Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 października 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 727/16, starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2010 r. Podstawę prawną wydanego orzeczenia stanowił przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a.").
W motywach rozstrzygnięcia referendarz sądowy stwierdził, że skarżący na podstawie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów źródłowych nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności podkreślono, że wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków żony i córki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie sześć miesięcy. Skarżący w piśmie z dnia 8 lipca 2016 r. podał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą ok. [...],- zł. Tymczasem z oświadczenia skarżącego z dnia 27 września 2016 wynika, że nie uczestniczy on w kosztach utrzymania rodziny. Powyższe doprowadziło referendarza do wniosku, że skarżący z uzyskiwanego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...],- zł brutto jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...],- zł (wpis od skargi).
W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw, w którym zażądał uchylenia powyższego postanowienia i przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że referendarz sądowy błędnie zinterpretował dostarczone przez niego dokumenty i nie uwzględnił faktu, że pismem z dnia 27 sierpnia 2016 r. poinformował, że radykalnie zmieniła się jego sytuacja materialna, a jego miesięczne dochody wynoszą [...],- zł brutto. Zdaniem strony fakt ten stał się polem do niedopuszczalnej drwiny, albowiem w konkluzji skarżonego postanowienia stwierdzono, że przy takim miesięcznym dochodzie stać skarżącego na poniesienie wydatku [...],- zł tytułem kosztów sądowych. Według skarżącego, tak sporządzone uzasadnienie postanowienia nie zasługuje na jakąkolwiek dalszą polemikę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis).
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.
Co istotne na gruncie badanej sprawy ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnioskodawcy. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, starszy referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności referendarz sądowy trafnie podniósł, że sytuacja majątkowa skarżącego jest niewątpliwie współkształtowana przez jego żonę i córkę H., których możliwości finansowych i płatniczych skarżący nie ujawnił rzetelnie. Skarżący oświadczył jedynie, że jego żona uzyskuje dochody w wysokości [...],- zł brutto. Pomimo wezwań z dnia 7 czerwca i 31 sierpnia 2016 r. (k. 29 i k. 40 akt sąd.) skarżący nie przedłożył zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia żony za ostatnie sześć miesięcy. Ponadto skarżący mimo wezwań nie przedłożył wyciągów z rachunków żony i córki (H.), z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie sześć miesięcy.
Sąd stwierdza, że prawidłowo referendarz sądowy w kwestionowanym orzeczeniu wskazał, że z informacji przekazanych przez skarżącego w piśmie z dnia 8 lipca 2016 r. wynika, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą ok. [...],- zł. Jednocześnie skarżący za źródła dochodu mające pokryć powyższe wydatki podał jedynie własne i żony wynagrodzenia za pracę (odpowiednio w kwotach brutto: [...],- zł i [...],- zł). Rachunek matematyczny wskazuje, że ujawnione przez wnioskodawcę źródła dochodu z całą pewnością nie są wystarczające, aby pokryć wszelkie ponoszone przez skarżącego i jego rodzinę miesięczne wydatki.
W związku z tym należy uznać, że przedłożone przez skarżącego oświadczenie dotyczącego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Wobec niewykazania w sposób wiarygodny pochodzenia środków, które służą zaspokajaniu potrzeb rodziny, niemożliwa jest w istocie kompleksowa ocena rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej skarżącego. Już tylko powołane powyżej okoliczności, w ocenie Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych przez skarżącego informacji. Stąd zasadne jest stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Co istotne w rozpatrywanym sprzeciwie strona także nie podała danych, o które uprzednio była wzywana.
W tym stanie rzeczy można domniemywać, że strona dysponuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podnieść również należy, że skarżący, wbrew doświadczeniu życiowemu, pomimo, że ponosi wydatki, które znacznie przewyższają osiągane przez niego dochody, nie czyni starań aby znaleźć dodatkowe źródła dochodu, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę fakt, że pełni funkcję prezesa [...] Sp. z o.o. na ˝ etatu.
W ocenie Sądu argumentacja zaskarżonego postanowienia jest spójna, logiczna i znajduje potwierdzenie w utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Jak trafnie wskazał referendarz sądowy warunkiem oceny zasadności przyznania wnioskowanego prawa pomocy jest wyczerpujące przedstawienie przez skarżącego opisu sytuacji materialnej i jego rodziny oraz dowodów potwierdzających stanowisko wnioskodawcy wyrażone we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu wnioskodawca w rozpatrywanej sprawie tego warunku nie spełnił, a wskazanych powyżej braków nie uzupełnił także na etapie sprzeciwu, który de facto stanowi gołosłowną polemikę z zaskarżonym postanowieniem.
Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 12 października 2016 r. należało utrzymać w mocy.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia