Uzasadnienie
Decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w R. zawartą w zgłoszeniu SAD z 26 października 1995 r. dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym importowane z Kostaryki banany, stosując wobec nich stawkę celną obniżoną w wysokości "0" procent od wartości celnej towaru. Decyzja o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym z zastosowaniem preferencyjnej stawki celnej wydana została na podstawie deklaracji zawartych we wniosku o wszczęcie postępowania celnego i dokumentów dołączonych do tego wniosku, którymi były m.in.: faktura wystawiona przez firmę z Kostaryki, deklaracja wartości celnej, konosament morski potwierdzający transport bananów z Kostaryki do Niemiec, dokumenty przewozowe z Niemiec do Polski, dokumenty wystawione przez władze celne kraju tranzytu stwierdzające dozór celny nad towarem w czasie jego przebywania w Porcie Hamburg oraz świadectwo pochodzenia na formularzu A, potwierdzające kostarykańskie pochodzenie bananów.
Podczas kontroli przeprowadzonej w firmie S. przez pracowników Działu Kontroli Wewnętrznej Urzędu Celnego w T. ujawniono w dokumentach księgowych firmy S. faktury wystawione przez firmę europejską T. P z Hamburga, z których wynikało, iż płatności za importowane banany dokonane zostały przez polskiego importera na podstawie tych właśnie faktur, a nie faktury wystawionej przez zadeklarowanego w zgłoszeniu celnym eksportera bananów z Kostaryki.
Fakt ujawnienia nowego dowodu w sprawie stanowił dla organu celnego podstawę uzasadniającą wznowienie postępowania, co Dyrektor Urzędu Celnego w R. uczynił postanowieniem z 30 maja 1997 r., działając w trybie i na zasadach art. 145 par. 1 pkt 4 ustawy Kpa. 12 września 1997 r. Dyrektor Urzędu Celnego wydał decyzję, w której w trybie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa uchylił swoją decyzję zawartą w dokumencie SAD i dokonał ponownego wymiaru należności celnych za importowane banany, dopuszczając je do obrotu na polskim obszarze celnym ze stawką celną konwencyjną w wysokości 20 procent od wartości celnej towaru.
W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, iż dokonanie płatności na rzecz firmy europejskiej świadczy w rzeczywistości o dokonaniu zakupu bananów w kraju europejskim. Okoliczność ta wyklucza zastosowanie preferencji celnych, jako sprzecznych z wymogiem przepisów pkt 4 Zasad do obowiązującej umowy międzynarodowej-Porozumienia o ujednoliceniu zasad określania pochodzenia towarów z krajów rozwijających się w celu udzielania preferencji, celnych w ramach ogólnego systemu preferencji sporządzonego w Moskwie 5 czerwca 1980 r., oraz przepisem par. 2 ust. 1 pkt 1 i par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy.
W odwołaniu od powyższej decyzji firma S. podniosła, iż dokonany sposób zapłaty na konto firmy europejskiej zamiast na konto kostarykańskiego eksportera jest przewidziany w art. 26 ust. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./. Płatność może zostać dokonana w formie przelewu bezpośrednio lub pośrednio. Polski importer wyjaśnił, iż zgodnie ze wskazówkami dokonanymi przez sprzedawcę towaru z Kostaryki, rozliczenia były przeprowadzane bezpośrednio z firmą z Hamburga.
Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia organ II instancji stwierdził, iż sarn fakt wystawienia faktury przez firmę zarejestrowaną w Kostaryce, a więc w kraju upoważnionym do korzystania z preferencji celnych, zakładając, iż faktura ta została rzeczywiście wystawiona w kraju rozwijającym się, nie może być wystarczającym dowodem zakupu towaru w tej firmie, jeśli należność za towar uregulowana ma być na rzecz firmy zarejestrowanej w kraju nie uprawnionym do preferencyjnego traktowania, a więc na rzecz firmy z Hamburga.
Rozstrzygnięcia organów I i II instancji Strona zakwestionowała, najpierw w odwołaniu od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego, a następnie w skardze do NSA, wniesionej na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł.
Zdaniem Strony, fakt dokonywania zapłaty na rzecz agenta europejskiego nie przesądza, iż zakup bananów nie nastąpił bezpośrednio od kontrahenta kostarykańskiego. W skardze wyrażono również pogląd, iż uregulowanie zapłaty do rąk osoby innej niż wierzyciel, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, nie narusza cywilnoprawnego stosunku zobowiązaniowego wynikającego z umowy kupna-sprzedaży.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł podniósł, iż integralną częścią Porozumienia moskiewskiego są Zasady określania pochodzenia towarów z krajów rozwijających się i najmniej rozwiniętych, zawierające definicję pochodzenia towarów, uprawniającego do udzielania preferencji celnych. Są to szczegółowe kryteria ekonomiczno-technologiczne, ujęte w formę przepisu prawa. Kryterium pochodzenia towaru jest istotnym elementem kalkulacyjnym przy ustalaniu należności celnych. W przepisach celnych funkcjonuje wiele jego definicji, na podstawie których określa się status preferencyjnego lub niepreferencyjnego pochodzenia towaru. W sprawach celnych stosuje się przepisy szczególne w postaci ustawy - Prawo celne oraz akty wykonawcze wydawane na mocy tej ustawy, a także ratyfikowane przez Polskę umowy międzynarodowe. W sprawach proceduralnych zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Oceniając stan faktyczny i dowody w przedmiotowej sprawie, Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, iż należy mieć na uwadze postanowienia ustawy - Prawo celne oraz Porozumienia moskiewskiego. Jedną z zasad udzielania preferencji celnych wymienia się, obok statusu pochodzenia, warunek bezpośredniego zakupu towaru w krajach uprawnionych do preferencyjnego traktowania. W zdaniu drugim punktu 4 Zasad ustawodawca sprecyzował pojęcie towaru bezpośrednio zakupionego w rozumieniu postanowień Porozumienia. W myśl tej definicji, towar uważa się za zakupiony bezpośrednio, jeżeli importer zakupił go w firmie zarejestrowanej w kraju rozwijającym się, względem którego stosowane są preferencje celne.
