Uzasadnienie
Decyzją Nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne SAD nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. w części dotyczącej określenia wartości celnej importowanej odzieży oraz kwoty wynikającej z długu celnego. Zakwestionowanie wartości celnej towaru sprowadzonego przez Przedsiębiorstwo "A" - I. H. (reprezentowane przez przedstawiciela bezpośredniego - Agencję Celną "B" w P. wynikało z uznania za niewiarygodne danych zawartych w fakturach z dnia [...] marca 2002 r., załączonych do przedmiotowego zgłoszenia..
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł w imieniu Przedsiębiorstwa "A" H. I. J. C. w piśmie z dnia [...] września 2002 r. (k. 40-45 akt administracyjnych), żądając jej uchylenia w całości i orzeczenia o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe. Według strony odwołującej się tryb i sposób ustalenia przez organ I instancji wartości celnej towaru budziły uzasadnione wątpliwości i były niezgodne z prawem.
J. C. przedłożył wraz z odwołaniem kserokopię pełnomocnictwa z dnia [...] sierpnia 2002 r. udzielonego mu jako pracownikowi przez I. H., upoważniającego do reprezentowania I. H. i jego firmy przed organami celnymi, organami podatkowymi i egzekucyjnymi.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...], adresowanym do J. C., Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. 228 § 1 pkt. 1 i § 2 Ordynacji podatkowej (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z 1997 r. z późn. zm.) oraz art. 262, art. 253 § 2, art. 255 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (tj. Dz.U. Nr 75, z 2001 r., poz. 802 ze zm.) stwierdził niedopuszczalność odwołania J. C. z dnia [...] września 2002 r. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego, przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej może być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna. Artykuł ten określa wprost osoby, które mogą występować w charakterze pełnomocnika strony przed organami celnymi w postępowaniu - w sprawach dotyczących towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej.
Organ II instancji stwierdził przy tym, że doradca podatkowy nie może występować w charakterze przedstawiciela bezpośredniego w sprawach dotyczących towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej.
Z przedłożonej umowy o pracę, zdaniem organu celnego wynika, że J. C. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie "A"- I. H. na czas nieokreślony.
Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że w postępowaniu w sprawach dotyczących towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej jako przedstawiciel bezpośredni może występować również pracownik danego podmiotu, Pracownikiem zaś jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Pracownikiem o powyższym rozumieniu nie może być (poza wyjątkami określonymi w art. 27 us. 1 pkt. 2 i 29 ustawy o doradztwie podatkowym) doradca wykonujący ten zawód (art. 31 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym). Z poczynionych ustaleń wynika, że J. C. wykonuje zawód doradcy podatkowego i jednocześnie jest zatrudniony w tym charakterze w firmie "". W związku z tym, że firma ta nie trudni się zawodowo doradztwem podatkowym, organ II instancji uznał, że umowa o pracę została zawarta z naruszeniem art. 31 ustawy o doradztwie podatkowym.
Skargę na powyższe postanowienie wniósł I. H., domagając się uchylenia tego postanowienia jako niezgodnego z prawem. Zarzucił, że organ celny pomylił pojęcie "przedstawicielstwa" określone w art. 253 § 2 Kodeksu celnego z pojęciem "pełnomocnictwa" określonym w art. 136 i 137 § 1 Ordynacji podatkowej, stawiając między nimi znak równości. Stwierdził, że w myśl art. 253 § 2 Kodeksu celnego pojęcie przedstawicielstwa ma zastosowanie wyłącznie do postępowań prowadzonych przed organami celnymi i wyłącznie w odniesieniu do towaru, którego rodzaj i ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej. Inaczej wygląda jednak sytuacja, gdy towar objęty już został procedurą celną, a organ celny wszczął postępowanie i wydał decyzję uznającą zgłoszenie celne za nieprawidłowe i dokonał ponownego wymiaru należności celnych. Skoro bowiem organ celny wszczął nowe postępowanie celno-administracyjne to, zdaniem skarżącego, strona mogła ustanowić w sprawie pełnomocnika zgodnie z art. 136 i 137 § 1 Ordynacji podatkowej.
