Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] 06.2003 r. zatytułowanym "podanie" E.G. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w K. o zwolnienie go z opłat podatku drogowego za przyczepę wskazując, że została ona zakupiona jako rolnicza. Podniósł, że jest rencistą II grupy od 10 lat, przebył dwa zawały i choruje na cukrzycę. Jego żona jest również rencistką i wspólnie uzyskują dochody [...] zł. Mają także na utrzymaniu uczącą się córkę. W rezultacie wniósł o umorzenie opłat. W trakcie sporządzania protokołu dotyczącego ustalenia sytuacji finansowo-majątkowej E.G. przyjął do wiadomości, że przyczepa podlega podatkowi od środków transportowych, a zwolnieniu podlegają wyłącznie przyczepy i naczepy związane z działalnością rolniczą prowadzoną przez podatnika podatku rolnego.
Decyzją z dnia [...] o nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art.207, 210 i art.67 § 1 i § 2 ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.; dalej Ordynacja podatkowa) w związku z § 13 ust.1 pkt.5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24.12.2002 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz. U. Nr 240 poz.2069) i art.13 § 1 Ordynacji podatkowej oraz na podstawie art.17 ust.1 ustawy z dnia 26.11.1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 (Dz. U. Nr 150 poz.983 ze zm.) odmówił umorzenia zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych za przyczepę o nr rej. [...] w wysokości [...] zł należności głównej i należnych odsetek w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu podano, że umorzenie zaległości jest instytucją nadzwyczajną, a zatem przesłanki stanowiące argument do umorzenia muszą posiadać tą samą cechę. Organ podatkowy uznał, że E.G. nie przedstawił wystarczających dokumentów, które świadczyłyby o wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej. Uznano, że miesięczny dochód rodziny jest wyższy od ustawowego kryterium uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Podatnik nie przedstawił zdaniem organu podatkowego stosownych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na zakup lekarstw. Argument o używaniu przyczepy do celów przewozowych w obejściu zakładu prowadzonego przez synów podatnika nie świadczy również o konieczności umorzenia zaległości podatkowej. Podniesiono, że organ jest skłonny do rozważenia możliwości udzielenia ulgi w postaci odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości.
W złożonym odwołaniu od tej decyzji z dnia [...] E.G. zaskarżył odmowne załatwienie wniosku o umorzenie podatku drogowego od przyczepy. Podał, że o obowiązku podatkowym dowiedział się dopiero z decyzji o zapłacie podatku z dnia [...] wskazał, ze nikt nie poinformował go wcześniej o podatku. Uznał, że zapłata jest dla niego zbyt wysoką ceną ponieważ jest rencistą II grupy inwalidztwa i przeszedł dwa zawały, operację serca, ma cukrzycę i wysokie ciśnienie. Żona jest rencistką III grupy. Wydają miesięcznie na lekarstwa [...] zł oraz ponoszą bieżące opłaty eksploatacyjne. Posiada uczącą się córkę i przedłożył wszystkie dokumenty. Przyczepa wykorzystywana była z ciągnikiem rolniczym. Ciągnik został użyczony synom. Jest to jedyna forma jego pomocy dla synów. Nigdy nie prosił o pomoc. Przez siedem lat nikt nie zwrócił uwagi na konieczność płacenia podatku. W końcowej części uzasadnienia zwrócił się z prośbą o przychylne ustosunkowanie się do jego prośby o umorzenie opłat od przyczepy.
Decyzją z dnia [...] w sprawie [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art.233 § 3 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz.926 ze zm.; dalej Ordynacja podatkowa) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia [...] 06.2003 r. podatnik zwrócił się o zwolnienie z podatku od środków transportowych za przyczepę. W protokole z ustaleń sytuacji finansowo-majątkowej z [...] 2003 r. sprecyzował, że chodzi mu o umorzenie zaległości. Natomiast w odwołaniu nadal kwestionował obowiązek podatkowy od przedmiotowej przyczepy. Organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na to, do czasu rozpatrzenia sprawy obowiązku podatkowego sprawa umorzenia zaległości jest bezprzedmiotowa.
Od tej decyzji E.G. złożył skargę z dnia [...] 01.2004 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wniósł w niej o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że organ odwoławczy przyjął błędną interpretację wcześniejszych wniosków, albowiem cały czas występował o umorzenie zaległości podatkowej. Działając w zaufaniu do instytucji zachował staranność, a nie został przez nie poinformowany o obowiązku podatkowym. Wskazał, że zaległości powstały nie z jego winy. Przyczepa była wykorzystywana jedynie do prac na terenie posesji. Powołując się na przepis art.67 § 1 Ordynacji podatkowej skarżący uznał, że w jego przypadku zachodzi szczególny aspekt społeczny. W jego odczuciu i zgodnie z literą prawa nastąpił ważny interes podatnika. Jedynym źródłem jego i żony dochodu są świadczenia rentowe w kwocie [...] zł. Podniósł, że jest osobą bardzo chorą jak również jego żona choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze i tarczycę.
