Uzasadnienie
T. K. 4 listopada 2021 r. złożyła Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...] zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2, w którym wykazała nabycie tytułem dziedziczenia po zmarłym Z. B. własności udziału 1/3 części lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...] o wartości [...] zł, oraz udziału 1/3 części środków pieniężnych zgromadzonych na lokacie w [...] w kwocie [...] zł. Jednocześnie do zgłoszenia załączyła pismo z 29 października 2021 r. z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zgłoszenia SD-Z2 z tytułu nabycia spadku po ww. zmarłym. Do wniosku załączyła przedmiotowe zgłoszenie SD-Z2 wraz postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w P. [...] z 7 lipca 2020 r. sygn[...], o nabyciu prawa do spadku po zmarłym w dniu 28 października 2019 r. Z. B. przez siostrę T. K., bratanicę D. K. oraz brata B. B.- każde z nich po 1/3 części. Sąd opatrzył powyższe postanowienie klauzulą prawomocności, zgodnie z którą postanowienie to stało się prawomocne od dnia 15 sierpnia 2020 r.
Uzasadniając złożony wniosek, strona wyjaśniła, że mieszka w B. P. i z tego względu wszelkie sprawy związane z nabycie spadku zobowiązał się załatwić brat - B. B.. Podniosła, że na przekroczenie ustawowego terminu miało przede wszystkim wpływ otrzymane z Sądu z dużym opóźnieniem postanowienie o nabyciu spadku po ww. zmarłym, wada prawna w postaci błędnej daty zgonu spadkodawcy, okoliczności związane z pandemią COVID-19 oraz przeświadczenie, że dalsze czynności będą załatwiane po otrzymaniu prawomocnego odpisu postanowienia.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z 24 listopada 2021 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia ww. zgłoszenia.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podatkowy pierwszej instancji wskazał, że 6- miesięczny termin określony w art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2019r. poz. 1813 ze zm. dalej u.p.s.d.) jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu. Z tych powodów organ stwierdził, że postępowanie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu nie może być prowadzone.
Nie zgadzając się z podjętym orzeczeniem, w zażaleniu z dnia 6 grudnia 2021 r. pełnomocnik strony wyjaśnił, że prawomocne postanowienie Sądu w sprawie nabycia spadku po zmarłym bracie, T. K. otrzymała w dniu 27 października 2021 r. i od tej daty biegł termin na złożenie druku SD-Z2. Szczegółowe wyjaśnienia okoliczności przebiegu postępowania sądowego opisane zostały w zażaleniu na postanowienie tego organu wydane w tożsamej sprawie dotyczącej B. B.. W zażaleniu tym pełnomocnik wskazał, że nie mógł posługiwać się otrzymanym 7 lipca 2021 r. postanowieniem, ponieważ było ono niezgodne z prawdą co do daty śmierci Z. B.. Pełnomocnik nie mógł również przekazać orzeczenia T. K. i D. K., ponieważ narażałoby go na odpowiedzialność karną za posługiwanie się i rozprowadzanie fałszywego dokumentu. Dopiero 26 października 2021 r. otrzymał poprawione w zakresie daty zgonu brata postanowienie Sądu. W jego ocenie zawiera ono nieprawidłową datę prawomocności. Ponadto pełnomocnik zwrócił uwagę na fakt niepoinformowania na żadnym etapie procedowania o obowiązku zgłoszenia nabycia spadku w organie podatkowym. Zwrócił też uwagę na sytuację zdrowotną T. K..
Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 16 lutego 2022 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Uwzględniając materialnoprawny charakter terminu, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. oraz art. 162 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2021 r. poz. 1540 ze zm. dalej O.p.), z którego wynika, że terminy prawa materialnego nie posiadają waloru przywracalności, Dyrektor podzielił stanowisko organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze spadkobrania, po zmarłym Z. B.. Jednocześnie zaakcentował, że rozstrzygnięcie przewidziane w art. 165a O.p., tj. odmowa wszczęcia postępowania, nie jest uzależnione od uznania organu administracji, a stanowi następstwo stwierdzenia przez organ przesłanek w tym przepisie wyszczególnionych. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi zatem obowiązek organu administracji, w przypadku stwierdzenia zaistnienia przewidzianej w tym przepisie sytuacji.
Organ zaznaczył również, że skoro termin prawa materialnego nie podlega przywróceniu i postępowanie w tym zakresie nie może być wszczęte, to w konsekwencji nie może być też prowadzone postępowanie mające na celu badanie podniesionych przez stronę okoliczności uzasadniających niedochowanie ustawowego terminu do złożenia zgłoszenia nabycia spadku. Oznacza to, że wydając postanowienie w trybie art. 165a § 1 O.p., które ma charakter formalny, organ podatkowy bada wyłącznie przesłankę podmiotową oraz przesłanki przedmiotowe warunkujące wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
W związku z powyższym brak jest podstaw, by w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania o przywrócenie terminu do złożenia zgłoszenia o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych, rozważać podniesione przez stronę argumenty dotyczące kwestii prawomocności postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku oraz okoliczności dotyczące przyczyn niezachowania terminu i skutki podatkowe późniejszego złożenia tego zgłoszenia. Nie może być także podstawą rozważań na tym etapie podniesiona przez stronę jej sytuacja zdrowotna.
