Uzasadnienie
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Urzędu Celnego obciążył Spółkę "A" (reprezentowaną przez przedstawiciela bezpośredniego - Agencję Celną B) kosztami postępowania celnego prowadzonego w sprawie towaru zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu według zgłoszenia celnego z dnia [...] tj. kosztami wykonania wyceny importowanych tekstyliów przez biegłego rzeczoznawcę z Centrum Badań i Ekspertyz Towaroznawczych Akademii Ekonomicznej w P. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł w imieniu Spółki "A" doradca podatkowy, J. C. w piśmie z dnia [...] (k. 36 - 41 akt administracyjnych), żądając jego uchylenia w całości. Według strony skarżącej obciążenie jej kosztami ekspertyzy biegłego było bezzasadne i niezgodne z prawem. J. C. przedłożył wraz z odwołaniem odpis pełnomocnictwa z dnia [...] udzielonego mu przez zarząd Spółki, upoważniającego do reprezentowania zarządu i Spółki przed organami celnymi, organami podatkowymi oraz sądami.
Zgodność pełnomocnictwa z oryginałem potwierdził sam pełnomocnik, opatrując je pieczątką " doradca podatkowy nr wpisu 06679 mgr J. C." (k. 35 akt). Organ I instancji pismem z dnia [...] wezwał J. C. do nadesłania dokumentu, potwierdzającego fakt zatrudnienia go w przedmiotowej Spółce (k. 47 akt). W piśmie z dnia [...] J. C. wyjaśnił, że pełnomocnictwo do występowania w niniejszej sprawie otrzymał od odwołującej się Spółki po zawarciu z nią umowy o pracę, której nie może przedłożyć organowi celnemu ze względu na tajemnicę, którą zostały objęte jej warunki (k. 48). Pismem z dnia [...] Urząd Celny poinformował J. C. o niewykazaniu należytego umocowania do działania w imieniu Spółki i w konsekwencji o bezskuteczności przedłożonego przez niego pełnomocnictwa.
Decyzją z dnia [...] nr [...] adresowaną do J. C. Dyrektor Izby Celnej - działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 3, art. 208 § 1 i art. 239 Ordynacji podatkowej oraz art. 262, 253 § 2 i 255 Kodeksu celnego - umorzył postępowanie wszczęte wniesieniem przez J. C. zażalenia z dnia [...]. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że pismem z dnia [...] J. C. odwołał się w imieniu spółki "A" od decyzji dotyczącej zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] i jednocześnie zażalił się na postanowienie wydane w tej sprawie. Do pisma dołączona została kserokopia pełnomocnictwa poświadczonego za zgodność z oryginałem przez pełnomocnika, doradcę podatkowego J. C. Organ celny wskazał, że doradca podatkowy może tylko uwierzytelnić pełnomocnictwo udzielone mu w sprawach podatkowych, co wynika z art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym. Podał też, że zgodnie z przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej może być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna.
J. C. w niniejszej sprawie nie spełnia powyższych wymogów. Podkreślono, że przepisy Kodeksu celnego stanowią lex specialis w odniesieniu do norm działu IV Ordynacji podatkowej. Jednocześnie wskazano, że z dyspozycji art. 255 Kodeksu celnego wynika, iż osoba dokonująca czynności bez upoważnienia do działania w imieniu lub na rzecz innej osoby, albo osoba, która dokonuje czynności w imieniu lub na rzecz innej osoby bez upoważnienia do jej reprezentowania, jest uważana zawsze za osobę działającą we własnym imieniu i na swoją rzecz. Biorąc pod uwagę te okoliczności organ odwoławczy stwierdził, że J. C. nie mógł złożyć skutecznie zażalenia w niniejszej sprawie.
Skargę na powyższą decyzję złożyła Spółka "A", wnosząc o jej uchylenie w całości jako niezgodnej z prawem. Skarżąca powołała się na przepis art. 253 § 3 Kodeksu celnego, według którego w przypadkach innych niż wymienione w art. 253 § 2 Kodeksu celnego przedstawicielem może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych jako przedstawiciel bezpośredni. Według skarżącej postępowanie celne dotyczące weryfikacji zgłoszenia celnego należy do tych "innych wypadków", ponieważ jest to już postępowanie celno-administracyjne, którego przebieg reguluje Ordynacja podatkowa i znajdują tu zastosowanie również jej przepisy dotyczące pełnomocnictwa. Zgodnie z przepisem art. 137 § 1 Ordynacji pełnomocnikiem strony postępowania może być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych.
Ponadto podniesiono, że istnieje możliwość występowania przed organami celnymi doradcy podatkowego jako pełnomocnika, na podstawie art. 2 i 41 ustawy z dnia 05.07.1996r. o doradztwie podatkowym. Konieczność reprezentowania Spółki przez któryś z podmiotów wyliczonych taksatywnie w art. 253 § 2 Kodeksu celnego istniała jedynie w momencie dokonywania przez nią zgłoszenia przedmiotowego towaru.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmian.) sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn, niż to zarzucał skarżący.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepisy prawne dotyczące przedstawicielstwa występujące w Kodeksie celnym są przepisami lex specialis w stosunku do przepisów regulujących instytucję przedstawicielstwa na gruncie Kodeksu cywilnego jak i Ordynacji podatkowej, zatem nietrafne są wywody skargi wskazujące na przepis art. 137 § Ordynacji podatkowej, jako podstawę działania pełnomocnika J. C. na etapie weryfikacji zgłoszenia celnego. Takim przepisem szczególnym jest art. 253 § 2 ustawy z dnia 09.01.1997r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), ograniczający krąg podmiotów umocowanych do sprawowania przedstawicielstwa w sprawach celnych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2002 r. tj. w dacie składania przedmiotowego odwołania oraz wydawania decyzji przez organ II instancji) przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu przed organem celnym w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna.
Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu przed organem celnym ma związek z przeznaczeniem towaru i wbrew twierdzeniom skarżącej nie jest ograniczone tylko do fazy zgłoszenia celnego.
W sprawie było bezsporne, że towar, będący przedmiotem toczącego się postępowania w sprawie celnej był przeznaczony do działalności gospodarczej, zatem z powyższego wyczerpującego wyliczenia podmiotów uprawnionych do reprezentowania strony postępowania celnego wynika jasno, że J.C., doradca podatkowy, nie mógł występować w charakterze pełnomocnika skarżącej Spółki. Zastosowanie przepisu art. 253 § 2 Kodeksu celnego wyłącza możliwość zastosowania postanowień art. 253 § 3 tego kodeksu. Również powołane w skardze przepisy art. 2 i 41 ustawy z dnia 05.07.1996r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2002r. Nr 9, poz. 86 ze zmian.) nie uprawniały doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika strony w sprawie dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego i uznania go za nieprawidłowe, albowiem nie jest to postępowanie w sprawach obowiązków podatkowych. Skuteczne pełnomocnictwo mogło zatem zostać udzielone J. C. tylko jako podmiotowi będącemu jej pracownikiem.
Z tego względu zasadne było wezwanie przez organ I instancji pismem z dnia [...] J. C. do nadesłania dokumentu, z którego wynikałby fakt zatrudnienia w przedmiotowej Spółce (k. 47 akt administracyjnych). Jakkolwiek w piśmie z dnia [...] J. C. podał, że pełnomocnictwo do występowania w niniejszej sprawie otrzymał od odwołującej się Spółki po zawarciu z nią umowy o pracę (k. 48), jednakże nie załączył do tego pisma kserokopii umowy, powołując się na tajemnicę, którą zostały objęte jej warunki. Organ celny zatem trafnie przyjął, iż J. C. nie udowodnił faktu zatrudnienia u skarżącej i nie wykazał umocowania do działania w imieniu spółki jako jej pracownik. Wobec stwierdzenia bezskuteczności pełnomocnictwa J. C. - dyrektor urzędu celnego winien był wezwać Spółkę (jako podmiot wyłącznie posiadający przymiot strony prowadzonego postępowania) - na podstawie art. 169 § 1 i art. 168 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - do usunięcia braku formalnego odwołania (zażalenia) poprzez podpisanie go przez osobę upoważnioną do reprezentowania Spółki i to w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania.
Zażalenie bowiem, jak każde podanie musi pod względem formy i treści spełniać wymagania stawiane w art. 168 § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej dla tej czynności procesowej strony. Nie wezwanie strony przez organ celny do usunięcia braku formalnego zażalenia stanowi istotne naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania oraz art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej (w zw. z art. 262 Kodeksu celnego) zgodnie z którym organy celne są zobowiązane udzielać stronom niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa celnego i postępowania celnego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (por. wyrok NSA z 20.08.1999 r., sygn. akt IV SA 848/98, LEX nr 47870). Przestrzeganie powyższych przepisów i zasad postępowania wyklucza możliwość uznania na podstawie art. 255 Kodeksu celnego, iż zażalenie wniósł rzekomy pełnomocnik we własnym imieniu. Jak podkreśla się w doktrynie, stany faktyczne objęte działaniem normy prawnej zawartej w przepisie art. 255 Kodeksu celnego obejmują głównie sytuacje, gdy osoba nieupoważniona do działania w imieniu lub na rzecz innego podmiotu, w postępowaniu celnym deklaruje (zaciąga zobowiązania celne) i działa w imieniu lub na rzecz tego podmiotu, czyli tzw. rzekome przedstawicielstwo (patrz m.in.: F. Prusak, Kodeks celny.
Komentarz, Warszawa 2000, s. 1017). Nie powinien on być więc stosowany do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, w której postanowieniem organu I instancji została ona obciążona kosztami postępowania celnego prowadzonego w sprawie towaru zgłoszonego przez nią do procedury dopuszczenia do obrotu i zobowiązanie to nie przeszło w trakcie postępowania celnego na jakikolwiek inny podmiot, zwłaszcza na rzekomego pełnomocnika.
Ze względu na powyższe okoliczności należało uznać, że organ odwoławczy, wydając przedmiotową decyzję, naruszył przepisy postępowania (art. 121 § 2, art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 3 oraz art. 233 § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu Celnego) w sposób mający istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy oraz przepis art. 255 Kodeksu celnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien wezwać stronę do podpisania zażalenia zgodnie z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej.
Z tych względów orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a/ i c/ oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian.) jak w sentencji.
,O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
/-/ B. Sokołowska /-/ T. Geremek /-/ B. Koś
ARd