Uzasadnienie
Wpis od skargi wynosi [...].
Skarżący N. R., reprezentowany przez radcę prawnego R. W., złożył sporządzony w dniu 4 grudnia 2008r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ze względu na bardzo trudną sytuację materialną. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku. Mieszka z matką, która go utrzymuje. Wcześniej mieszkał z konkubiną i dzieckiem, ale konkubina wyprowadziła się. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i z synem. Podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Mieszka z matką, która prowadzi gospodarstwo domowe, przy czym skarżący ma użyczone od niej lokum, matka nie odmawia mu również jedzenia. Wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje dochodów, natomiast matka z tytułu emerytury uzyskuje dochód w wysokości [...]. Skarżący dodał, że poszukuje pracy. Sprawę skomplikował fakt urodzenia się dziecka ze związku pozamałżeńskiego. Wnioskodawca nie mieszka z matką dziecka, nie płaci również alimentów na syna.
Na wezwanie z dnia 3 lutego 2009r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy N. R. pismem z dnia 9 lutego 2009r. oświadczył, że nie posiada konta bankowego. Matka jest właścicielem samochodów osobowych marki [...], rok prod. 1998, wartość szacunkowa ok. [...] oraz [....], rok produkcji 1997, wartość szacunkowa ok. [...]. Matka oprócz emerytury osiąga dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości od [...] do [...], co daje razem od [...] do [...]. Średniomiesięczny koszt utrzymania wynosi około [...], przy czym czynsz [....], energia elektryczna [...], ogrzewanie gazowe od [...] do [...], woda [...], telefon stacjonarny [...], komórka od [...] do [...], RTV [...] raty [...] ([...] + [...] + [...] -zadłużenie w rachunku bieżącym i kredyt), koszty leczenia od [...] do [...], utrzymanie dwóch osób od [...] do [...] środki czystości [....] gaż [...], paliwo [...].
Skarżący i matka nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej od 29 czerwca 2006r., nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, był zarejestrowany przez okres 6 miesięcy, t.j. od 1 sierpnia 2006r. do 1 stycznia 2007r., po upływie tego okresu świadczenie dla bezrobotnych wygasło. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2006 i 2007r. oraz kserokopie wyciągów z rachunku bankowego matki.
Na kolejne wezwanie z dnia 2 marca 2009r. skarżący w odpowiedzi z dnia 12 marca 2009r. oświadczył, że posiada wykształcenie techniczne - mechaniczne. Nie wykonuje żadnych prac dorywczych, sezonowych i nie uzyskuje żadnych dochodów z tego tytułu. Wnioskodawca nie otrzymuje alimentów na syna, ponieważ dziecko mieszka z matką, a zatem nie pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym.
Wniosek o udzielenie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie tylko w części przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...].
W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ponadto zauważyć należy, iż zgodnie z art. 252 § 1 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zatem art. 252 cyt. ustawy nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. orz. NSA z dnia 17 maja 2006r., sygn. akt I OZ 657/06).
Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że argumentacja skarżącego odnosząca się co do braku środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania, w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Wprawdzie skarżący nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje dochodu, to jednak matka, z którą jak oświadczył, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, uzyskuje dochody w wysokości od [...] do [...] oraz posiada dwa samochody osobowe o wartości [...] i [...]. Wnioskodawca podał, że matka przeznacza na miesięczne utrzymanie około [...], z czego na kredyt i zadłużenie w rachunku bankowym przeznacza kwotę [...]. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie w skazał na co kredyt został zaciągnięty, kiedy i jaki jest harmonogram spłat rat. Z oświadczenia skarżącego nie wynika czy kredyt zaciągnęła tylko jego matka, czy również i on. Na uwagę skarżącego zasługuje, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż koszty utrzymania koniecznego dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie z 28 grudnia 2004r., FZ 507/04, LexPolonica nr 1050380).
Istotny jest również fakt, że skarżący w swoim wniosku całkowicie pominął okoliczność, która to pozwoliła jemu na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika - radcy prawnego R. W. domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe, w tym wpis od skargi. Godzi się bowiem zauważyć, że do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie radcy prawnego, któremu pismem z dnia 12 listopada 2008r. udzielił pełnomocnictwa. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżący powinien był w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym.
Zatem, jak już wyżej wskazano, prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla skarżącego, a do czego sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Redukcja wysokości wpisu od kwoty [...] do kwoty [...] stanowi przyznanie prawa pomocy adekwatne do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego. Na obecnym etapie postępowania nie zwolniono skarżącego od ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, gdyż wnioskodawca ma 39 lat, wykształcenie techniczne - mechaniczne i w sytuacji gdy podejmie pracę będzie mógł uiścić opłaty sądowe.
Natomiast gdyby nie był w stanie ich ponieść będzie mógł ponownie zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę okoliczność, iż skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu trzy skargi, w których wpis sądowy wynosi odpowiednio [...], [...] i [...] od skargi, a zatem łącznie [...].
Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.
/-/ V. Mielcarek