Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wnioskiem z [...] grudnia 2018 r. na podstawie art. 138n § 2 i art. 138m ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r, poz. 1325 ze zm. – dalej: "O.p.") wystąpił do Okręgowej Izby Radców Prawnych w P., o wyznaczenie radcy prawnego jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego dla A Sp. z o.o., z uwagi na brak organu uprawnionego do reprezentowania spółki. Organ wskazał, że zaistniała w związku z tym niemożność wszczęcia postępowania.
Pismem z [...] grudnia 2018 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. poinformowała o wyznaczeniu, jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego, radcę prawnego K. J..
W aktach znajduje się korespondencja pełnomocnika skierowana do organu, z której wynika, że organ poinformował K. J.., że sprawa jest nieaktualna. Ostatecznie organ pismem z [...] lutego 2019 r. poinformował K. J., że podstawę prawną wniosku o wyznaczenie tymczasowego pełnomocnika szczególnego dla A Sp. z o.o. stanowił przepis art. 138m § 1 i 2 O.p., zaś intencją organu było podjęcie czynności procesowych w zakresie zobowiązania podatkowego spółki w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 r. Mając jednakże na uwadze upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego określonego w art. 70 § 1 O.p., organ przedmiotowy wniosek uznał za bezprzedmiotowy.
K. J. wnioskiem z [...] października 2020 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o ustalenie wynagrodzenia, działając jako były tymczasowy pełnomocnik szczególny dla firma A Sp. z o.o.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z [...] listopada 2020 r. odmówił przyznania wynagrodzenia dla K. J. wyznaczonego [...] grudnia 2018 r. przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w P. na tymczasowego pełnomocnika szczególnego dla A Sp. z o.o.
W uzasadnieniu organ wskazał, że z regulacji art. 138m § 1 oraz art. 138n § 1 i 2 O.p. jednoznacznie wynika, że mamy do czynienia z dwoma rozstrzygnięciami, tj. rozstrzygnięciem organu podatkowego o wyznaczeniu tymczasowego pełnomocnika szczególnego, które winno przybrać formę niezaskarżalnego postanowienia (wydanego w oparciu o art. 216 w związku z art. 138m O.p.) oraz rozstrzygnięciem danego samorządu zawodowego o wyznaczeniu konkretnej osoby.
W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] postanowienie organu podatkowego o wyznaczeniu tymczasowego pełnomocnika szczególnego stanowi źródło umocowania do działania w sprawie przez tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Samo zaś wyznaczenie (wskazanie) konkretnej osoby tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym przez dany samorząd zawodowy jest jedynie dopełnieniem rozstrzygnięcia organu podatkowego w tym przedmiocie. Natomiast nie stanowi źródła umocowania.
Tym samym, w ocenie organu, aby móc przyznać tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu na jego wniosek wynagrodzenie, musiałby być on należycie umocowany w sprawie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W związku z powyższym organ stwierdził, że z uwagi na brak umocowania radcy prawnego K. J. do działania w przedmiotowej sprawie, jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego nie ma podstaw do przyznania wnioskowanego wynagrodzenia.
W zażaleniu z [...] listopada 2020 r. strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ wskazał, że z treści przepisów art. 138m § 1 i § 2 oraz 138n § 2 w związku z art. 216 O.p., jednoznacznie wynika, że o skuteczności umocowania do działania w sprawie tymczasowego pełnomocnika szczególnego przesądza zaistnienie dwóch rozstrzygnięć, tj.:
- - rozstrzygnięcia właściwego samorządu zawodowego o wyznaczeniu konkretnej osoby - co nastąpiło w niniejszej sprawie, bowiem Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. wyznaczyła radcę prawnego K. J. jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego dla Spółki z o.o. A oraz
- - rozstrzygnięcia organu podatkowego w ustanowieniu tymczasowego pełnomocnika szczególnego w formie niezaskarżalnego postanowienia wydanego na podstawie art. 216 w związku z art. 138m O.p., co nie nastąpiło w niniejszej sprawie, czego nie kwestionuje również strona.