Skarżący podniósł nadto, że z zawartej przez J. C. umowy o pracę nie wynika, by był on zatrudniony w charakterze doradcy podatkowego, a zatem nie naruszył on przepisów rozdziału 5 ustawy o doradztwie podatkowym. Zarzucił też, że organ celny nie jest uprawniony do badania kwalifikacji ustanowionego w sprawie pełnomocnika.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż to zarzucał skarżący.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przepisy prawne dotyczące przedstawicielstwa, występujące w Kodeksie celnym są przepisami lex specialis w stosunku do przepisów regulujących instytucję przedstawicielstwa na gruncie Kodeksu cywilnego jak i Ordynacji podatkowej. Nietrafny jest zatem wywód skargi wskazujący na przepis art. 137 § 1 Ordynacji podatkowej jako podstawę działania pełnomocnika J. C. na etapie weryfikacji zgłoszenia celnego. Takim przepisem szczególnym jest art. 253 §2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), ograniczający krąg podmiotów umocowanych do sprawowania przedstawicielstwa w sprawach celnych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2002 r. tj. w dacie składania przedmiotowego środka zaskarżenia oraz wydawania postanowienia przez organ celny II instancji) przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu przed organami celnymi w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna.
Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu przed organami celnymi (I i II instancji) ma związek z przeznaczeniem towaru i nie jest ograniczone tylko do fazy zgłoszenia celnego.
W niniejszej sprawie bezspornym było, że towar będący przedmiotem toczącego się postępowania w sprawie celnej był przeznaczony do działalności gospodarczej, zatem z powyższego wyczerpującego wyliczenia podmiotów uprawnionych do reprezentowania strony postępowania celnego wynika jasno, że J. C., doradca podatkowy, nie mógł występować w charakterze pełnomocnika skarżącego pracodawcy. Zastosowanie przepisu art. 253 § 2 pkt. 1 Kodeksu celnego wyłącza możliwość zastosowania postanowień art. 253 § 3 pkt. 2 tego kodeksu, który dotyczy przecież "innych wypadków niż te, o których mowa w § 2". Również powołane w skardze przepisy art. 2 i 41 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 ze zm.) nie uprawniały doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika strony w sprawie dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego i uznania go za nieprawidłowe, albowiem nie jest to postępowanie w sprawach obowiązków podatkowych.
Skuteczne pełnomocnictwo mogło zatem zostać udzielone J. C. tylko jako podmiotowi będącemu pracownikiem Przedsiębiorstwa "A" I. H. Do odwołania przedłożono pełnomocnictwo udzielone J. C. w dniu [...] sierpnia 2002 r. jako pracownikowi, upoważniające do reprezentowania osoby firmy I. H. Ponadto J. C. przedłożył umowy o pracę potwierdzające fakt zatrudnienia go jako pracownika w okresie od [...] sierpnia 2002 r. na czas nieokreślony i to właśnie w charakterze doradcy prawno-podatkowego.
Wobec stwierdzenia bezskuteczności pełnomocnictwa udzielonego J. C. organ celny winien wezwać I. H. (jako podmiot wyłącznie posiadający przymiot strony prowadzonego postępowania) - na podstawie art. 169 § 1 i art. 168 § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego - do usunięcia braku formalnego odwołania poprzez podpisanie go przez osobę upoważnioną, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Odwołanie bowiem, jak każde podanie, musi spełniać pod względem formy i treści wymagania stawiane w art. 168 § 1, 2 i 3 Ordynacji podatkowej dla tej czynności procesowej strony. Nie wezwanie strony przez organ celny do usunięcia braku formalnego odwołania stanowi istotne naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania oraz art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej (w zw. z art. 262 Kodeksu celnego), zgodnie z którym organy celne są zobowiązane udzielać stronom niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa celnego i postępowania celnego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 1999 r. - sygn. akt IV SA 848/98, LEX nr 47870).
Przestrzeganie powyższych przepisów i zasad postępowania wyklucza możliwość uznania, iż odwołanie wniósł rzekomy pełnomocnik we własnym imieniu. Zobowiązanie wynikające z decyzji wymiarowej nie przeszło w trakcie postępowania celnego na rzekomego pełnomocnika wskutek złożenia przez niego odwołania. Stroną postępowania odwoławczego był nadal I. H. a nie J. C. Podkreślić też należy, że pismo z dnia [...] września 2002 r. ("wezwanie"), na które powołał się organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, choć informuje o nieskutecznym umocowaniu J. C., stanowi jedynie wezwanie strony do złożenia zabezpieczenia pokrywającego w całości kwotę długu celnego.
Ze względu na powyższe okoliczności należało uznać, że Dyrektor Izby Celnej, wydając przedmiotowe postanowienie naruszył przepisy postępowania (art. 121 § 1 i 2, art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 3 oraz art. 228 § 1 pkt. 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego) w sposób mający istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien wezwać stronę do podpisania odwołania zgodnie z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 litera c), art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 979 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).
/-/ B. Koś /-/ T.M. Geremek /-/ M. Lorych-Olszanowska