Na skarżącym ciążą opłaty związane z zakupem stałych leków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania oraz koszty związane z leczeniem chorej córki. Nie było prawdą, że nie przedstawił stosownych dokumentów potwierdzających taki stan faktyczny. Stan majątkowy nie pozwala na skorzystanie z formy odroczenia lub rozłożenia na raty zaległości podatkowej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślono, ze do czasu rozpatrzenia sprawy określenia zaległości podatkowej nie ma podstaw prawnych do podjęcia postępowania odnośnie umorzenia zaległości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sądy administracyjne dokonują kontrolę działalności administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przystępując do oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należy zauważyć, że organ odwoławczy naruszył szereg przepisów procedury podatkowej, które w ocenie Sądu miały wpływ na podjętą decyzję. Jak wynikało z pism i oświadczeń E.G. domagał się on umorzenia zaległości podatkowej, co uregulowane zostało w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. W takim zakresie też został rozpoznany wniosek przez Prezydenta Miasta. Również w złożonej skardze akcentuje on, że domaga się umorzenia, a nie kontroli zasadności nałożenia na niego ciężarów podatkowych z tytułu posiadanej przyczepy. Obowiązkiem organu odwoławczego było zatem rozpoznanie sprawy co do jej istoty, który to obowiązek statuuje przepis art.207 §1 Ordynacji podatkowej. Stosownie zaś do przepisu art.165 §1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zakres przedmiotowy zatem rozpoznania sprawy podatkowej wyznaczony jest wnioskiem strony.
Zadaniem organu podatkowego, także drugiej instancji, jest wszechstronne wyjaśnienie sprawy i podjęcie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Obowiązek ten obejmuje nie tylko ustalenia faktyczne, lecz także potrzebę w razie wątpliwości ustalenia zakresu żądania strony i tym samym zakresu istoty sprawy. Przytoczone sformułowanie z art.207 §2 Ordynacji podatkowej, że "decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istoty"- jednoznacznie wskazuje, że decyzja wydana przez organ podatkowy musi stanowić rozstrzygnięcie całej sprawy zawisłej przed tym organem (por. t.1 do art.207 w Ordynacja podatkowa. Komentarz, S.Babiarz i inni, Wydawnictwo prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, str.562). Składając wniosek E.G. wniósł o umorzenie w całości zaległości podatkowej. Przedmiot postępowania został zaś zmieniony przez organ podatkowy drugiej instancji. Błędnie wskazano na niedopuszczalność podnoszenia w ramach postępowania o umorzenie zaległości podatkowej także argumentów związanych z samym wymiarem podatku.
Strona nie jest ograniczona podnoszoną przez siebie argumentacją w ramach składanych wniosków i środków zaskarżenia. Podnoszenie zarzutów co do samego wymiaru podatku nie powoduje bezprzedmiotowości w tym wypadku odwołania, lecz wymaga ich oceny pod kątem przesłanek określonych w art.67 § 1 Ordynacji podatkowej, a dotyczących ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego.
W razie zaistnienia wątpliwości po stronie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co do istoty żądania podatnika obowiązkiem organu podatkowego stosownie do art.122 Ordynacji podatkowej było wyjaśnienie ze stroną czy domaga się umorzenia należności podatkowych, czy też kontroli samego wymiaru podatku od środków transportowych. Jeżeli zaistniała wątpliwość co do żądania strony zadaniem organu było wezwanie strony na piśmie do uzupełnienia jego braków w trybie art.169 § 1 Ordynacji podatkowej w celu jego prawidłowego określenia, a w konsekwencji prawidłowego określenia istoty sprawy. Organy podatkowe mają bowiem wynikający z art.123 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Konkretyzację tego obowiązku także w postępowaniu odwoławczym zawiera przepis art.200 § 1 Ordynacji podatkowej, nakazujący wyznaczenie stronie dodatkowego 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Z lektury akt administracyjnych nie wynika by obowiązkowi temu organ odwoławczy uczynił zadość. W ten zaś sposób możliwym było wyjaśnienie istoty żądania strony.
Wymaga także podkreślenia, że decyzja, w tym także organu odwoławczego o charakterze kasacyjnym, to akt, z którego strona winna czerpać pełną, wszechstronną, zgodnie z prawem umotywowaną informację o swej sytuacji prawnej - w zakresie prawa procesowego, jak i materialnego. Taka decyzja stanowi przedmiot zaskarżenia; z nią polemizuje strona w skardze sądowoadministracyjnej. W aspekcie niniejszej sprawy decyzja ta podlegać może nie tylko ocenie i osądowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jako odzwierciedlenie, przekazanie, uzasadnienie procesu zastosowania prawa, który dokonany został w sprawie, lecz przede wszystkim powinna stanowić wskazówkę dla organu pierwszej instancji co do dalszego toku postępowania (por. podobnie wyrok NSA z dnia 10.30.2000 r. w sprawie I SA/Łd 588/98, publ. LEX nr 47097). To wymaga jednakże pełnego i wyczerpującego uzasadnienia stanowiska przez organ odwoławczy.
Nie wypowiadając się więc ad meritum ocenianych rozstrzygnięć, Sąd konstatuje naruszenie w sprawie art. 120, art. 122, art. 123 § 1, art. 200 § 1 i w szczególności art. 210 § 4 w zw. z art. 207 § 2 Ordynacji podatkowej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy powinien wyjaśnić przede wszystkim zakres przedmiotowy postępowania i określić jego istotę. Decyzja powinna ustosunkować się merytorycznie do żądania skarżącego. Rozważeniu winien ulec nie tylko słuszny interes strony lecz także interes publiczny objęty dyspozycją art.67 § 1 Ordynacji podatkowej. Ocenie powinna być poddana także argumentacja związana z samym wymiarem podatku od przyczepy będącej własnością E.G. pod katem przesłanek z ostatnio powołanego przepisu.
Z tych zatem powodów, wobec naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania podatkowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.).
O kosztach orzeczono zgodnie z art. 97§1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153 po.1271 ze zm.), które obejmują połowę wpisu od skargi w wysokości 50,00 zł.
/-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/ J.Małecki uk