Uzasadnienie
Skarżący, Prezydent Miasta G. pismem z [...] grudnia 2021 r. wniósł skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
Wpływ zaskarżonego postanowienia w postaci e-dokumentu do Urzędu Miejskiego w G. miał miejsce w dniu [...] października 2021 r., ale o godz. [...], a więc po godzinach urzędowania (7:30-15:30). Dzień [...] października 2021 r. przypadał w piątek. Wpływ pisma odnotowano dopiero [...] listopada 2021 r., tj. w pierwszym dniu roboczym po [...] października 2021 r.
Pismem z dnia [...] marca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej poinformował, że nie posiada urzędowego poświadczenia doręczenia powyższego postanowienia, a w jego ocenie skoro Prezydent Miasta G. jest podmiotem publicznym, to całkowicie wystarczyło doręczenie postanowienia w trybie urzędowego poświadczenie przedłożenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. W myśl art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia.
W okolicznościach sprawy jest bezsporne, że doręczenie postanowienia w formie elektronicznej potwierdzone zostało wygenerowanym przez system poświadczeniem przedłożenia (UPP) z [...] października 2021 r., natomiast brak jest w aktach sprawy urzędowego potwierdzenia doręczenia (UPD). Tymczasem właściwym dokumentem, który stanowi potwierdzenie doręczenia rozstrzygnięcia organu administracji publicznej w przedmiotowej sprawie jest urzędowe poświadczenie doręczenia, a nie urzędowe poświadczenie przedłożenia.
Zgodnie z § 13 ust 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180 ze zm. - dalej "rozporządzenie"), w przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego poświadczenie przedłożenia jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń. Należy podkreślić, że dochodzi tu do automatycznego wygenerowania poświadczenia przedłożenia, bez udziału człowieka. Dokument ten jest generowany przez system teleinformatyczny podmiotu publicznego i przekazywany nadawcy. W praktyce oznacza to, że jeżeli dana osoba wniosła podanie drogą elektroniczną do podmiotu publicznego, zgodnie z warunkami korzystania z platformy e-PUAP, to automatyczne wygenerowanie UPP pozwala jej przyjąć, że dokument ten wpłynął do urzędu.
Ma to znaczenie na przykład dla ustalenia, że osoba ta zachowała termin do dokonania określonej czynności oraz dla późniejszego ewentualnego ustalenia, czy organ załatwił sprawę czy też pozostawał w bezczynności.
Natomiast w § 14, 15 i 16 rozporządzenie reguluje sposób tworzenia poświadczenia doręczenia (UPD). Ten drugi proces przebiega inaczej, ponieważ doręczenie wymaga świadomego przyjęcia przesyłki przez adresata i dokonania potwierdzenia odbioru przez złożenie podpisu. Podpis elektroniczny, o którym mowa w § 15 rozporządzenia, może być złożony z wykorzystaniem certyfikatu kwalifikowanego lub danych potwierdzonych profilem zaufanym e-PUAP. Dopiero po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata: udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia; udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia (§ 16 rozporządzenia).
Cytowane przepisy § 13 – 16 rozporządzenia dotyczą więc dwóch kierunków komunikacji elektronicznej - od podmiotu publicznego do strony i od strony do podmiotu publicznego. Natomiast zgodnie z art. 392 K.p.a. w przypadku, gdy stroną lub innym uczestnikiem postępowania jest podmiot publiczny obowiązany do udostępniania i obsługi elektronicznej skrzynki podawczej na podstawie art. 16 ust. 1a ustawy o informatyzacji, doręczenia dokonuje się na elektroniczną skrzynkę podawczą tego podmiotu. Na podstawie tego przepisu korespondencja prowadzona w tej sprawie między organami odbywa się właśnie na zasadach wynikających z ustawy o informatyzacji.
Należy jednak pamiętać, że w niniejszym postępowaniu Prezydent Miasta G. był uprawniony do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Oznacza to, że właściwym dokumentem, który stanowi potwierdzenie doręczenia rozstrzygnięcia w tej sprawie jest urzędowe poświadczenie doręczenia, a nie urzędowe poświadczenie przedłożenia. Urzędowe poświadczenie przedłożenia potwierdza wyłącznie wpłynięcie pisma (dokumentu) na skrzynkę podawczą adresata będącego podmiotem publicznym w rozumieniu ustawy o informatyzacji, przy założeniu, że jest to podmiot, który ma rozstrzygnąć w ramach swoich kompetencji określoną sprawę administracyjną zgodnie z żądaniem nadawcy pisma. W niniejszej sprawie organem, który rozstrzyga w ramach swoich kompetencji sprawę administracyjną – jest Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, natomiast Prezydent Miasta G. jest wprawdzie podmiotem publicznym, ale występuje jako strona postępowania administracyjnego.
Stąd też musi dojść do doręczenia dokumentu przesłanego drogą elektroniczną, a nie tylko jego przedłożenia w systemie teleinformatycznym podmiotu publicznego będącego jednocześnie stroną postępowania. Dopiero bowiem po potwierdzeniu odebrania dokumentu elektronicznego przez potwierdzenie poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym (§ 15 rozporządzenia) dokument ten udostępnia się adresatowi.
