Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r., nr [...] odmówił uznania wniesionych przez X. sp. j. z siedzibą w W. (dalej zwaną również skarżącą) zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Organ I instancji dnia 10 listopada 2016 r. zastosował przeciwko skarżącej środek egzekucyjny w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku A. S.A. Zajęcie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącej dnia 15 listopada 2016 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności dnia 18 listopada 2016 r. W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wnosząc o uchylenie dokonanego zajęcia i umorzenie postępowania. Zgłoszony zarzut dotyczył zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych w banku A. S.A. Wyjaśniono, że skarżąca nie uiściła w terminie należnego podatku od towarów i usług za wrzesień 2016 r. Celem uregulowania zaległości z tego tytułu wystosowano względem skarżącej upomnienie. W odpowiedzi na upomnienie skarżąca wniosła prośbę o pobranie środków na zapłatę zaległego podatku od towarów i usług za wrzesień 2016 r. na drodze postępowania egzekucyjnego.
W związku z powyższym w dniu 10 listopada 2016 r. zastosowano wskazany powyżej środek egzekucyjny. Następnie dnia 22 listopada 2016 r. zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności w osobie B. Oddział Bankowości Detalicznej w Łodzi. Na skutek realizacji zajęcia pozyskano kwotę [...]zł. Kolejne realizacje nastąpiły w dniach 23 listopada 2016 r. (kwota [...] zł) oraz 29 listopada 2016 r. (kwota [...] zł). Pomimo dokonanej aktualizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego doręczonej dłużnikowi zajętej wierzytelności 28 listopada 2016 r. B. przystąpił do realizacji w dniu 30 listopada 2016 r. całości zajęcia na kwotę [...]zł. Pismem z dnia 01 grudnia 2016 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o przekazanie nadwyżki wierzytelności na poczet przyszłych zobowiązań w podatku od towarów i usług za październik 2016 r. W wykonaniu tego pisma kwota [...]zł została przekazana na poczet wskazanej zaległości.
Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w dniu 02 grudnia 2016 r. na skutek wyegzekwowania zaległości. W związku z powyższym dokonano uchylenia zajęć rachunków bankowych. Wyjaśniono również, że dnia 05 oraz 06 grudnia 2016 r. na rachunek bankowy organu egzekucyjnego wpłynęły wpłaty w wysokości odpowiednio [...] zł oraz [...] zł, które zwrócono na konto w banku A. S.A.
Odwołując się do art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") wskazano na obowiązek stosowania środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego. Ocenę, który spośród środków egzekucyjnych jest najmniej uciążliwy ustawodawca pozostawił organowi egzekucyjnemu. Wybór najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być dokonywany z pominięciem celu, któremu służy prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zastosowanie innego środka egzekucyjnego, przykładowo w postaci zajęcia ruchomości lub nieruchomości samo w sobie nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela. W tym celu konieczne jest dokonanie sprzedaży, a to w znacznym stopniu podnosi koszty egzekucyjne i skarżąca zostałaby pozbawiona przedmiotów służących do prowadzonej działalności.
Również odwrócenie egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego jest dużo łatwiejsze niż odwrócenie skutków egzekucji z ruchomości czy nieruchomości. Zaznaczono również, że skarżąca nie wskazała by mniej uciążliwego w jej ocenie środka egzekucyjnego.
Skarżąca wniosła zażalenie na wskazane na wstępie postanowienie organu I instancji wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. zarzucono naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. – poprzez przyjęcie, że zastosowane przez organ wobec skarżącej w toku postępowania egzekucyjnego sposoby egzekucji należności pieniężnych nie stanowią zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w rozumieniu powołanego przepisu.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Organ II instancji w ślad za organem I instancji uznał za nieuzasadniony zarzut zastosowania względem skarżącej zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela i stosowane w tym postępowaniu środki egzekucyjne są z reguły uciążliwe dla zobowiązanego. Wybór najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być dokonywany z pominięciem celu, któremu służy prowadzone postępowanie egzekucyjne. We wniosku o ściągnięcie zaległości w drodze postępowania egzekucyjnego, jak również w zarzutach nie wskazano środków egzekucyjnych mniej uciążliwych w ocenie skarżącej. Wskazano je dopiero w zażaleniu, gdzie poinformowano o możliwości zajęcia przysługujących skarżącej wierzytelności względem jej kontrahentów.
Odnosząc się do powyższego wskazania skarżącej wyjaśniono, że obecnie postępowanie egzekucyjne zostało zakończone na skutek wyegzekwowania w całości zaległości a zajęcia rachunków bankowych zostały uchylone. Z uwagi na powyższe wskazanie przez skarżącą alternatywnego środka egzekucyjnego uznano za spóźnione. Zaznaczono również, że zajęcie wskazanych wierzytelności nastąpiło w toku postępowania zabezpieczającego w dniach 28 października 2016 r., oraz 08 listopada 2016 r., przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, którego dotyczy niniejsza sprawa. W postępowaniu zabezpieczającym skarżąca również wniosła zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka.
Ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stanowi przedmiot skargi kierowanej do WSA w Poznaniu. W skardze skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata wnosi o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji. Ponadto wniesiono o umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie jak i o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca się naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. – poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji i uznanie, że zastosowane przez ten organ w stosunku do skarżącej w toku postępowania egzekucyjnego sposoby egzekucji należności pieniężnych nie stanowią zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w rozumieniu powołanego przepisu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga okazała się bezzasadna.
Rozstrzygnięcie zawisłego przed sądem sporu wymaga ustalenia zgodności z prawem oceny jako niezasadnego zarzutu skarżącej zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Podstawę prawną wniesienia zarzutu stanowi art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Przytoczony przepis stanowi zabezpieczenie realizacji w toku postępowania egzekucyjnego zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Zasada ta została wyrażona w art. 7 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zastrzec w tym miejscu należy, że przytoczony przepis wyraża w istocie obok zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego również zasadę stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. Pierwsza ze wskazanych zasad realizowana jest jedynie w granicach zakreślonych przez drugą z nich.
Nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego [tak: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 maja 2008 r., I SA/Bk 88/08, dostęp pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Treść przytoczonego powyżej art. 7 § 2 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji możliwości zastosowania przez organ egzekucyjny kilku środków prowadzących bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. A contrario - w razie możliwości zastosowania kilku środków egzekucyjnych, spośród których jedynie jeden z nich prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, bezwzględnym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zastosowanie tego właśnie środka. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie dysponuje żadnym wyborem spośród możliwych do zastosowania środków, więc zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego nie znajduje zastosowania.
Również w orzecznictwie wskazuje się, że o wyborze środka najmniej uciążliwego można mówić tylko, gdy wybór istnieje, to jest gdy organ egzekucyjny może zastosować co najmniej dwa środki. Skoro zaś organ egzekucyjny miał wiedzę jedynie o wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego, to zarzut dokonania wadliwego wyboru środka egzekucyjnego, polegającego na zajęciu tej wierzytelności, musi być oceniony jako oczywiście bezzasadny [tak: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., II FSK 1690/11, dostęp pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Organ egzekucyjny zobowiązany i uprawniony jest do podejmowania wyłącznie takich postanowień i czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Jeżeli dana czynność do takiego celu nie prowadzi, jest niedopuszczalna [tak: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., II FSK 687/12, dostęp pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl].
Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłej przed sądem sprawy należy wskazać, że dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej nie naruszono zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle u.p.e.a. stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą.
Ponadto z mocy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia [tak: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 kwietnia 2015 r., I SA/Gd 1674/14, dostęp pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Zaznaczyć również należy, że to skarżąca w odpowiedzi na wystosowane do niej upomnienie wniosła prośbę o pobranie środków na zapłatę zaległego podatku od towarów i usług za wrzesień 2016 r. na drodze postępowania egzekucyjnego (k. [...] akt adm.). Skarżąca wnosząc zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie wskazała innego, mniej uciążliwego w jej ocenie środka również bezpośrednio prowadzącego do wykonania egzekwowanego obowiązku.
Wskazanie takiego środka nastąpiło dopiero na etapie wnoszenia zażalenia po uprzednim już zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Ta okoliczność sama w sobie uniemożliwiała zgodne z żądaniem skarżącej załatwienie sprawy wywołanej wniesionymi zarzutami. Co więcej - wskazany w zażaleniu środek egzekucyjny w postaci zajęcia przysługujących skarżącej wierzytelności względem jej kontrahentów w przeciwieństwie do egzekucji z rachunku bankowego nie prowadzi bezpośrednio do zaspokojenia egzekwowanego obowiązku. Samo bowiem zajęcie przysługującej skarżącej wierzytelności względem jej kontrahentów nie jest równoznaczne z ich uregulowaniem. Mając zatem na uwadze, że zajęcie wierzytelności skarżącej względem jej kontrahentów nie prowadzi bezpośrednio do wyegzekwowania dochodzonego obowiązku w istocie organ nie dysponował żadną możliwością wyboru stosowanych środków egzekucyjnych z uwagi na wymóg podjęcia tych z nich, które bezpośrednio prowadzą do wykonania obowiązku.
Konkludując powyższe rozważania należy stwierdzić, że chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W prowadzonym względem skarżącej postępowaniu nie naruszono postanowień art. 7 § 2 jak i art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).