Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] D. W. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych. Decyzją z dnia [...] organ podatkowy I instancji, działając na podstawie art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, odmówił podatnikowi umorzenia zaległości w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalono, iż wnioskodawca w dniu [...] złożył zeznanie podatkowe PIT-37 za rok[...], w którym wykazał nadpłatę w wysokości [...] zł. Przedmiotowa zaległość została podatnikowi zwrócona w całości w dniu [...]. Następnie w dniu [...] podatnik złożył korektę zeznania w którym wykazał nadpłatę w wysokości [...] zł. Tym samym z różnicy pomiędzy kwotami nadpłat wynikającymi z pierwotnie złożonego zeznania oraz korekty wynikła kwota [...] zł, która stanowiła nienależnie otrzymaną przez podatnika nadpłatę. Następnie na poczet tej zaległości zaliczono nadpłatę z zeznania podatkowego za rok [...] w wysokości [...] zł.
Na koncie księgowym podatnika, do dnia złożenia wniosku o ulgę w przedmiotowej sprawie stwierdzono zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych, wynikającą z zeznania podatkowego PIT-37 za rok[...], w łącznej kwocie [...] zł należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości [...]zł.
Podstawę umorzenia zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę stanowi art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, przy czym umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Decyzje wydawane w oparciu o wskazaną wyżej normę mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ podatkowy rozważając uprzednio wszystkie aspekty sprawy sam decyduje, czy uczynić użytek z przysługującej mu kompetencji. Aby podjąć określoną decyzję, organ podatkowy ma obowiązek dokonać interpretacji przepisu zawierającego przesłankę do umorzenia w całości lub części zaległości podatkowej lub umorzenia odsetek za zwłokę oraz ustalić, czy stan faktyczny odpowiada jego treści znaczeniowej. Posiadając prawo wyboru rozwiązania, organ podatkowy musi zatem dokonać rozstrzygnięcia, nie może jednak ono być dowolne i musi opierać się na przekonywujących argumentach.
Z treści protokołu o stanie majątkowym z dnia [...] - oprócz wskazanej kwoty zadłużenia z tytułu niezapłaconych alimentów w wysokości [...] zł - nie wynikają żadne dane mogące potwierdzić obecną sytuację ekonomiczną podatnika. Wniosek zawiera jedynie informacje, iż podatnik nie pracuje, ma do spłacenia zaległe alimenty oraz do końca odbywania kary pozbawienia wolności pozostało mu ponad 5 lat.
W tych okolicznościach organ stwierdził, że nie występują przesłanki mające cechy zdarzeń losowych całkowicie niezależnych od podatnika, które powodowałyby przyznanie korzystnego dla podatnika rozstrzygnięcia. Samo przekonanie strony o konieczności przyznania ulgi jest zbyt słabym argumentem i nie może przesądzać o dobrowolnej rezygnacji Skarbu Państwa ze swoich należności. Nadto na uwadze należy mieć także to, że podatnik sam doprowadził do obecnej sytuacji, gdyż wykazał w rocznym zeznaniu podatkowym za rok [...] nienależną do zwrotu kwotę. Postępowanie zobowiązanego nie może być zatem premiowane przyznawaniem mu jakiejkolwiek ulgi w spłacie. Byłoby to bowiem niesprawiedliwe w stosunku do tych podatników, którzy sumiennie wywiązują się ze spłaty swoich zobowiązań podatkowych.
W odwołaniu z dnia [...] D. W. zwrócił uwagę, że nadal przebywa w zakładzie karnym, do spłaty ma również zaległe alimenty, ale z powodu braku możliwości zatrudnienia nie uzyskuje żadnych dochodów.
Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w[...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w trakcie postępowania odwoławczego ustalono, że w okresie od[...] do [...] podatnik był osadzony w Zakładzie Karnym w [...], a od [...] do [...] otrzymywał należności za wykonywaną pracę. Od września do grudnia [...] skarżący przebywał w Zakładzie Karnym w [...] i nie otrzymywał żadnych środków z tytułu wykonywanej pracy.
W ocenie organu okoliczności sprawy nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych. Opisana sytuacja nie ma charakteru okoliczności nadzwyczajnej i nie wyczerpuje znamion "ważnego interesu podatnika". Ponadto organ zwrócił uwagę, że obecna sytuacja podatnika może ulec zmianie, bowiem już w czasie odbywania kary pozbawienia wolności pracował zarobkowo.
W skardze z dnia [...] D. W. wskazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej tj. ważny interes podatnika przemawia za tym, aby umorzyć zaległość podatkową.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie stosowanie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie znalazł podstaw do jej uchylenia.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Stosownie do tej regulacji, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może m.in. umorzyć zaległość podatkową.
Uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie nie budzi wątpliwości. Oznacza on, iż nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Zaznaczyć należy, że zastosowanie tej instytucji prawa podatkowego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis prawa uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to, korzystając z uznania administracyjnego, organ wydający decyzję dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może - mimo istnienia przesłanek - odmówić uwzględnienia wniosku strony.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok [...] w kwocie [...] zł należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości [...] zł.