Skoro doręczenie postanowienia w formie elektronicznej potwierdzone zostało wygenerowanym przez system poświadczeniem przedłożenia (UPP) z [...] października 2021 r., natomiast brak jest w aktach sprawy urzędowego potwierdzenia doręczenia (UPD), to Sąd nie miał możliwości oceny, czy skarga została wniesiona w terminie. Wskazana na dokumencie UPP data doręczenia jest wyłącznie datą doręczenia tego poświadczenia nadawcy, a więc datą (i godziną), w której Prezydent Miasta G. otrzymał dokument UPP wygenerowany automatycznie przez system teleinformatyczny. Nie jest to natomiast data doręczenia rozstrzygnięcia.
Należy podkreślić, że doręczenie jest niewątpliwie czynnością procesową, wywołującą skutki prawne przewidziane w przepisach. Na przykład od daty doręczenia rozpoczynają bieg niektóre terminy do dokonania czynności procesowych, a ponadto doręczenie pisma może wywoływać także inne skutki prawne, w szczególności związanie organu decyzją czy postanowieniem jest skuteczne od chwili jej doręczenia. W piśmiennictwie przyjmuje się, że instytucja doręczeń urzeczywistnia zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, bowiem umożliwia stronie zapoznanie się z czynnościami organu i innych uczestników postępowania albo uczestniczenie w tych czynnościach (zob. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "KPA. Komentarz" wyd. Zakamycze, Kraków 2000 r., str. 321). Nieprawidłowe, czyli niezgodne z przepisami doręczenie pisma, od którego rozpoczyna bieg termin procesowy, należy uznać za naruszenie zasady oficjalności doręczeń pism, mogące spowodować pozbawienie strony możliwości obrony swych praw.
Prawidłowość postępowania organu w tym zakresie podlega także kontroli ze strony sądu administracyjnego. Niezgodne z przepisami doręczenie pisma (decyzji, postanowienia) może być uznane przez Sąd w konkretnych okolicznościach sprawy za pozbawione znaczenia prawnego i uzasadniające stwierdzenie, że do doręczenia doszło w innej dacie, niż to przyjmuje organ, albo że w ogóle nie doszło do doręczenia. Wynika to z zasady, że decyzja czy postanowienie wywiera skutki prawne od daty jej doręczenia lub ogłoszenia. Powyższe uwagi skłaniają do wniosku, że doręczenie wszelkiego rodzaju pism, a zwłaszcza rozstrzygnięć organów administracji publicznej, powinno następować z datą pewną, potwierdzoną osobiście przez adresata.
W ocenie Sądu, niewątpliwie wniesienie skargi aktualizuje ciążący na Sądzie obowiązek ustalenia, czy została ona wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. To zaś wymaga uprzedniego ustalenia, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone stronie w terminie, od którego należy liczyć spełnienie warunku zachowania terminu. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że nie posiada Urzędowego Potwierdzenia Odbioru zaskarżonego postanowienia. W ocenie organu odwoławczego skoro strona skarżąca jest podmiotem publicznym wystarczające było skorzystanie z trybu przedłożenia UPP.
Sąd nie podziela tego stanowiska organu odwoławczego. Prawidłowe doręczenie pisma to zdarzenie mające istotne znaczenie prawne, rodzące określone skutki procesowe i materialne, tak w stosunku do strony, jaki i organu, który to pismo wydał. Dlatego też doręczenie takie musi być pewne, nie budzące wątpliwości, zgodne z przepisami prawa, wykluczające dowolność w jego stwierdzeniu czy jakąkolwiek uznaniowość. Doręczenie wszelkiego rodzaju pism, a zwłaszcza rozstrzygnięć organów administracji publicznej, powinno następować z datą pewną, potwierdzoną osobiście przez adresata. Taka sytuacja tutaj nie wystąpiła. Samo UPP nie wskazuje na datę w jakiej nastąpiło odebranie postanowienia.
Brak Urzędowego Potwierdzenia Doręczenia skutkuje brakiem możliwości oceny czy skarga została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż do chwili obecnej postanowienie nie zostało prawidłowo doręczone, a zatem nie rozpoczął się jeszcze bieg na wniesienie skargi.
Za utrwalony uchodzi pogląd, wedle którego skoro wraz z czynnością doręczenia rozpoczyna się termin na zaskarżenie decyzji czy postanowienia, to w sytuacji gdy do takiego doręczenia nie doszło, skorzystanie przez stronę ze środka prawnego, którego możliwość wniesienia otwiera się wraz z doręczeniem decyzji czy postanowienia czyni ten środek prawny niedopuszczalnym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 12 listopada 2014 r., sygn. akt II CSK 297/14, OSNC 2015/12, poz. 142, wyrok NSA z 12 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1158/14, LEX nr 2033967).
W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie weszło do obrotu prawnego, a w związku z tym termin do wniesienia skargi nie rozpoczął jeszcze swego biegu. Z tego powodu Sąd ocenił złożoną skargę za niedopuszczalną.
Po uprawomocnieniu się postanowienia, obowiązkiem organu będzie dokonanie doręczenia postanowienia w sposób prawidłowy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.