Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] (dalej: "skarżący". Zawiadomieniem z [...] grudnia 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego w [...] [...] Tego samego dnia zawiadomienie to wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącemu jak i dłużnikowi zajętej wierzytelności. Skarżący w tej samej dacie powołując się na numer powyższego zawiadomienia dokonał wpłaty na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego całej należności dochodzonej należności. Naczelnik zawiadomieniem z [...] grudnia 2019 r. uchylił zajęcie wierzytelności rachunku bankowego w [...] [...] i tym samym zakończył egzekucję należności objętych tytułem wykonawczym.
Skarżący pismem z [...] grudnia 2019 r. wniósł zarzut na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") dotyczący wygaśnięcia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji.
Burmistrz K. postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., nr [...] uznał zarzut za bezzasadny. Jednocześnie poinformował Naczelnika, że powyższe stanowisko w sprawie zgłoszonego zarzutu jest nieprawomocne.
Skarżący pismem z [...] lutego 2020 r. zwrócił się do Naczelnika z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz uchylenie czynności egzekucyjnych podnosząc m. in., że wskazane w tytule wykonawczym należności zostały uregulowane w dacie doręczenia tytułu co oznacza, że nie uchylał się on od wykonania obowiązku w rozumieniu art. 6 § 1 u.p.e.a. Wskazał również, że podjęcie przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do zastosowania środka egzekucyjnego niemalże dokładnie w momencie doręczenia stronie orzeczenia określającego wysokość zobowiązania podatkowego skutkuje zasadniczo pozbawieniem strony możliwości zrealizowania zobowiązania podatkowego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.
Skarżący wyraził pogląd, że w związku z postępowaniem egzekucyjnym nie doszło do przerwania biegu przedawnienia, w rezultacie czego postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone z urzędu z powodu wygaśnięcia obowiązku.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z [...] marca 2020 r., nr [...] odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania z jego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie dokonanych w tym postępowaniu czynności egzekucyjnych. Wyjaśnił, że pismem z [...] marca 2020 r. zwrócił się do wierzyciela z zapytaniem, czy stanowisko w sprawie zarzutu wyrażone postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. stało się prawomocne. W odpowiedzi uzyskał informację, że stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutu nie jest prawomocne. Poinformował przy tym, że [...] lutego 2020 r. wierzyciel otrzymał zażalenie skarżącej na postanowienie z [...] stycznia 2020 r. Zażalenie to [...] lutego 2020 r. zostało doręczone SKO [...]. Naczelnik stanął na stanowisku, że nie może wszcząć postępowania w sprawie wniosku skarżącego z [...] lutego 2020 r. dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż postępowanie egzekucyjne jest zawieszone z mocy prawa do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Tym samym brak również podstaw do uchylenia dokonanych w powyższym postępowaniu czynności egzekucyjnych.
Skarżący wniósł zażalenie na omówione powyżej postanowienie Naczelnika z [...] marca 2020 r. wnosząc o jego uchylenie.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika z [...] marca 2020 r. Dyrektor wyjaśnił, że [...] kwietnia 2020 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło postanowienie SKO [...] z [...] kwietnia 2020 r., nr [...] [...] utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza K. z [...] stycznia 2020 r. wyrażające stanowisko w sprawie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na powyższe Naczelnik postanowieniem z [...] maja 2020 r., nr [...] uznał za niezasadny zarzut wygaśnięcia obowiązku dochodzonego na podstawie tytułu wykonawczego.
Skarżący nie zgadzając się z powyższym postanowieniem wniósł zażalenie. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy wskazane postanowienie Naczelnika z [...] maja 2020 r. Dyrektor wyjaśnił, że wniosek skarżącego z [...] lutego 2020 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął w czasie zawieszenia tego postępowania na podstawie art. 35 u.p.e.a. w związku z zarzutami wniesionymi w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Argumenty podniesione w uzasadnieniu obu podań, choć złożonych na innej podstawie prawnej były tożsame. Zarówno w piśmie zawierającym zarzuty jak i we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zostało podniesione wygaśnięcie obowiązku będącego przedmiotem egzekucji. Oczekiwane przez skarżącego umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie czynności egzekucyjnych może nastąpić w wyniku rozpoznania wniesionych przez niego zarzutów.
Rozpatrywanie tych samych zarzutów w postępowaniu dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz w postępowaniu wywołanym wniesionymi zarzutami naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia.