Tym samym ustawodawca wykluczył możliwość stosowania preferencji celnych wobec towarów pochodzących z krajów rozwijających się, ale nie zakupionych przez importera w firmie zarejestrowanej w kraju pochodzenia.
W ocenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł, dowodem zakupu potwierdzającym istnienie stosunku zobowiązaniowego jest faktura handlowa, wystawiona przez sprzedającego dla kupującego i obciążająca kupującego należnością z tytułu ceny sprzedanego towaru. Dowód taki jest prawnie skuteczny, jeżeli kupujący uznaje roszczenie poprzez zarejestrowanie faktury w swoich urządzeniach księgowych.
W badanym przypadku w księgach polskiego importera zarejestrowano faktury niemieckiej spółki, wystawione przez to przedsiębiorstwo we własnym imieniu i na własny rachunek i na ich podstawie dokonano płatności za sprowadzone banany na konto spółki niemieckiej. Podstawą polecenia przelewu należności za towar na konto niemieckiej spółki były faktury tej spółki, a nie faktury kostarykańskie. Taki stan rzeczy świadczy o tym, iż w rzeczywistości firma S. dokonała zakupu bananów w przedsiębiorstwie niemieckim.
Ta okoliczność ma ten skutek prawny, iż należność celna od bananów winna być ustalona z zastosowaniem stawki podstawowej, a nie preferencyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył m.in. co następuje:
Przede wszystkim, Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, który wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca naruszenie obowiązującego prawa przez organy celne.
Zasadne było wznowienie postępowania wobec decyzji ostatecznej zawartej w zgłoszeniu SAD wobec późniejszego wykrycia przez organ celny dodatkowej faktury na sprowadzone banany, wystawionej przez firmę europejską, inną niż deklarowała Strona skarżąca w zgłoszeniu celnym.
Płatność za przywieziony towar nie nastąpiła na rzecz eksportera kostarykańskiego, lecz na rzecz podmiotu niemieckiego, który wystawił w swoim imieniu i na swoją rzecz faktury i na którego konto zostały przez importera przelane środki pieniężne za towar.
W ocenie Sądu, skoro jedynym podmiotem uprawnionym do odbioru należności za sprowadzone z Kostaryki banany była firma niemiecka i ta firma wystawiła faktury zrealizowane przez importera - to nie został spełniony bezwzględny warunek bezpośredniego zakupu towaru w kraju rozwijającym się dla stosowania preferencji celnych.
Skarżący był świadomy, iż przedłożenie do zgłoszenia celnego faktury niemieckiej uniemożliwi mu prawo do ubiegania się o potraktowanie towaru w sposób szczególny, a więc z zastosowaniem preferencyjnej stawki celnej, skoro w zgłoszeniu celnym SAD zadeklarował zakup towaru bezpośrednio w Kostaryce i wnosząc o zwolnienie celne powoływał się na fakturę kostarykańską.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd organu odwoławczego, iż stosowanie preferencyjnych stawek celnych w prawie polskim dla niektórych podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą nie jest bezwarunkowe. Wszelkie zatem odstępstwa od zasad wynikających z obowiązujących przepisów są wyjątkami i nie można wobec wyjątków stosować wykładni rozszerzającej. Stosowanie zwolnień od obowiązku uiszczenia należnego cła czy też ulgowe obciążenie niektórych obrotów towarowych musi mieć swoje wyraźne uzasadnienie w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, tj. Konstytucji, ratyfikowanych umowach międzynarodowych, ustawach i rozporządzeniach wykonawczych wydanych na podstawie i w celu realizacji ustaw.
W obowiązującym w czasie dokonania zgłoszenia celnego Porozumieniu o ujednoliceniu zasad określania pochodzenia towarów z krajów rozwijających się w celu udzielania preferencji celnych w ramach ogólnego systemu preferencji strona polska zobowiązała się do stosowania preferencji celnych w odniesieniu do towarów pochodzących z krajów rozwijających się i bezpośrednio zakupionych w tych krajach. Wykładnia Zasad do Porozumienia moskiewskiego, zdaniem Sądu, nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż preferencji celnych można udzielić tylko wtedy, gdy importer dysponuje fakturą zakupu w firmie zarejestrowanej w kraju rozwijającym się i na podstawie tejże faktury następuje przelanie należności za zakupiony towar.
Na koniec uzasadnienia wyroku Sąd stwierdził, iż preferencje celne można stosować tylko wtedy, gdy importer dysponuje fakturą zakupu towaru w firmie zarejestrowanej w kraju rozwijającym się i na jej podstawie następuje przelanie należności. Wystawienie faktur przez firmy nie zarejestrowane w kraju rozwijającym się i przekazywanie przez polskiego importera należności takim firmom nie jest spełnieniem bezwzględnego warunku bezpośredniego zakupu.
Sąd poparł stanowisko organu odwoławczego, iż jakiekolwiek pośrednictwo firm nie zarejestrowanych w kraju rozwijającym się, przy zawieraniu transakcji zakupu towaru, nie spełnia wymogu bezpośredniego zakupu towaru w kraju uprawnionym do preferencji celnych.