Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...]. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec B. S. (dalej jako: "zobowiązany", "skarżący") w oparciu o tytuł wykonawczy z [...] listopada 2020 r. nr [...], który obejmuje należności wynikające z wydanej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej decyzji z [...] czerwca 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], w części dotyczącej orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego, jako byłego prezesa zarządu spółki A. Sp. z o.o. za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów usług wraz z odsetkami, za miesiące wrzesień i grudzień 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r.
Odpis ww. tytułu wykonawczego został doręczony skarżącemu 17 listopada 2020 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego należącego do zobowiązanego w banku [...] Bank [...]. z [...] listopada 2020 r. nr [...] Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie [...] listopada 2020 r. w systemie Ognivo, po czym w dniu [...] listopada 2020 r. poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia - brak środków. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], zawiadomieniem z [...] listopada 2020 r. nr [...], dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w banku [...] Bank Polski [...]. Ww. zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanemu [...] listopada 2020 r. Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie [...] listopada 2020 r. w systemie Ognivo. W odpowiedzi na zawiadomienie bank poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia - brak środków.
Skarżący pismem z [...] listopada 2020 r. zatytułowanym "Skarga na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" podniósł zarzut dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej, w postaci zastosowania zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, z naruszeniem przepisów ustawy. Zobowiązany stwierdził, że zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, dokonane przez organ egzekucyjny nie miały żadnego faktycznego ani prawnego uzasadnienia. Wskazał, że toczy się postępowanie egzekucyjne do majątku podatnika (A Sp. z o. o.), a odpowiedzialność osoby trzeciej ma jedynie charakter posiłkowy i występuje dopiero wtedy, gdy spełnione są warunki określone w przepisach Ordynacji podatkowej. Podniósł, że został zobowiązany do spłaty nie swoich zaległości na podstawie nieprawomocnej decyzji. Poinformował, że wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Powołując się na treść art. 108 § 4 O.p. zauważył, że egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej może być wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Zdaniem strony, egzekucja z majątku spółki A Sp. z o. o. nie jest bezskuteczna, ponieważ istnieje wierzytelność spółki uznana przez syndyka i przez Sędziego Komisarza, a zatem zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych należących do niego, dokonane przez organ egzekucyjny, są sprzeczne z ustawą. Jednocześnie wniósł o wstrzymanie realizacji ww. zajęć.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], pismem z 15 grudnia 2020 r., działając na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. wezwał zobowiązanego do doprecyzowania przedmiotowego wniosku, poprzez jednoznaczne wskazanie czy wnosi skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 oraz o wskazanie, na czym, przy podtrzymaniu takiej podstawy prawnej złożonego środka zaskarżenia, miałoby polegać wykonywanie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych i zastosowanie w ramach prowadzonego postępowania środków egzekucyjnych, z naruszeniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że pismo z 16 listopada 2020 r. należy traktować jako skargę na czynność egzekucyjną w rozumieniu art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. – t.j. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Stwierdził, że w jego ocenie zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, dokonane przez organ egzekucyjny, są sprzeczne z ww. przepisem. Podtrzymał wniosek w przedmiocie wstrzymania realizacji zajęć wierzytelności z rachunków bankowych, powstrzymania się od wykonywania kolejnych czynności egzekucyjnych przez organ oraz w zakresie uchylenia dokonanych czynności.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], postanowieniem z [...] stycznia 2021 r., nr [...] wydanym na podstawie art. 54 § 4 pkt 1 w zw. z art. 54 § 1 pkt 1 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") oddalił skargę na czynność egzekucyjną.
W związku z powyższym skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18, art. 54 § 1 pkt 1 i § 5 u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ II instancji powołując przepisy art. 54 § 1 pkt 1 i § 3, § 5, § 7 u.p.e.a. wyjaśnił jaki charakter ma skarga na czynność egzekucyjną i wskazał, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną organ nadzoru ocenia prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodności z tymi przepisami, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. Organ wskazał, że skarżący wniósł skargę na czynność egzekucyjną organu, polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Organ II instancji powołał przepisy art. 7 § 1, art. 80 § 1, § 2, § 3 u.p.e.a. Organ stwierdził, że skierowanie egzekucji do majątku skarżącego było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Organ wskazał, że zawiadomienie o zajęciu sporządzono według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów z 20 lipca 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1314).
Powołując się na przepisy art. 67 § 1, 1a i 2 u.p.e.a. organ II instancji wyjaśnił jakie są obowiązkowe elementy zawiadomienia. Organ II instancji stwierdził, że organ egzekucyjny nie naruszył zasad prowadzenia egzekucji, gdyż przedmiotowe czynności egzekucyjne polegające na zajęciu rachunków bankowych, dokonane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ wyjaśnił również, że przesłanki uprawniające do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w toku przedmiotowego postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. nie podlegają badaniu. Organ wyjaśnił, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do zastosowania innych środków prawnych przewidzianych w u.p.e.a., w tym zarzutu z art. 33 § 1 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania z art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a.
W skardze z [...] kwietnia 2021r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił:
- I. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- 1. naruszenie przepisów u.p.e.a. w związku z zakazem wszczęcia egzekucji ustanowionym w art. 108 O.p. mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- a) art. 26 § 5 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że istnieje podstawa wszczęcia egzekucji do majątku osoby trzeciej, mimo toczącego się postępowania egzekucyjnego do majątku podatnika, tzn. do majątku Spółki A Sp. z o. o., [...],
- b) art. 45 u.p.e.a., który nakazuje organowi egzekucyjnemu odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające nieistnienie obowiązku,
- c) naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a.