Zgodnie z w/w przepisem, organ podatkowy jest uprawniony w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym do umorzenia zaległości podatkowej w całości lub części wraz z odsetkami za zwłokę. Umorzenie w części zaległości skutkuje umorzeniem w takiej samej części odsetek za zwłokę (art.67a § 2).
Interes podatnika lub publiczny nie ma definicji ustawowej. W literaturze wskazuje się, że "interes podatnika" to pewien stan oczekiwania, określona potrzeba zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra. Pojęcie "interesu publicznego" natomiast należy rozumieć jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp.
W orzecznictwie wyrażony został pogląd, że "jeżeli organ podatkowy, dokonując koniecznych ustaleń w sprawie, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych oraz jeżeli dokonanej ocenie tego stanu faktycznego nie można zarzucić dowolności, to wyprowadzenie z takiej oceny wniosku czy należy umorzyć zaległości podatkowe, jest zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli Sądu administracyjnego sprawującego tylko kontrolę legalności, czyli zgodności decyzji organów administracyjnych z prawem. Niepowodzenia działalności gospodarczej nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Każdy obywatel, rozpoczynając działalność gospodarczą, powinien bowiem podejmować decyzje w sposób przemyślany i zgodny z prawem.
Nie można przerzucać konsekwencji działania podmiotu, który jest profesjonalistą, na państwo i społeczeństwo. Także zadłużenie wobec innych niż organ podatkowy instytucji nie może stanowić uzasadnienia dla umorzenia zaległości podatkowych, bowiem takie działanie również byłoby równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznego ryzyka działalności skarżącego na pozostałych podatników" (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 maja 2008r., sygn. akt I SA/Gd 645/07, LEX nr 446565).
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe obu instancji rozważały argumenty skarżącego w odniesieniu do przesłanek "ważnego interesu podatnika", jak też brały pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Wskazuje na to zarówno sposób, jak też charakter prowadzenia postępowania wyjaśniającego w danej sprawie. Także ocena argumentów skarżącego pod kątem przywołanych wyżej ustawowych przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, znalazła swój wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Zdaniem Sądu, ustalony stan faktyczny w sposób wyczerpujący przedstawia trudną sytuację skarżącego pod względem jego statusu majątkowego i materialnego. Organ nie zakwestionował powołanych przez stronę okoliczności, ale zasadnie podniósł, że kryteria te nie są wystarczające do zastosowania ulgi.
Konstrukcja uznania administracyjnego dopuszcza możliwość wydania decyzji o odmowie udzielenia ulgi nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek jej przyznania. Podjęcie przez organ podatkowy takiej decyzji musi być motywowane wystąpieniem innych, szczególnych okoliczności przemawiających za odmową udzielenia ulgi i stosownie do art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej winno być należycie przez organ uzasadnione, aby uczynić zarzuty dowolności rozstrzygnięcia bezzasadnymi. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej sytuacja strony nie mogła zadecydować o udzieleniu ulgi w żądanym zakresie ze względu na konieczność wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony.
Ulga w postaci umorzenia jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym. Jest więc istotnym odstępstwem od zasady, a nie natomiast prawem i nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty podatku. Umorzenia dokonuje się przez pryzmat przypadków dotykających konkretnego indywidualnego podatnika.
Odnośnie ustalonego przez organy podatkowe stanu faktycznego to należy zauważyć, że oparto się na:
- - wniosku podatnika z [...] (k.2 akt administracyjnych),
- - arkuszu informacyjnym z [...] (k.3-7),
- - protokole o stanie majątkowym podatnika z [...] (k.15-16),
- - pismach Zakładu Karnego w [...] (k.58-62) i Aresztu Śledczego w [...] (k.78).
Ponadto w skardze skarżący przyznał, iż wykazanie przez niego nadpłaty było wynikiem błędu (k.3 akt sądowych).
Jednocześnie organy ustaliły, że w latach [...] podatnik uzyskiwał dochody z wynagrodzenia za pracę (k.3 akt administracyjnych).
Zdaniem Sądu, ocena powyższych okoliczności, dokonana przez organy podatkowe w aspekcie przyznania ulgi podatkowej (umorzenia), nie wykracza poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Podsumowując, można podkreślić, że ulgi w spłacie należności stanowią - aczkolwiek dopuszczone przez ustawodawcę i niezbędne z punktu widzenia kompletności systemu podatkowego - to jednak odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania. Dlatego też równie wyjątkowy charakter muszą mieć okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych, skutkujące wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, co oznacza w istocie rezygnację Skarbu Państwa z należnych mu wpływów.
Mając na względzie ustalony stan faktyczny i prawny sprawy nie można zarzucić organowi podatkowemu, aby wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy Ordynacji podatkowej. Stąd też ocena zastosowania art. 67a § 1 pkt 3 w/w ustawy w powyższym stanie faktycznym jest prawidłowa.
Wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu sądami administracyjnymi należało skargę oddalić z powodu jej bezzasadności.
/-/K. Pawlicki /-/ G.Gorzan /-/E. Brychcy
/-/K. Pawlicki za s.G.Gorzan która przeszła w stan spoczynku
M. R-Ś.