Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]o nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy na podstawie art.13 § 1 pkt.1, art.17 § 1, art.67 § 1 i § 2, art.207 ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926; dalej Ordynacja podatkowa) oraz § 1 ust.1 pkt.3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 162 poz.1124) odmówił umorzenia W.K. III raty podatku od nieruchomości za 2002 r. W uzasadnieniu podano, że umorzenia zaległości będącego preferencją nie należy stosować w każdym przypadku złożenia wniosku przez zainteresowanego podatnika. Podatek od nieruchomości ma charakter majątkowy, a decyzje w sprawie umorzenia są decyzjami uznaniowymi. Organ podatkowy musi brać także pod uwagę możliwości gminnego budżetu. Od 2000 r. był to już siódmy wniosek podatnika i organ podatkowy starał się mu dopomóc mając na względzie, że jest to sytuacja przejściowa.
Nie można ich traktować jak zapomogi, wobec tego w trudnej sytuacji finansowej podatnik może się ubiegać o pomoc w Ośrodku Pomocy Społecznej w S. W złożonym odwołaniu od tej decyzji z dnia [...] W.K. wniósł o umorzenie III raty podatku od nieruchomości za 2002 r. Podniósł, że w styczniu 2002 r. utracił prawo do renty inwalidzkiej w kwocie [...] zł. Podał, że otrzymuje miesięcznie z tytułu wynagrodzenia na "rękę" niecałe [...] zł. Wynajmuje pomieszczenie sklepowe za [...] zł miesięcznie. Żona nie pracuje i nie ma żadnych dochodów. Posiada troje małoletnich dzieci, a ponadto płaci alimenty na syna w kwocie [...] zł miesięcznie.
Decyzją z dnia [...] w sprawie [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz.856), art.13 § 1 pkt.3, art.220 § 2, art.233 § 1 pkt.1 w zw. z art.67 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, że słusznie organ pierwszej instancji odmówił umorzenia zaległości pomimo ustalenia, że sytuacja materialna rodziny odwołującego jest bardzo trudna. Podzielono pogląd, że umorzenie powinno stanowić rozwiązanie wyjątkowe, stanowiące odstępstwo od zasady równości i sprawiedliwości podatkowej. Wskazano, że w przeszłości podatnik korzystał już kilkakrotnie z udzielanych mu ulg i nie może oczekiwać, że każdorazowo jego wniosek będzie załatwiany pozytywnie. Ulgi podatkowe nie mogą zastępować pomocy społecznej. Największe obciążenie z tytułu podatku od nieruchomości stanowi pozycja budynków związanych z działalnością gospodarczą. Czerpanie pożytków z wynajmowania tej powierzchni nie uzasadnia obniżenia obciążeń podatkowych przez Gminę.
Od tej decyzji W. K. złożył skargę zawartą w pismach z dnia [...] 03.2004 r. i z dnia [...] 03.2004 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wniósł w niej o umorzenie zaległości. W uzasadnieniu podał, że będzie to jego ostatnie odwołanie od opłat podatku od nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że skarżący nie podniósł żadnych zarzutów dotyczących decyzji i nie można się do nich ustosunkować.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem, w zakresie swojej właściwości, aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa stosownie do przepisu art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.). Inaczej określając – Sąd bada, czy przy wydaniu decyzji przez organy podatkowe nie naruszono przepisów postępowania podatkowego i prawa materialnego.
Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wymaga podkreślenia, że pisma skarżącego spełniają minimum wymagań formalnych dla skargi. Wystarczającym bowiem jest jeżeli skarżący poda informacje, które pozwolą ustalić o jaki akt lub czynność chodzi. Zadowalające jest także określenie przez skarżącego w jakim zakresie oczekuje od Sądu ochrony (por. t.3 do art.57 w J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, str.111-2 i powołane tam orzecznictwo)
Przystępując do oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należy zauważyć, że organ odwoławczy naruszył szereg przepisów procedury podatkowej, które w ocenie Sądu miały wpływ na podjętą decyzję. Przede wszystkim należy wskazać na niedostatek uzasadnień decyzji organów podatkowych obydwu instancji, co stanowi naruszenie art.210 § 4 Ordynacji podatkowej i jest w ocenie Sądu konsekwencją innych naruszeń prawa procesowego. W uzasadnieniach organów podatkowych przede wszystkim zajęto się istotą podatku od nieruchomości, jego klasyfikacją budżetową i jedną z cech instytucji umorzenia zaległości podatkowej jaką jest jej wyjątkowość. W niewielkim stopniu odniesiono te rozważania do sytuacji podatnika z chwili rozpatrywania sprawy.
