Uzasadnienie
A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej jako: "spółka"), reprezentowana przez kuratora w osobie radcy prawnego S. K., pismem z [...] maja 2020 r., wniosła do WSA w Poznaniu skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
W związku z treścią znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy postanowień Sądu Rejonowego P. w P., [...] Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z [...] marca 2015 r. i z [...] lutego 2019 r., mocą których został ustanowiony dla skarżącej spółki kurator w osobie radcy prawnego S. K. oraz ustalających zakres uprawnień tego kuratora – Sąd mocą zarządzenia z [...] sierpnia 2020 r. wezwał kuratora skarżącej spółki, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, do wykazania prawnego umocowania do reprezentowania ww. spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Przy piśmie nadanym 20 sierpnia 2020 r. (opatrzonym datą [...] lipca 2020 r.), stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie, kurator spółki przedłożył ww. postanowienia Sądu Rejonowego P. w P., [...] Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z [...] marca 2015 r. i z [...] lutego 2019 r. Jednocześnie wskazał, że [...] sierpnia 2020 r. wystąpił do Sądu Rejestrowego, który go ustanowił, o wykładnię, czy z treści powyższych postanowień wynika jego umocowanie do reprezentowania spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Postanowieniem z [...] września 2020 r. Sąd dopuścił tymczasowo do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym spółkę A., reprezentowaną przez kuratora w osobie radcy prawnego S. K., do dokonania w toku postępowania sądowoadministracyjnego czynności procesowej w postaci wniesienia do Sądu skargi na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, z zastrzeżeniem, że w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu postanowienia kuratorowi skarżącej spółki brak w składzie organu spółki zostanie uzupełniony oraz, że czynność podjęta przez kuratora spółki zostanie zatwierdzona przez powołany zarząd spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje
Jednym z warunków formalnych skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest posiadanie przez stronę tego postępowania zdolności sądowej i procesowej. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z art. 28 § 1 p.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Co istotne, braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek.
Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, co do zasady, reprezentuje zarząd. Dopiero w sytuacji gdy osoba prawna nie ma właściwego organu do jej reprezentowania ani odpowiednio umocowanego przedstawiciela, nie jest możliwe składanie przez nią oświadczeń woli, jak i składanie jej oświadczeń woli ze skutkiem prawnym (por. uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2015 r. sygn. akt III CZP 34/14 oraz z 31 marca 2016 r. sygn. akt III CZP 89/15 - dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl). Zarząd jest organem realizującym zdolność do czynności prawnych spółki. Jego kompetencje określone są generalnie jako prowadzenie spraw i reprezentacja. Sfera reprezentacji obejmuje dokonywanie czynności w stosunkach zewnętrznych i obejmuje takie kategorie jak przedstawicielstwo, zastępstwo. Reprezentacja jednak wiąże się z działaniami nie tylko organów, ale także przedstawicieli ustawowych oraz pełnomocników.
Reprezentantami spółki mogą być więc: zarząd, prokurenci, pełnomocnicy, kuratorzy, likwidatorzy, również w stosunkach wewnętrznych w spółce rada nadzorcza, pełnomocnicy wspólników (A. Kidyba. Komentarz aktualizowany do art. 201 Kodeksu spółek handlowych, Lex/el).
Z akt rozpoznawanej sprawy bezspornie wynika, że spółka A. nie ma zarządu. Kurator spółki, który wniósł skargę w jej imieniu, powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego P. w P., Wydział [...] Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], mocą którego Sąd Rejonowy ustanowił dla spółki A. kuratora w osobie radcy prawnego S. K. i zobowiązał go m.in. do reprezentowania tejże spółki w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.. Kurator został powołany na podstawie art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 1740 ze zm. - w skrócie: "k.c."), co oznacza, że ustanowiono go w celu doprowadzenia do powołania nowego zarządu przez wspólników spółki, a w razie potrzeby do jej likwidacji.
Z kolei postanowieniem z [...] lutego 2019 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy P. w P., Wydział [...] Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, postanowił zmienić zakres uprawnień kuratora S. K. poprzez przyznanie mu upoważnienia do reprezentowania spółki A. w postępowaniach w sprawach podatkowych, w tym w szczególności w postępowaniu odwoławczym od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z [...] marca 2016 r., nr [...]). W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że zostało ono wydane na wniosek Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Podstawę prawną postanowienia stanowił przepis art. 42 § 2 k.c. zgodnie z którym, do czasu powołania albo uzupełnienia składu organu uprawnionego do reprezentowania osoby prawnej albo ustanowienia likwidatora kurator reprezentuje osobę prawną oraz prowadzi jej sprawy w granicach określonych w zaświadczeniu sądu.
Pismem z [...] grudnia 2018 r. kurator wystąpił do Sądu Rejestrowego z zapytaniem, czy z uwagi na rozszerzony zakres udzielonego mu pełnomocnictwa, będzie pełnomocnikiem ogólnym uprawnionym do działania w postępowaniach podatkowych, czy tylko do reprezentowania spółki w postępowaniu odwoławczym od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z [...] marca 2016 r., nr [...]). Pytanie to pozostało bez odpowiedzi Sądu Rejestrowego.
