności procesowej strony. Nie wezwanie strony przez organ celny do usunięcia braku formalnego odwołania stanowi istotne naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania oraz art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej (w zw. z art. 262 Kodeksu celnego) zgodnie z którym organy celne są zobowiązane udzielać stronom niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa celnego i postępowania celnego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (por. wyrok NSA z 20.08.1999 r., sygn. akt IV SA 848/98, LEX nr 47870).
Przestrzeganie powyższych przepisów i zasad postępowania wyklucza możliwość uznania, na podstawie art. 255 Kodeksu celnego, iż odwołanie wniósł rzekomy pełnomocnik we własnym imieniu. Jak podkreśla się w doktrynie, stany faktyczne objęte działaniem normy prawnej zawartej w przepisie art. 255 Kodeksu celnego obejmują głównie sytuacje, gdy osoba nieupoważniona do działania w imieniu lub na rzecz innego podmiotu, w postępowaniu celnym deklaruje (zaciąga zobowiązania celne) i działa w imieniu lub na rzecz tego podmiotu, czyli tzw. rzekome przedstawicielstwo (patrz m.in.: F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, s. 1017). Nie powinien on być więc stosowany do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, w której decyzją organu I instancji została ona obciążona kwotą wynikającą ze stwierdzonego długu celnego i zobowiązanie to nie przeszło w trakcie postępowania celnego na jakikolwiek inny podmiot, zwłaszcza na rzekomego pełnomocnika.
Ze względu na powyższe okoliczności należało uznać, że organ odwoławczy, wydając przedmiotową decyzję, naruszył przepisy art. 253 § 2 i art. 255 Kodeksu celnego w stopniu mającym wpływ na wynik stron.
Wobec powyższego Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c), art. 200 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian.) jak w sentencji.
/-/ B. Koś /-/ W. Długaszewska /-/ T.M. Geremek
T.M.