Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia (...) nr (...) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) nr (...) odmawiającą P. G. restrukturyzacji zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996r.
Na skutek skargi wniesionej na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia (...), sygn. (...), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego.
W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż rezultaty wykładni gramatycznej przepisu art. 70 § 4 o.p. prowadzą w analizowanej sprawie do nielogicznego wniosku, że po zastosowaniu każdego środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany i biegnie na nowo o kolejne 5 lat. W skrajnej zatem sytuacji, której nie można wykluczyć, wystarczającym jest zastosowanie przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego chociażby jednego środka egzekucyjnego w okresach nie przekraczających 5 lat, aby nie dopuścić do przedawnienia zobowiązania podatkowego i w ten sposób wydłużać postępowanie egzekucyjne niemalże w nieskończoność.
Wobec powyższego należy sięgnąć do wykładni systemowej i celowościowej. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że w relacji organ - podatnik, ten ostatni jest stroną słabszą i muszą istnieć instytucje prawa, które dadzą podatnikowi pewność, że jego zobowiązania podatkowe ulegną przedawnieniu w określonym czasie, a on sam uzyska stabilizację finansową i prawną. Organ egzekucyjny musi mieć zatem ściśle zakreślony termin, który winien wykorzystać efektywnie, aby w przypadku nieudolności lub opieszałości w działaniu mieć świadomość, że dojdzie do przedawnienia zobowiązania podatkowego i konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Zdaniem Sądu wolą ustawodawcy nie było pogorszenie sytuacji podatnika po uchyleniu ustawy o zobowiązaniach podatkowych, która w art. 30 ust. 3 zd. 2 regulowała, że przedłużenie terminu przedawnienia nie mogło być dłuższe niż dalsze 5 lat. Wobec braku takiego rozwiązania w ordynacji podatkowej, wskazując jednoznacznie na ratio legis unormowania zawartego w treści art. 70 § 4 o.p., w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, Sąd wyraził pogląd, że tylko pierwszy zastosowany środek egzekucyjny, o którym podatnik został zawiadomiony, przerywa bieg terminu przedawnienia.
W rozpatrywanej sprawie skarżący został zawiadomiony o pierwszym środku egzekucyjnym w dniu 20 lipca 2001 r., a zatem zgodnie z art. 70 § 4 zd. 2 o.p., od dnia następnego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny termin przedawnienia biegnie na nowo. W stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, będące przedmiotem postępowania restrukturyzacyjnego zobowiązania podatkowe skarżącego, uległy więc przedawnieniu z mocy prawa z dniem 21 lipca 2006r. Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego i jego wygaśnięcie na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 o.p. winny być zatem uwzględnione z urzędu przez organ, jako podstawa umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego jako bezprzedmiotowego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji w zakresie wykładni przepisu art. 70 § 4 o.p. i uchylił wyrok z (...) przekazując sprawę do ponownego rozpoznania (wyrok z (...) (...)).
Uzasadniając swój pogląd Sąd kasacyjny wskazał, iż Sąd I instancji błędnie przyjął, że sformułowania:
* "bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej" (tekst pierwotny) i
* "bieg (...) zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego (...)" (brzmienie § 4 od dnia 1 września 2005r.), mają - poza zastąpieniem zwrotu "czynności egzekucyjnej" wyrazami "środkiem egzekucyjnym" - tę samą treść normatywną. Trudno również domniemywać, jaka była wola ustawodawcy, skoro w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej kwestii tej nie poświęcono ani jednego zdania. W obecnym brzmieniu treść przepisów jest jednoznaczna. Wynika z niej, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego istniejącego w dniu 1 września 2005r. zostaje przerwany wskutek zastosowania każdego środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, zarówno przed jak i po tej dacie.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż sprzeczność takiego brzmienia przepisu z samą ideą instytucji przedawnienia nie może prowadzić do zmiany jego treści - poprzez zastosowanie reguł wykładni celowościowej. Może natomiast uzasadniać zarzut sprzeczności przepisu z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), na co już zwrócono uwagę w literaturze (por. B. Brzeziński i inni, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Toruń 2007, s. 543, uwaga 12 do art. 70). Oceny przepisu w tym aspekcie może jednak dokonać jedynie Trybunał Konstytucyjny (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). Do czasy ewentualnego stwierdzenia niekonstytucyjności przepis musi być stosowany zgodnie z jego dyspozycją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w dniu (...) w sprawie o sygn. (...) przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: czy przepis art. 70 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005r., w zakresie w jakim w wyniku możliwości stosowania nieograniczonej liczby środków egzekucyjnych dopuszcza za każdym razem do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, bez jednoczesnego wyznaczenia końcowego terminu biegu przedawnienia, jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.)sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym.
W ocenie Sądu rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny przedstawionego przez Sąd w sprawie o sygn. (...) pytania prawnego będzie miało istotne znaczenie dla niniejszego postępowania.
Mając więc na uwadze powyższe, jak również względy natury celowościowej, Sąd postanowił, na podstawie powołanego przepisu, jak w sentencji.
/-/R. Wiatrowski /-/S. Zapalska /-/M. Jaśniewicz