Dyrektor w kontekście art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2020 r. poz. 256 ze zm. – dalej: "k.p.a.") wyjaśnił, że skarżący złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przed rozpoznaniem zarzutów wniesionych pismem z [...] grudnia 2020 r., podnosząc kwestie stanowiące podstawę formułowanych zarzutów. W konsekwencji Naczelnik miał obowiązek odmówić wszczęcia postępowania. Wyjaśnił również, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania stanowi jedynie formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie przeszkody do procedowania w sprawie i nie może przesądzać o zasadności żądania.
Pismem z [...] sierpnia 2020r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na postanowienie Dyrektora z [...] lipca 2020 r. wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niedokonanie przy jego wydawaniu wszechstronnej oceny materiału dowodowego;
- b) art. 6 § 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania z powodu przedawnienia oraz przez zastosowanie środków egzekucyjnych wobec zobowiązanego, który nie uchylał się od wykonania obowiązku oraz dobrowolnie wykonał obowiązek;
- c) art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm. – dalej: "O.p.") mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w związku z prowadzeniem postępowania mimo przedawnienia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione.
Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające skarżącemu wszczęcia postępowania z jego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie dokonanych w tym postępowaniu czynności egzekucyjnych. Organy podatkowe zaznaczają, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął w czasie zawieszenia tego postępowania będącego skutkiem wniesienia zarzutów i podkreślają również, że argumenty skarżącego podniesione w zarzutach oraz wniosku o umorzenie postępowania są tożsame.
Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego Zwrot "odpowiednie zastosowanie" wskazuje, że niektóre z jego postanowień znajdą zastosowanie wprost, inne stosować należy z modyfikacjami, a jeszcze inne w ogóle nie będą miały zastosowania. Unormowań tych nie należy przenosić w sposób mechaniczny, bezpośredni, bez uwzględnienia specyfiki i charakteru prawnego postanowienia [por. wyrok NSA z 26 marca 2013 r., II FSK 892/13]. W literaturze podkreśla się, że postanowienia mają bardzo zróżnicowany charakter i wobec każdego rodzaju postanowienia mogą zaistnieć powody odmiennej interpretacji danego przepisu [zob. J. Zimmermann, Ordynacja podatkowa. Komentarz, postępowanie podatkowe, Toruń 1998, s. 246].
Zatem przepisy k.p.a. na gruncie postępowania egzekucyjnego mogą być stosowane jedynie uzupełniająco w przypadkach, gdy regulacja u.p.e.a. okaże się niekompletna i w sytuacji, kiedy nie jest to w sprzeczności z ratio legis ustawy egzekucyjnej.
Jak stanowi art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Sąd podkreśla, że przytoczony przepis precyzuje jakie konkretnie przyczyny mieszczą się w pojęciu "innych uzasadnionych przyczyn". W orzecznictwie wskazuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taki przypadek zachodzi np. gdy: żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej już decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw; brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym [tak: wyrok NSA z 28 grudnia 2018 r., I OSK 1948/18].
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że rozpatrywanie żądania zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której w oparciu o art. 18 u.p.e.a. stosować należałoby przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania, jak art. 61 k.p.a., i odmowy jego wszczęcia, jak art. 61a k.p.a. Organ egzekucyjny nie prowadzi odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie rozstrzyga, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, żądanie umorzenia tego postępowania. Skoro żądanie o umorzenie można wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem zbadania czy zaistniały wskazane w art. 59 u.p.e.a. przesłanki umorzenia tego postępowania i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź odmowie jego umorzenia [por. wyrok WSA w Lublinie z 23 marca 2016 r., I SA/Lu 968/15 oraz wyrok NSA z 12 stycznia 2017 r., II FSK 2340/16].
W niniejszej sprawie wniosek skarżącego z [...] lutego 2020 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął w czasie zawieszenia tego postępowania na podstawie art. 35 u.p.e.a. w związku z zarzutami wniesionymi w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego przejawia się tym, że tok tego postępowania zostaje wstrzymany i zasadniczo nie powinny być podejmowane żadne czynności. Z uwagi na powyższe organy winny wstrzymać się z rozpoznaniem wniosku z [...] lutego 2020 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego do czasu podjęcia tego postępowania.
Sąd stwierdzając nieuprawnione zastosowanie przez organy art. 61a k.p.a. uznał zasadność skargi. Z uwagi na zidentyfikowane naruszenia za ocenił odnoszenie do się zarzutów skargi. Ich rozpoznanie musi bowiem zostać poprzedzone merytorycznym rozpoznaniem przez organy obu instancji wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
W toku powtórnego postępowania w sprawie obowiązkiem organów podatkowych będzie uwzględnienie wykładni prawa zawartej w niniejszym wyroku oraz rozpatrzenie, po podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, wniosku skarżącego z [...] lutego 2020 r. o umorzenie tego postępowania.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się wpis od skargi w kwocie [...]zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie [...]zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).