Uzasadnienie
W dniu [...] 1998r. zgłoszono dokumentem SAD nr [...] do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy Dodge numer [...]. Osobą zgłaszającą, według powyższej deklaracji był S.S.
Po zweryfikowaniu zgłoszenia i ujawnieniu znacznego zaniżenia wartości pojazdu, Dyrektor Urzędu Celnego - działając na podstawie art. 207 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 13 § 1, art. 23 § 7, art. 29 § 1, art. 65 § 4 pkt 2, art. 83 § 3, art. 85 § 1 i art. 262 Kodeksu celnego oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19.12.1997r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 158, poz. 1047) - wydał w dniu [...]r. decyzję nr [...] uznającą powyższe zgłoszenie za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej towaru i kwoty długu celnego, ustalając jednocześnie niedobór cła w kwocie [...] zł.
W odwołaniu od tej decyzji S.S. podniósł, iż nie jest stroną przedmiotowego postępowania, albowiem zgłoszenia celnego dokonała nieustalona osoba trzecia, posługująca się sfałszowanym dowodem osobistym wystawionym na jego nazwisko. Postanowieniem z dnia [...]r. Prezes Głównego Urzędu stwierdził uchybienie ustawowemu terminowi do wniesienia powyższego odwołania.
Pismem z dnia [...]r. S.S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji, skierowanej do niego jako importera spornego pojazdu, pomimo tego, iż nie był on osobą, która dokonała faktycznie tej czynności. Ponieważ zgłoszenia celnego dokonała osoba nieznana, wnioskodawca zawiadomił organy ścigania o popełnieniu przestępstwa polegającego na posłużeniu się przez nią sfałszowanym dokumentem tożsamości.
Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...]r. - wydaną na podstawie art. 265 - Kodeksu celnego - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 265 - Kodeksu celnego organ celny nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego. Ponieważ w przedmiotowej sprawie dług celny powstał w momencie dokonania zgłoszenia celnego, czyli w dniu [...]1998 r., 3 letni termin uprawniający do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej upłynął w dniu [...] 2001r.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.S. podniósł, iż o dacie powstania długu celnego dowiedział się faktycznie dopiero w dniu [...] 2001r., a zatem po upływie 3 lat od tego zdarzenia. Zarzucił również, iż w przypadku wydania decyzji wymiarowej pod koniec upływu powyższego 3-letniego okresu strona pozbawiona jest w istocie możliwości skutecznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności.
Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]r., podtrzymując argumentację podniesioną w uzasadnieniu tego orzeczenia.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S.S. wniósł o uchylenie orzeczeń Dyrektora Izby Celnej, powtarzając zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz we wnioskach o stwierdzenie jej nieważności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.
Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Okolicznością bezsporną w przedmiotowej sprawie był fakt dokonania w dniu [...] 1998r. zgłoszenia celnego dotyczącego spornego samochodu Dodge na podstawie dokumentu SAD nr [...]. Jest to zarazem data powstania długu celnego, albowiem zgodnie z przepisem art. 209 § 1 pkt. 1 i § 2 Kodeksu celnego powstawał on z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego i dopuszczenia towaru podlegającego należnościom celnym do obrotu. Za dłużnika uznano przy tym osobę dokonującą tego zgłoszenia i legitymującą się dowodem osobistym wystawionym na S.S., który został z tego powodu stroną niniejszego postępowania celnego i adresatem decyzji wymiarowej organu celnego I instancji z dnia [...]r. Wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności tej decyzji został natomiast złożony przez niego w piśmie wniesionym do Prezesa Głównego Urzędu Ceł w dniu [...] 2001r., a zatem niewątpliwie po upływie okresu 3 lat od daty powstania długu celnego.
Organ celny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, powołując się na treść przepisu art. 265 - pkt. 1 Kodeksu celnego, który ogranicza czasowo uprawnienie do żądania wszczęcia takiego postępowania do 3 lat od daty powstania długu celnego. Identyczne ograniczenie czasowe dotyczy możliwości wydania przez organ celny decyzji w przedmiocie zgłoszenia celnego (określonej w art. 65 §4 Kodeksu celnego), zawiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności celnych (art. 230 § 4 Kodeksu celnego) oraz złożenia wniosku o wznowienie postępowania (art. 265 - pkt. 2 Kodeksu celnego).
Powyższy 3 letni termin, którego bieg liczy się od momentu powstania długu celnego, odgrywa zatem istotną rolę w postępowaniu celnym, regulując możliwość dokonywania zarówno przez organy celne jak i same strony różnorodnych czynności procesowych, mogących wpływać w istotny sposób na sferę ich praw i obowiązków. Z tego względu zdaniem Sądu należy interpretować regulacje prawne dotyczące tego terminu z jednoczesnym uwzględnieniem wszystkich powyższych przepisów.
Zgodnie z przepisem art. 230 § 5 Kodeksu celnego (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji) - bieg powyższego 3 letniego terminu ulegał zawieszeniu z mocy prawa z dniem wszczęcia postępowania karnego, karnoskarbowego, wniesienia skargi do sądu administracyjnego, bądź też zawieszenia postępowania w sprawie celnej. Biegł on przy tym dalej od dnia prawomocnego zakończenia postępowań karnych, doręczenia organowi celnemu orzeczenia sądu administracyjnego lub podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie celnej (art. 230 § 6 ustawy).
