Uzasadnienie
Skarżąca Spółka złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W kasie nie ma pieniędzy, rachunki zostały zajęte przez komorników, toczy się wiele spraw sądowych, pracownicy natomiast zostali zwolnieni. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], że nie posiada środków trwałych i że strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...]. Spółka podała, że posiada [...] rachunki bankowe w banku A i w B. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia skarżącemu prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 w.w ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zauważyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i dlatego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na to, że art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej i majątkowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). W tym celu referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy w trybie art. 255 P.p.s.a. może zwrócić się do strony skarżącej o złożenie dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia dokumentów źródłowych.
Wobec tego pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Spółkę,
- 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do Spółki
- 3. podanie w jakiej wysokości od początku [...] Spółka uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów,
- 4. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy,
- 5. podanie czy Spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia,
- 6. złożenie wykazu środków trwałych należących do Spółki,
- 7. złożenie raportów kasowych za ostatnie [...] miesięcy,
- 8. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, inne),
- 9. złożenie odpisu sprawozdania finansowego za [...], t.j. odpisu bilansów za [...], rachunku zysków i strat za [...], informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za [...], zestawienia zmian w kapitale własnym za [...], rachunku przepływów pieniężnych za [...], sprawozdania z działalności zarządu za [...].
Pełnomocnik skarżącej w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że z powodu nieobecności w kraju Prezesa Zarządu do dnia [...] nie ma dostępu do dokumentów księgowych Spółki. Dzień [...] jest terminem, w którym będzie mógł złożyć żądane dokumenty.
Z uwagi na w.w oświadczenie pełnomocnika Spółki pismem z dnia [...] ponownie wezwano skarżącą Spółkę do złożenia w.w wyjaśnień i do przedłożenia w.w dokumentów. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca, mimo upływu wyznaczonego terminu, do chwili obecnej nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca, pomimo wezwania, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie budzi bowiem wątpliwości okoliczność, że brak nadesłania przez skarżącą oświadczeń i odpisów dokumentów, o które została wezwana, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny i rzeczywistych możliwości płatniczych strony.
Jak już wcześniej wskazano, obowiązek wykazania, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Spółka, pomimo wezwania, nie dostarczyła żądanych dokumentów i nie udzieliła wyjaśnień, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić.
Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i jej wspólników. To właśnie na Spółce ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.
Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.
Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.