- d) art. 233 O.p. poprzez uznanie za prawidłowe ustalenia organu I instancji odnośnie nieistnienia przesłanki określonej w art. 108 O.p., zakazującej wszczęcia egzekucji do majątku osoby trzeciej zanim egzekucja do majątku podatnika nie okaże się bezskuteczna
- 2. naruszenie przepisów art. 108 O.p. mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie poprzez: - jaskrawe i rażące nie przestrzeganie przepisów prawa procesowego i materialnego, - prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufanie do organów administracyjnych, - niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i błędne ustalenia dotyczące istnienia przesłanek uzasadniających wszczęcie egzekucji do majątku osoby trzeciej, - całkowite pominięcie niektórych podnoszonych przez stronę argumentów wyłączających możliwość wszczęcia egzekucji,
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów:
- 1. art. 108 O.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na:
- a) pominięciu faktu, iż odpowiedzialność osób trzecich ma charakter posiłkowy,
- b) możliwości jednoczesnego prowadzenia jednocześnie w celu wyegzekwowania całej zaległości zarówno do majątku osoby trzeciej jak i do majątku podatnika.
W uzasadnieniu skarżący omówił podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty w sprawie.
Skarżący pismem z 24 czerwca 2021 r. ustosunkował się do odpowiedzi organu na skargę z 24 kwietnia 2021 r. Dodatkowo podniósł, że w marcu 2021 r. nastąpiło przedawnienie zaległości podatnika, t.j. Spółki A sp. z o.o. Wskazał, że wystąpił w tej sprawie o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, którą organ uważa za wymagalną. Podniósł, że jego odpowiedzialność była odpowiedzialnością posiłkową i przestała istnieć w momencie wygaśnięcia zaległości podatnika w wyniku przedawnienia. Do pisma załączył kserokopię wniosku z dnia 24 czerwca 2021 r. o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] czerwca 2020 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. z [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności oraz poprzedzającej ją ww. decyzji, adresowanego do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").
Przedmiotem oceny Sądu jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunków bankowych i wkładu oszczędnościowego.
Na wstępie wyjaśnić należy, że w świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej – rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:
- 1) dokonanie czynności z naruszeniem ustawy;
- 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
W przypadku skargi na czynności egzekucyjne, wniesionej na podstawie ww. przepisu ocenie organu egzekucyjnego podlega prawidłowość czynności organu egzekucyjnego dokonanej w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym przez skarżącego przez złożenie skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może więc być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego.
Analiza akt administracyjnych wykazuje, że działania organu były zgodne z prawem, a zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Sąd podkreśla, o czym już była mowa wyżej, że skargę na czynność egzekucyjną wnosi się wyłącznie na działania organu o charakterze wykonawczym. W związku z tym w ramach takiej skargi można podnosić jedynie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.
Podkreślić również należy, że skarga nie jest jedynym środkiem zaskarżenia przysługującym zobowiązanemu i w związku z tym można w niej podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia.
Jak już wcześniej wskazano zgodnie z art. 1 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zostały zdefiniowane w art. 1a pkt 12) lit. a). Wśród tych środków egzekucyjnych jest m.in. egzekucja z rachunków bankowych.
W świetle powyższego wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania i zrealizowania egzekucji z rachunku bankowego stanowią czynności egzekucyjne.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., t.j. egzekucję z rachunku bankowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...]. zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2020 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego należącego do zobowiązanego w banku [...] Bank [...]. dokonał zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostało doręczone skarżącemu wraz z tytułem wykonawczym dniu 18 listopada 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], zawiadomieniem z [...] listopada 2020 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w banku [...] Bank Polski [...]. Ww. zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu 17 listopada 2020 r.
Organ egzekucyjny dokonał zaskarżonej czynności – zajęcia rachunku bankowego w [...] Bank [...]. i w [...] BP [...]. zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.
Sposób dokonywania zajęcia rachunku bankowego regulują przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:
po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;
po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.
W myśl art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:
których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;
- 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.
Należy wskazać, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (art. 80 § 3 u.p.e.a.).
Wskazać również należy, że zawiadomienie o zajęciu sporządza się według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 lipca 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1314), a jego obowiązkowymi elementami są (art. 67 § 1, 1a i 2 u.p.e.a.):
- - oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;
- - oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;
- - określenie stosowanego środka egzekucyjnego;
- - numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego - również wskazanie jego rodzaju;
- - kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;
- - kwotę należnych kosztów egzekucyjnych;
- - wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;
- - pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia;
- - datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska.
W ocenie Sądu organ egzekucyjny dokonał zaskarżonej czynności – zajęcia rachunku bankowego zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.
Sąd podkreśla, że przesłanki uprawniające do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w toku przedmiotowego postępowania - prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. - nie podlegają badaniu. Jak wyjaśniono powyżej, przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do zastosowania innych środków prawnych, przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym zarzutu z art. 33 § 1 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania z art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. Przeciwne działanie prowadziłoby bowiem do naruszenia przyjętej zasady niekonkurencyjności środków prawnych.
Podsumowując, Sąd stwierdza, że tryb dokonanego zajęcia był prawidłowy i zgodny z obowiązującym w tym zakresie stanem prawnym, a zarzuty podnoszone przez skarżącego, nie zasługują na uwzględnienie.
Ponadto wskazać należy, że skarżący nie kwestionuje wprost prawidłowości czynności egzekucyjnej, podnosi natomiast kwestie związane z tym, że w jego ocenie z uwagi na przepis art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej, egzekucja z zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej nie może być wszczęta, gdyż spółka posiada majątek, jednakże kwestia ta pozostaje bez wpływu na postępowanie w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną.
Również bez wpływu na przedmiotowe postępowanie pozostaje złożony przez skarżącego do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej skarżącego za zaległości podatkowe A Sp. z o.o., jak i decyzji ją poprzedzającej.
W tych okolicznościach Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.