Powyższe pozwala stwierdzić, że powierzenie funkcji tymczasowego pełnomocnika szczególnego nie jest tylko efektem złożonej oferty przez radcę prawnego (adwokata czy doradcę podatkowego). Jest bowiem rezultatem działania organu podatkowego (skutkującego wydaniem postanowienia o wyznaczeniu tymczasowego pełnomocnika) oraz odpowiedniego organu samorządu zawodowego. W świetle powyższego zasadnie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] uznał, że obligatoryjnym było wydanie postanowienia przez organ podatkowy o wyznaczeniu tymczasowego pełnomocnika szczególnego, ponieważ wyłącznie ono stanowi skuteczne umocowanie do działania w konkretnej sprawie podatkowej - takie zaś w rozpatrywanej sprawie nie zostało wydane. A samo wyznaczenie osoby jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego przez dany samorząd zawodowy nie stanowi źródła umocowania.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał za chybione twierdzenia strony jakoby o skuteczności wyznaczenia pełnomocnika tymczasowego przesądzało dokonanie dwóch czynności konwencjonalnych, tj. zwrócenie się organu podatkowego do organu samorządu zawodowego o wyznaczenie pełnomocnika tymczasowego oraz wyznaczenie przez organ samorządu zawodowego konkretnej osoby jak tymczasowego pełnomocnika dla wskazanego podmiotu. Nie sposób także byłoby przyjąć, że, np. pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych z [...] grudnia 2018 r. stanowiłoby dokument potwierdzający umocowanie K. J. jako pełnomocnika w sprawie należącej do właściwości organu podatkowego.
Organ odwoławczy podkreślił, że podstawą rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w postaci odmowy przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu K. J. był brak umocowania tej osoby do działania w sprawie jako tymczasowego pełnomocnika. Należy podkreślić, że organ pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że 1 stycznia 2019 r. sprawa doręczenia zawiadomienia na podstawie art. 70c O.p., tj. doręczenia zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za czwarty kwartał 2012 r. stała się bezprzedmiotowa.
Z powyższego wynika jedynie, że bezprzedmiotowa stała się czynność doręczenia zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za czwarty kwartał 2012 r., ponieważ 1 stycznia 2019 r. uległo ono przedawnieniu.
Jednocześnie organ zaznaczył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] nie prowadził czynności sprawdzających ani nie wszczynał postępowania podatkowego wobec A Sp. z o.o. w zakresie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 r. Organ pierwszej instancji miał jedynie - w związku z pismem Prokuratury Okręgowej w K. Wydział [...] Ds. Przestępczości Gospodarczej (z uwagi na wszczęcie [...] grudnia 2013 r. postępowania przygotowawczego przez Prokuratora Okręgowego w K.) - zawiadomić na podstawie art. 70c Ordynacji podatkowej, o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 r.
Dodatkowo Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że organ pierwszej instancji dowiedział się o wyznaczeniu jako tymczasowego pełnomocnika K. J. w dniu wpływu pisma Okręgowej Izby Radców Prawnych do organu podatkowego tj. [...] stycznia 2019 r.
W związku z powyższym, zdaniem organu, wnioskowanie K. J. o przyznanie wynagrodzenia uznać należy za bezpodstawne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], a nadto o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
- - błędną wykładnię art. 138m § 2 w zw. z art. 138n § 2 O.p. polegającą na uznaniu, że do nawiązania stosunku pełnomocnictwa tymczasowego (uzyskania przez radcę prawnego statusu pełnomocnika tymczasowego) dochodzi dopiero w drodze odrębnego postanowienia organu podatkowego, a nie wskutek dokonania dwóch czynności konwencjonalnych:
- I. a. zwrócenia się przez organ podatkowy do Okręgowej Izby Radców Prawnych - właściwej dla siedziby organu podatkowego; wyznaczenia przez właściwą Okręgową Izbę Radców Prawnych określonej osoby wpisanej na listę radców prawnych jako pełnomocnika tymczasowego;
- II. b. 138n § 3 w związku z art. 265 § 1 pkt 3 O.p. poprzez bezzasadną odmowę ustalenia i przyznania wynagrodzenia na rzecz skutecznie ustanowionego pełnomocnika tymczasowego, uzasadnioną "bezprzedmiotowością" jego wyznaczenia, a zatem posługując się pojęciem, którego O.p. nie zawiera;
- III. art. 210 § 4 w zw. z art. 219 O.p. poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów wyrażonych w zażaleniu i zaprezentowanej tam argumentacji.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął argumentację zarzutów.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.