Dokonując oceny statusu kuratora spółki, ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 i § 2 k.c., należy zaznaczyć, że kurator taki jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego teorię przedstawicielstwa, a nie teorię organów. Zakres kompetencji takiego kuratora jest ograniczony i sprowadza się wyłącznie do obowiązku niezwłocznego postarania się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby likwidacji osoby prawnej. Czynności kuratora są ściśle określone, wyznaczając tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem, kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Podkreślenia także wymaga, że kurator ustanowiony w oparciu o wniosek złożony na podstawie art. 138 § 3 o.p., na mocy art. 42 k.c. nie jest uprawniony do bieżącego prowadzenia spraw spółki, a tym samym stałego (czasowego) zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, a jedynie do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji.
Kurator ustanowiony w trybie art. 42 k.c. nie może reprezentować organów spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, czyli w sprawach niezwiązanych ani z powołaniem organów spółki, ani jej likwidacją (por. postanowienie NSA w Warszawie z 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1803/15; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W kontekście powyższych rozważań Sąd stwierdza, że kurator skarżącej spółki powołany w trybie art. 138 § 3 o.p. na mocy art. 42 k.c. nie jest upoważniony do reprezentacji spółki przed sądem administracyjnym. W postanowieniu Sądu Rejestrowego z [...] marca 2015 r. (mocą którego Sąd ustanowił kuratora i zobowiązał go m.in. do reprezentowania spółki w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.), jak i postanowieniu tego Sądu z [...] lutego 2019 r. (mocą którego zmieniono zakres upoważnienia do reprezentowania spółki A. w postępowaniach w sprawach podatkowych, w tym w szczególności w postępowaniu odwoławczym od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z [...] marca 2016 r., nr [...])) jednoznacznie został określony zakres udzielonego kuratorowi spółki A. pełnomocnictwa do reprezentowania tej spółki. Uwzględniając treść ww. postanowień i wynikający z nich zakres reprezentacji spółki A., Sąd stwierdza, że radca prawny S. K. nie był podmiotem uprawnionym do sporządzenia i wniesienia w imieniu skarżącej spółki skargi do sądu administracyjnego. Równocześnie należy stwierdzić, że skoro kurator nie był upoważniony do reprezentowania spółki przed sądem administracyjnym to podjęte przez niego czynności są bezskuteczne także dla samej spółki.
Sąd stwierdzając w postanowieniu z [...] września 2020 r. brak zdolności procesowej skarżącej spółki uniemożliwiający jej działanie, a także brak upoważnienia kuratora skarżącej spółki radcy prawnego S. K. do sporządzenia i wniesienia w jej imieniu skargi, uznał jednak, że niedopełnienie przez kuratora spółki obowiązku wykazania przez niego należytego umocowania do swojego działania przy pierwszej czynności w postępowaniu (przedłożył bowiem dokument, z treści którego nie wynikało umocowanie do sporządzenia i wniesienia skargi w imieniu skarżącej spółki) winno być potraktowane jako braki w zakresie zdolności procesowej lub w składzie właściwych organów, które mogą być uzupełnione w sposób określony w art. 31 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego.
Z kolei przepis art. 31 § 3 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.
Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Z § 2 ww. jednostki redakcyjnej wynika natomiast, że z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony. Z kolei w myśl § 3 art. 58 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym.
Jak już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie dla spółki A., nie mogącej działać za pośrednictwem swoich organów (z uwagi na ich brak), ustanowiony został, już na etapie postępowania administracyjnego (kontroli podatkowej), mocą postanowienia Sądu Rejonowego P. w P., Wydział [...] Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, z [...] marca 2015 r., kurator w osobie radcy prawnego S. K. z jednoznacznie zakreślonym zakresem upoważnienia do reprezentowania spółki, które ograniczało się wyłącznie do udziału w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.. Zakres reprezentacji spółki przez kuratora został rozszerzony postanowieniem Sądu Rejonowego P. w P., Wydział [...] Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, z [...] lutego 2019 r., przy czym zakres ten odnosił się wyłącznie do upoważnienia kuratora do reprezentowania spółki A. w postępowaniach w sprawach podatkowych, w tym w szczególności w postępowaniu odwoławczym od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z [...] marca 2016 r., nr [...]).
Składając następnie skargę do sądu administracyjnego na zapadłe w tym postępowaniu rozstrzygnięcie, kurator nie wykazał jednak swojego umocowania do występowania w imieniu spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do pisma kuratora (opatrzonego datą [...] lipca 2020 r.), w którym kurator wskazał, że wystąpił do Sądu Rejestrowego o udzielenie wykładni, czy jest umocowany do reprezentowania spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Sąd stwierdza, że zakres udzielonego kuratorowi przez Sąd Rejestrowy w postanowieniach z [...] marca 2015 r. i [...] lutego 2019 r. pełnomocnictwa jest jednoznaczny i żadna wykładnia tych orzeczeń nie może doprowadzić do uznania, że kurator jest uprawniony do reprezentowania spółki przed sądem administracyjnym.
W kontekście powyższych ustaleń Sąd stwierdza, że dopuszczony tymczasowo do udziału w postępowaniu kurator spółki w wyznaczonym przez Sąd terminie nie usunął braku formalnego skargi w zakresie zdolności procesowej strony skarżącej. W związku z tym spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 31 § 3 p.p.s.a., uzasadniająca zniesienie postępowania, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami. Mając na uwadze, że brak zdolności procesowej skarżącej istniał już przed wniesieniem skargi do Sądu to postępowanie sądowe w niniejszej sprawie należało znieść w całości. Tym samym, na podstawie art. 31 § 3 p.p.s.a, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia.
W konsekwencji zniesienia postępowania w niniejszej sprawie w całości, skargę należało odrzucić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5, § 2 i § 3 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.