W ocenie Sądu przepisy dotyczące zawieszenia biegu 3 letniego terminu do zawiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności celnych winny znaleźć odpowiednie zastosowanie do wszystkich pozostałych sytuacji procesowych określonych w Kodeksie celnym, które odnoszą się do tego terminu, biegnącego od dnia powstania długu celnego. Należy zresztą podkreślić, iż sam ustawodawca wprowadził do Kodeksu celnego nowy przepis zawarty w art. 65 § 5 a Kodeksu celnego (obowiązującym od dnia 10.08.2003r., czyli już po wydaniu zaskarżonych decyzji), który odsyła wprost do odpowiedniego stosowania w przedmiocie zawieszenia biegu 3 letniego terminu do wydania decyzji dotyczącej zgłoszenia celnego przepisów art. 230 § 5 i 6 tej ustawy.
Konieczność szerszego zastosowania przepisów o zawieszeniu biegu terminu również w przypadku terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji należy wywieść z reguł wykładni systemowej, wiążących się z aksjologicznym założeniem o istnieniu spójnego i uporządkowanego zbioru norm obowiązującym w systemie prawnym danego państwa, a tym bardziej w danej dziedzinie jego prawodawstwa. Spójność ta winna być przy tym brana pod uwagę zarówno przez legislatorów, organy stosujące prawo, jak i przez interpretatorów tekstów prawnych. Jedną z głównych reguł wykładni systemowej jest zakaz wykładni przepisów prawa w taki sposób, by zawierały one luki czy sprzeczności. W doktrynie i orzecznictwie sądowym - w tym również Trybunału Konstytucyjnego - podnoszony jest ponadto postulat interpretowania norm prawnych przede wszystkim z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych (zob. m. in. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 161 - 162, 168 - 173 oraz wyrok TK z 10.07.2000r., SK 12/99, OTK 2000/5/143).
Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w związku z przedmiotowym zgłoszeniem celnym Prokuratura Okręgowa prowadziła postępowanie przygotowawcze w sprawie o sfałszowanie podpisu skarżącego na deklaracji celnej (sygn. akt [...]). Zdaniem Sądu organ celny powinien wobec tego ustalić - biorąc pod uwagę treść przepisu art. 230 § 5 Kodeksu celnego, czy na skutek wszczęcia powyższego postępowania karnego nastąpiło zawieszenie biegu 3 letniego terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej, uznającej na podstawie art. 65 § 4 pkt. 2 Kodeksu celnego powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Chodziło przy tym głównie o zbadanie, w jakim czasie było prowadzone postępowanie karne, w celu jednoznacznego określenia, czy wniosek S.S. o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej został złożony w dozwolonym czasie, ze względu na okresowe zawieszenie biegu 3 letniego ustawowego terminu (z powodu wszczęcia postępowania karnego).
W przeciwnym razie doszłoby do usankcjonowania sytuacji, w której organ - wydając decyzję określoną w art. 65 § 4 pkt. 2 Kodeksu celnego zaledwie 2 tygodnie przed upływem 3 letniego okresu od dnia powstania długu celnego - uniemożliwiłby w praktyce ewentualne skorzystanie przez adresata decyzji z możliwości jej wzruszenia w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności, a to ze względu na jednoczesny upływ 3 letniego terminu do złożenia wniosku o wszczęcie takiego postępowania. Doszłoby zatem do faktycznego pozbawienia takiej osoby uprawnień ustawowych określonych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (stosowanym w sprawach celnych na mocy przepisu art. 262 Kodeksu celnego), zgodnie z którym można żądać stwierdzenia nieważności każdej ostatecznej decyzji administracyjnej.
W konsekwencji doprowadziłoby to automatycznie do ograniczenia kręgu podmiotów, mogących żądać wszczęcia postępowania celnego tego typu i to tylko ze względu na wydanie decyzji I instancyjnej praktycznie pod koniec biegu ustawowego 3 letniego terminu.
W ten sposób naruszona zostałaby niewątpliwie jedna z kardynalnych zasad ustrojowych, określonych w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zasada ta oznacza, iż osoby należące do tej samej kategorii (w niniejszej sprawie - do grupy podmiotów będących adresatami ostatecznych decyzji administracyjnych) winny posiadać jednakowe prawa i obowiązki. Regulacja ta rodzi natomiast po stronie organów państwowych nakaz jednakowego traktowania podmiotów należących do tej samej kategorii (zob. m. in. J. Oniszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 2000, s. 270). Możliwość korzystania z określonego uprawnienia zagwarantowanego regulacjami o randze przepisów ustawowych (art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego) nie może być zatem ograniczona poprzez jedynie gramatyczną wykładnię przepisu art. 265 2 pkt 1 Kodeksu celnego dokonaną przez organ celny.
Stosowanie jedynie czysto literalnej interpretacji wskazanej normy prawnej mogłoby tworzyć sytuacje, że w przypadkach wydania decyzji dotyczących zgłoszeń celnych krótko przed upływem 3 letniego terminu od dnia powstania długu celnego, strony faktycznie zostałyby pozbawione prawa do wnioskowania o stwierdzenie nieważności takich decyzji.
Ze względu na powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej, wydając zaskarżoną decyzję, dokonał naruszenia przepisów postępowania (art. 265 - pkt. 1 w zw. z art. 230 § 5 i § 6 Kodeksu Celnego), które mogło mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny II instancji winien zbadać czy termin 3 letni określony art. 265 2 pkt 1 uległ zawieszeniu uwagi na prowadzone postępowanie karne w odniesieniu do przedmiotu sprawy karnej - sfałszowania podpisu S.S. na dokumentach celnych i jeżeli tak to na jaki czas, a następnie ustalić, czy w przypadku zawieszenia biegu terminu, strona wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji złożyła w terminie.
Ponieważ skarga S.S. okazała się uzasadniona, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.
/-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś