Uzasadnienie
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego obciążył D. P. prowadzącego działalność gospodarczą - Przedsiębiorstwo "B" w P. kosztami postępowania celnego, prowadzonego w sprawie towaru zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu według zgłoszenia celnego z dnia [...].02.2002 r. Postanowienie skierowano do D. P. oraz przedstawiciela pośredniego Agencji Celnej "A".
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł w imieniu Agencji, doradca podatkowy J. C. (w piśmie z dnia [...].08.2002r.), żądając jego uchylenia i umorzenia postępowania. Według strony skarżącej obciążenie jej kosztami ekspertyzy biegłego było bezzasadne i niezgodne z prawem.
Postanowieniem z dnia [...], nr [...], adresowanym do J. C., Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 228 § 1 i § 2 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej oraz art. 253 § 2,art. 256 § 2, art. 255 i art. 262 Kodeksu celnego stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez J. C. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że doradca podatkowy może tylko uwierzytelnić pełnomocnictwo udzielone mu w sprawach podatkowych, co wynika z art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym. Podał też, że zgodnie z przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej może być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna. J. C. w niniejszej sprawie nie spełnia powyższych wymogów.
Jednocześnie wskazano, iż jak wynika z przedłożonej w toku postępowania przez J. C. umowy o pracę, J. C. został zatrudniony w charakterze radcy prawnego, podczas gdy uprawnień takich nie posiada, podnosząc, iż bezpośrednim powodem nie uznania reprezentacji w oparciu o załączona umowę jest kwestionowanie możliwości zatrudnienia J. C. w charakterze radcy prawnego mającego uprawnienia agenta celnego, ponieważ J. C. nie został wpisany na listę agentów celnych, a tym samym w świetle art.. 256§2 Kodeksu celnego nie może skutecznie reprezentować Agencji przed organami celnymi.
Skargę na powyższe postanowienie złożyła Agencja Celna "A" z siedzibą w R. wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego z prawem. Skarżący podniósł, iż wraz z wszczęciem przez organ celny nowego postępowania, zmierzającego do wydania decyzji, rozpoczęło się postępowanie celno - administracyjne, prowadzone już w oparciu o reguły zakreślone Ordynacją podatkową, jak zaś stanowi ta ustawa strona może działać przez pełnomocnika - art. 136, a pełnomocnikiem tym może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych
Ponadto podniesiono, powołując się na przepis art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym, że nigdzie przepis ten nie stanowi, że doradca podatkowy nie może uwierzytelnić innych dokumentów.
Wskazano również, iż w stosunkach ze skarżącym J. C. zawarł na czas nieokreślony umowę o pracę. Strony umówiły się, że będzie on wykonywał czynności doradztwa podatkowego i prawnego. Nie należy tego rozumieć jednak jako wykonywanie zawodu radcy prawnego, czy zawodu doradcy podatkowego, jak to sugeruje organ celny, lecz jest to okres lenie wykonywanych czynności zgodnie z umową oraz kwalifikacjami J. C. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmian.) sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn, niż to zarzucał skarżący.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepisy prawne dotyczące przedstawicielstwa występujące w Kodeksie celnym są przepisami lex specialis w stosunku do przepisów regulujących instytucję przedstawicielstwa na gruncie Kodeksu cywilnego jak i Ordynacji podatkowej, zatem nietrafne są wywody skargi wskazujące na przepis art. 137 § Ordynacji podatkowej, jako podstawę działania pełnomocnika J. C. na etapie weryfikacji zgłoszenia celnego. Takim przepisem szczególnym jest art. 253 § 2 ustawy z dnia 09.01.1997r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), ograniczający krąg podmiotów umocowanych do sprawowania przedstawicielstwa w sprawach celnych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2002 r. tj. w dacie składania przedmiotowego odwołania oraz wydawania decyzji przez organ II instancji) przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu przed organem celnym w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna.
Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu przed organami celnymi (pierwszej i drugiej instancji) ma związek z przeznaczeniem towaru i wbrew twierdzeniom skarżącej nie jest ograniczone tylko do fazy zgłoszenia celnego.
W sprawie było bezsporne, że towar będący przedmiotem toczącego się postępowania w sprawie celnej był przeznaczony do działalności gospodarczej, zatem z powyższego wyczerpującego wyliczenia podmiotów uprawnionych do reprezentowania strony postępowania celnego wynika jasno, że J. C., doradca podatkowy, nie mógł występować w charakterze pełnomocnika skarżącej strony. Zastosowanie przepisu art. 253 § 2 pkt 1 Kodeksu celnego wyłącza możliwość zastosowania postanowień art. 253 § 3 pkt 2 tego kodeksu, który dotyczy przecież "innych wypadków niż te, o których mowa w § 2". Również przepisy art. 2 i 41 ustawy z dnia 05.07.1996r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2002r. Nr 9, poz. 86 ze zmian.) nie uprawniały doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika strony w sprawie dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego i uznania go za nieprawidłowe, albowiem nie jest to postępowanie w sprawach obowiązków podatkowych.
Skuteczne pełnomocnictwo mogło zatem zostać udzielone J. C. tylko jako podmiotowi będącemu pracownikiem strony. W tej jednak sytuacji, gdy organ zakwestionował umocowanie J. C. do działania w imieniu strony skarżącej, winien był wezwać stronę na podstawie art. 169 § 1 i art. 168 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - do usunięcia braku formalnego zażalenia poprzez podpisanie go przez stronę i to w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Zażalenie bowiem, jak każde pismo musi pod względem formy i treści spełniać wymagania stawiane w art. 168 § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej dla tej czynności procesowej strony. Nie wezwanie strony przez organ celny do usunięcia braku formalnego stanowi istotne naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania oraz art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej (w zw. z art. 262 Kodeksu celnego) zgodnie z którym organy celne są zobowiązane udzielać stronom niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa celnego i postępowania celnego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (por. wyrok NSA z 20.08.1999 r., sygn. akt IV SA 848/98, LEX nr 47870).
Przestrzeganie powyższych przepisów i zasad postępowania wyklucza możliwość uznania Kodeksu celnego, iż zażalenie wniósł rzekomy pełnomocnik we własnym imieniu. Jak podkreśla się w doktrynie, stany faktyczne objęte działaniem normy prawnej zawartej w przepisie art. 255 Kodeksu celnego obejmują głównie sytuacje, gdy osoba nieupoważniona do działania w imieniu lub na rzecz innego podmiotu, w postępowaniu celnym deklaruje (zaciąga zobowiązania celne) i działa w imieniu lub na rzecz tego podmiotu, czyli tzw. rzekome przedstawicielstwo (patrz m.in.: F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, s. 1017). Nie powinien on być więc stosowany do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, w której decyzją organu I instancji została ona obciążona kwotą wynikającą ze stwierdzonego długu celnego i zobowiązanie to nie przeszło w trakcie postępowania celnego na jakikolwiek inny podmiot, zwłaszcza na rzekomego pełnomocnika.
Ze względu na powyższe okoliczności należało uznać, że organ odwoławczy, wydając przedmiotowe postanowienie, naruszył przepisy postępowania (art. 121 § 2, art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 3 oraz art. 228 § 1 pkt. 1 i 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu Celnego) w sposób mający istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy oraz przepis art. 255 Kodeksu celnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien wezwać stronę do podpisania zażalenia zgodnie z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej i rozważyć kwestię zachowania terminów, z uwzględnieniem dat doręczenia postanowienia.
Z tych względów orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a/ i c/ oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian.) jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit.c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163,poz. 1348 ze zm.)
/-/M. Kosewska /-/ W. Długaszewska / -/B. Sokołowska