Pismem z 22 marca 2022r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na ww. postanowienie, wnosząc o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- - art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu podatkowego pierwszej instancji, poprzez uznanie, że organ może swobodnie decydować o tym, czy przyjmie od podatnika zeznanie SD-Z2, czy też nie, oraz błędne pouczenie, że należy złożyć wniosek o przywrócenie terminu, choć organ podatkowy z urzędu posiada wiedzę, że nie ma prawnej możliwości przywrócenia terminu prawa materialnego,
- - art. 120, 121, 122, 124 O.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niweczący zaufanie do organów podatkowych przejawiające się w odmowie przyjęcia zgłoszenia przez skarżącą o nabyciu spadku, błędne potraktowanie pisma jedynie jako wniosek o przywrócenie terminu, a niejako zgłoszenie nabycia spadku, albowiem skarżąca dochowała terminu z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., udzielenie wadliwych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania, a także niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym,
- - art. 191, art. 187 § 1 i § 3 w zw. z art. 122 O.p. i wyrażonej w tych przepisach zasady swobodnej oceny dowodów poprzez błędne przyjęcie daty uprawomocnienia się postanowienia prostującego postanowienie o nabyciu spadku,
- - art. 4a w związku z art. 6 ust. 4 u.p.s.d. poprzez błędną wykładnię, iż termin 6 miesięcy liczony jest od błędnego postanowienia Sądu o nabyciu spadku, podczas gdy wykładnia celowościowa przedmiotowej normy prawnej prowadzi do konkluzji, że ustawodawca odnosi się do uprawomocnienia się prawidłowego, zgodnego ze stanem faktycznym i prawnym, sprostowanego postanowienia Sądu o nabyciu spadku.
Ponadto na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 dalej p.p.s.a.) pełnomocnik zawnioskował o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy cywilnej prowadzonej przed Sądem Rejonowym P., sygn. [...], gdyż jak stwierdził, organ podatkowy zabronił skarżącej złożenia deklaracji SD-Z2 i mimo podniesionych argumentów nie przeprowadził postępowania dowodowego. W związku z tym wniosła, by Sąd wystąpił o wypożyczenie akt tej sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Strona wnioskiem z 29 października 2021 r. zwróciła się do organu o przywrócenie terminu do złożenia zgłoszenia o nabyciu praw do spadku po Z. B.. Organy nie podjęły merytorycznego rozpoznania wniosku, odmawiając wszczęcia postępowania, ponieważ termin przewidziany w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. ma charakter materialnoprawny, który nie podlega przywróceniu.
Stosowanie do art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a O.p. Z kolei art. 165a § 1 O.p. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 O.p., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z powołanego przepisu wynika, że organ jest obowiązany dokonać wstępnej analizy wniosku pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych warunkujących dopuszczalność rozpoznania wniosku.
Przepis art. 162 § 4 O.p. stanowi, że przepisy dotyczące przywrócenie terminu w razie jego uchybienia stosuje się do terminów procesowych. Zatem terminy prawa materialnego są nieprzywracalne, chyba że przepis prawa wprost taką możliwość przewiduje.
Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.a. zwalnia się od podatku od spadku i darowizn własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
Organy dokonały wstępnej analizy wniosku i prawidłowo uznały, że postępowanie zainicjonowane wnioskiem skarżącej nie może być wszczęte. Bez wątpienia termin określony w powołanym wyżej przepisie ma charakter materialnoprawny. Organ w związku z tym w świetle obowiązującego prawa nie mógł prowadzić postępowania w przedmiocie przywrócenie terminu, nie mógł badać zatem okoliczności uzasadniających wniosek strony o przywrócenie uchybionego terminu. W związku z powyższym argumenty strony podniesione we wniosku nie mogły być wzięte pod uwagę.
Należy zatem stwierdzić, że organy podatkowe zgodnie z prawem na podstawie art. 165 a § 1 O.p. odmówiły wszczęcia podstępowania.
Okoliczności powołane we wniosku, zażaleniu i skardze związane z postępowaniem spadkowym mogą być ewentualnie podnoszone w postępowaniu wymiarowym. Wówczas strona ma prawo wykazywać, że termin w okolicznościach sprawy nie został przez nią uchybiony.
Sąd uznał, że wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy cywilnej Sądu Rejonowego P., sygn. akt [...] nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w sprawie nie ma żadnych wątpliwości wymagających wyjaśnienia.
Okoliczności wskazane przez stronę w skardze mogą być ewentualnie podnoszone w postępowaniu wymiarowym.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) oddalił skargę.