Usunięcie z obrotu prawnego decyzji, postanowienia lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednakże nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na uwadze należy mieć przedmiot niniejszego postępowania. Postępowanie dotyczy bowiem odmowy przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd dostrzega, że przy jego wydaniu doszło do błędnej wykładni art. 138m§ 1 oraz art. 138n § 1 i 2 O.p., jednakże stwierdzone naruszenie nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy.
Organy bowiem w sposób nieprawidłowy wywiodły, że z regulacji art. 138m § 1 oraz art. 138n § 1 i 2 O.p. jednoznacznie wynika, że mamy do czynienia z dwoma rozstrzygnięciami, tj. rozstrzygnięciem organu podatkowego o wyznaczeniu tymczasowego pełnomocnika szczególnego, które winno przybrać formę niezaskarżalnego postanowienia (wydanego w oparciu o art. 216 w związku z art. 138m O.p.) oraz rozstrzygnięciem danego samorządu zawodowego o wyznaczeniu konkretnej osoby.
W myśl art. 138m § 1 O.p. w przypadku niemożności wszczęcia postępowania lub prowadzenia wobec osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej z powodu braku powołanych do tego organów lub niemożności ustalenia adresu siedziby, miejsca prowadzenia działalności lub miejsca zamieszkania osób upoważnionych do reprezentowania jej spraw, organ podatkowy wyznacza dla tej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej tymczasowego pełnomocnika szczególnego upoważnionego do działania do czasu wyznaczenia kuratora przez sąd. Tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym jest przy tym – zgodnie z art. 138m § 2 O.p. – adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy wyznaczony w trybie art. 138n § 1 lub 2. Wyznaczenie doradcy podatkowego jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego reguluje z kolei art. 138n § 1 O.p., stanowiąc, iż w takim przypadku organ podatkowy zwraca się do Krajowej Rady Doradców Podatkowych. Zakres umocowania wyznacza art. 138e § 1 O.p., w którym mowa jest o upoważnieniu do działania we wskazanej sprawie podatkowej lub innej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego.
Przytoczone wyżej regulacje w sposób jednoznaczny wskazują, że umocowanie tymczasowego pełnomocnika szczególnego ma charakter ograniczony, sprowadzający się do działania na rzecz reprezentowanej spółki przed organem podatkowym i to tylko do momentu aż sąd ustanowi dla niej kuratora celem powołania organu, względnie – do czasu jej likwidacji (por.: art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. – Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.).
Sąd zauważa, że przepisy powyższe nie wymagają do ustanowienia szczególnego tymczasowego pełnomocnika obligatoryjnego wydania postanowienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...].
W ocenie Sądu samo wyznaczenie osoby jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego przez dany samorząd zawodowy stanowi źródło umocowania. O skuteczności wyznaczenia pełnomocnika tymczasowego przesądza dokonanie dwóch czynności konwencjonalnych, tj. zwrócenie się organu podatkowego do organu samorządu zawodowego o wyznaczenie pełnomocnika tymczasowego oraz wyznaczenie przez organ samorządu zawodowego konkretnej osoby jak tymczasowego pełnomocnika dla wskazanego podmiotu.
Pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych z [...] grudnia 2018 r. stanowiłoby dokument potwierdzający umocowanie K. J. jako pełnomocnika w sprawie należącej do właściwości organu podatkowego, jeśli organ podjąłby czynności związane ze wszczęciem postępowania za IV kwartał 2012 r. Jednakże pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych wyznaczające skarżącego na tymczasowego pełnomocnika wpłynęło do organu [...] stycznia 2019 r., po przedawnieniu zobowiązania za wskazany okres. W związku z powyższym organ nie mógł wszcząć zamierzonego postępowania.
Zgodnie z art. 138n § 3 O.p. do ustalenia wynagrodzenia oraz kosztów adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego, wyznaczonego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym, stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu, wydawane na podstawie art. 41b ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2020 r. poz. 130). Tym samym wynagrodzenie pełnomocnikowi nie jest należne, ponieważ nie reprezentował w żadnej sprawie spółki BDF sp. z o.o., nie toczyła się sprawa administracyjna, od której wartości sporu nalicza się wynagrodzenie pełnomocnika, uwzględniając również nakład pracy.
W związku z powyższym bez względu na stwierdzone naruszenie prawa, wniosek skarżącego o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi musiał zostać załatwiony odmownie.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 oraz art. 119 pkt 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.