Należy wskazać na dwa przepisy, które nie zostały w ogóle zastosowane przez organy podatkowe obydwu szczebli. Są to art.123 § 1 i art.200 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z normą wyrażoną w tych przepisach organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przewidziany w art.200 § 1 Ordynacji podatkowej siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału obowiązuje także organ odwoławczy. W przypadku jego zastosowania uchroniłby Samorządowe Kolegium Odwoławcze od niewiedzy w zakresie braku dochodów z wynajmu u skarżącego od maja 2003 r. Ponadto ocena stanu faktycznego sprawy w sprawie umorzenia zaległości podatkowej powinna być dokonywana w odniesieniu do sytuacji podatnika z chwili wydawania decyzji, a nie z chwili kiedy zaległość powstała.
Przepis art.67 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Równorzędną i samoistną przesłankę może stanowić jedna z trzech wymienionych w tym przepisie okoliczności, a mianowicie: ważny interes podatnika, interes publiczny oraz łącznie ważny interes podatnika i interes publiczny (por. t.1 do art.67 w C.Kosikowski i inni, Ustawa Ordynacja podatkowa – Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2003 oraz powołane tam orzecznictwo, str.238-9). Interes publiczny nie jest zatem przesłanką o negatywnym charakterze w rozumieniu tego przepisu, której zaistnienie może powodować odmowę przyznania ulgi pod postacią umorzenia zaległości. Powszechność opodatkowania i struktura dochodu budżetu gminy nie może być wobec tego utożsamiana z interesem publicznym wyartykułowanym w powołanym przepisie.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie nie został dostatecznie rozpatrzony przez organy podatkowe właśnie interes publiczny rozumiany jako jedna z przesłanek, które mogłyby warunkować umorzenie III raty podatku od nieruchomości za 2002 r. wobec skarżącego. Należy bowiem podzielić wyrażany w literaturze i dotychczasowym orzecznictwie NSA pogląd, że dokonując oceny ważnego interesu podatnika należy mieć na względzie całokształt jego sytuacji i to niezależnie od form i zakresu wcześniej udzielanej pomocy. Podkreślenia wymaga zwłaszcza sytuacja związana z utratą świadczeń z ubezpieczenia społecznego i utrata w 2003 r. dochodu z wynajmu lokalu użytkowego w połączeniu z koniecznością ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości. Wymaga ta ponownego przeprowadzenia postępowania, w tym oceny rzetelności w wypełnianiu zobowiązań podatkowych na rzecz Gminy po ponownym wynajęciu lokalu użytkowego przez skarżącego.
Interes publiczny to nie tylko potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie gminy, ale także ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej. Sam fakt nie korzystania z pomocy społecznej przez skarżącego i jego rodzinę nie zwalnia organów podatkowych z konieczności rozważenia skutków społecznych zapłaty zaległości podatkowej i oceny sytuacji majątkowej ubiegającego się o umorzenie oraz jego rodziny (por. wyrok NSA z dnia 30.05.2001 r. w sprawie III SA 830/00, publ. LEX nr 54007). Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem organów podatkowych, które wskazują na możliwości korzystania przez rodzinę skarżącego ze środków OPS w S. Zawężanie ustawowych wymagań umarzania zaległości podatkowych do przypadków, w których podatnik wskutek uiszczenia podatku miałby korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść podatnika.
Interes publiczny bowiem to także sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, czy gminy, gdyż nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych. Interes publiczny wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie kryć się mogą pod tym pojęciem (por. wyrok NSA z dnia 22.04.1999 r. w sprawie SA/Sz 850/00, publ. LEX nr 36843; t.10 i 11 do art.67 w Ordynacja podatkowa. Komentarz, S.Babiarz i inni, Wydawnictwo prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, str.253-5 i powołane tam orzecznictwo).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy powinien wyjaśnić przede wszystkim sytuację majątkową i rodzinną skarżącego z daty wniosku i z chwili wydawania decyzji. Zważyć jaki wpływ na tą sytuację miał brak wpływów z czynszu najmu. Zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu. Rozważeniu winien ulec nie tylko słuszny interes strony lecz także interes publiczny objęty dyspozycją art.67 § 1 Ordynacji podatkowej w podanym wyżej rozumieniu.
Z tych zatem powodów, wobec naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania podatkowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.).
O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji należało orzec na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.).
Za nieobecnego sędziego
J.Małeckiego /na urlopie/
/-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/ M.Skwierzyńska uk