Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 20 września 2006 r., sygn. akt I SA/Po 75/06

Uzasadnienie

Pismem z dnia [...] 2006r. Zarząd Polskich Kolei Państwowych S.A. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z pytaniem, czy zostały juz zakończone postępowania egzekucyjne, w ramach których dokonano czynności egzekucyjnych udokumentowanych zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. W przypadku zakończenia przedmiotowych postępowań Spółka, działając w oparciu o art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniosła o wydanie stosownych postanowień w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] 2005r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, po rozpoznaniu w/w wniosku, określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego, tj. Polskie Koleje Państwowe S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami, w kwocie [...] zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 64 c § 7 i § 1 w związku z art. 64 § 1 pkt 4, § 6 i § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie z dnia [...] 2005r, zarzucając mu naruszenie art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Spółka zażądała:

1. - uchylenia postanowienia,
2. - orzeczenia o zasadności stanowiska Spółki przez uznanie, że wszczęcie postępowań egzekucyjnych było niezgodne z prawem,
3. - uznania, że pobrane tytułem kosztów egzekucyjnych, kwoty powinny zostać wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, zwrócone.

Zdaniem Spółki fakt wszczęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowań egzekucyjnych był niezgodny z prawem, ponieważ działanie to naruszało:

1. - art. 19 i 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez zmianę właściwości miejscowej naczelnika urzędu skarbowego,
2. - art. 29 w związku z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez niezbadanie z urzędu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.

Postanowieniem z dnia [...] 2005r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, że przepisy art. 64 c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowią, iż koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. W wyniku zastosowania środków egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych powstały koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł.

Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w przepisie art. 64 § 9 pkt 2 w/w ustawy obowiązek uiszczenia opłaty z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnych powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Natomiast obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje w przedmiotowej sprawie równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

W kwestii podniesionych w sprawie zarzutów dotyczących braku właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego do prowadzenia egzekucji (art. 19 i 22 § 2) oraz niedopuszczalności prowadzenia egzekucji (art. 29 w związku z art. 27) organ wskazał, iż zagadnienia te nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Naruszenie właściwości miejscowej oraz niedopuszczalność egzekucji stanowią przesłankę zarzutów składanych w trybie art. 33 pkt 6 i 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i winny zostać rozpatrzone zgodnie z właściwością przez Naczelnika Urzędu Skarbowego będącego organem I instancji. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej przekazał zażalenie (pismo) w części dotyczącej zarzutów do Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem rozpatrzenia według właściwości.

W skardze z dnia [...] 2005r. Spółka zarzuciła postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej naruszenie:

1. - art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez przyjęcie, że naruszenie przez organ egzekucyjny przepisów w/w ustawy nie świadczy o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji,
2. - art. 124 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego przez nieustosunkowanie się do podniesionego zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny art. 19, 22, 27 i 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
3. - art. 7 kpa przez niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy,
4. - art. 6, 7 i 8 kpa przez uznanie, iż dopuszczalne jest czerpanie przez organ egzekucyjny zysków z postępowania wszczętego i prowadzonego z naruszeniem prawa.

Ponadto Spółka wniosła o orzeczenie, iż:

1. - niepodanie przez wierzyciela w wystawionym tytule wykonawczym, podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności, stanowi naruszenie art. 27 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
2. - organem egzekucyjnym właściwym miejscowo dla PKP S.A. jest naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. Nr 209, poz. 2027 ze zm.)
3. - PKP S.A. należy się zwrot kwot, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych.

W piśmie procesowym z dnia [...] 2006r. Spółka potwierdziła, że nie złożyła we właściwym czasie zarzutów na wszczęte postępowanie, ale fakt ten nie może mieć wpływu na kwestie rozpatrywane w niniejszym postępowaniu.

W kolejnym piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] 2006r Spółka podkreśliła, że przedmiotowe postępowanie toczy się nie z powodu zarzutów podniesionych przez PKP S.A. w trybie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz dotyczy kwestii obciążenia Spółki jako zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi powstałymi w sprawie.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej ponownie zauważył, że argumenty skargi dotyczące naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podniesione zostały dopiero na etapie postępowania odwoławczego, a więc po zakończeniu postępowania egzekucyjnego i po wyegzekwowaniu należności objętych tytułami wykonawczymi. W związku z faktem, iż argumenty te stanowią przesłankę do złożenia zarzutów w trybie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ odwoławczy przekazał zażalenie w części dotyczącej zarzutów organowi I instancji. Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] 2006r. wydał postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutów i w związku z tym pozostawił je bez rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga okazała się bezzasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy znaczenie użytego w art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowania o rozstrzyganiu sądu administracyjnego "w granicach danej sprawy". Powyższe oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Na tle wyjaśnianego przepisu szczególnego znaczenia nabiera więc zagadnienie tożsamości sprawy administracyjnej. Na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz podstawy prawnej i faktycznej (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". Zakamycze 2005. Komentarz do art. 134).

Tak więc zaskarżenie decyzji (postanowienia) oznacza, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego staje się ta sama sprawa, która została w decyzji (postanowieniu) rozstrzygnięta. Badając legalność zaskarżonego aktu, sąd administracyjny wraca do materialnego stosunku administracyjnoprawnego, który stanowił przesłankę wszczęcia i prowadzenia postępowania oraz wydania aktu. W rezultacie więc to stosunek administracyjnoprawny wyznacza przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego i ramy tego postępowania, a badanie prawidłowości konkretyzacji tego stosunku stanowi istotę postępowania sądowoadministracyjnego (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze "Lexis Nexis" 2005. Komentarz do art. 134).

Granice orzekania wyznaczone są tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjnoprawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2005r., sygn. I FSK 68/05, System Informacji Prawnej "Lex" nr 172990). Granice sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia w zaskarżonej ostatecznej decyzji organu odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 2 listopada 2005r., sygn. I FSK 264/05, "Lex" nr 187951).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że postępowanie wszczęte zostało z wniosku Spółki z dnia [...] 2005r., dotyczącego wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (k. 25 akt administracyjnych). Jako podstawę prawną wniosku podano art. 64 c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2002r. Dz. U. Nr 110, poz. 968 ze zm.), z którego wynika, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego lub z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Zdanie drugie § 7 stanowi, że na takie postanowienie służy zażalenie.

Tak więc treść przepisu, na który powołała się strona skarżąca wyznaczył treść stosunku administracyjnego, który stanowił przesłankę wszczęcia i prowadzenia postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ten stosunek zaś wyznaczył przedmiot postępowania sądowoadministrcyjnego i tym samym zakreślił ramy kontroli legalności postanowień z dnia [...] i [...] 2005r.

W tym stanie rzeczy podniesienie w zażaleniu z dnia [...] 2005r argumentów, które były w istocie zarzutami, o których mowa w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, spowodowało, że organ odwoławczy przekazał te zarzuty organowi egzekucyjnemu stosownie do jego właściwości.

W tych okolicznościach kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd sprawuje w granicach niniejszej sprawy. Zaskarżonym postanowieniem utrzymano w mocy postanowienie, którym określono wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego. Postanowienie wydano o właściwe w tym zakresie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i w oparciu o zebrany w sprawie materiał. Ustalenia organu nie były w tym zakresie kwestionowane przez skarżącą Spółkę.

Wobec powyższego ze bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w związku z treścią art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Należy wyjaśnić,że w/w przepis nie jest sam w sobie podstawą do orzekania o zwrocie kosztów egzekucyjnych. Wskazany przepis stanowi,że należności z tytułu kosztów organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, jeżeli okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Użycie zwrotu "okaże się" oznacza,że najpierw musi dojść do stwierdzenia,że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Nie wystarczy tu oczywiście tylko sama subiektywna ocena takiego stanu rzeczy przez zobowiązanego. Sytuacja opisana w omawianym przepisie może mieć miejsce w przypadku uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Odnośnie wniosków Spółki zawartych w skardze (p.2 petitum skargi), to w świetle wcześniejszych wywodów Sądu dotyczących granic rozstrzygania, należy je uznać za bezzasadne ponieważ nie odnoszą się do przedmiotu niniejszej sprawy.

W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ M. Jaśniewicz /-/ G. Gorzan /-/ K. Pawlicki

AA