Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] września 2010r. nr [...], [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], na podstawie art. 17 § 1 i art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012r., poz.1015 ze zm. dalej: u.p.e.a.) wniesiony przez [...] zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, uznał za nieuzasadniony.
[...] wniósł zażalenie na to postanowienie, zarzucając mu naruszenie przepisów o właściwości miejscowej i żądając jego uchylenia.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2010r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] września 2010 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazano, że organ l instancji wypełniając zalecenia tutejszego organu zawarte w postanowieniach z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] oraz z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], w sposób prawidłowy podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, gromadząc dowody w celu ustalenia miejsca pobytu zobowiązanego, tj. miejscowości, w której zobowiązany przebywa przez określony czas bez zamiaru stałego pobytu, a następnie w braku możliwości jego jednoznacznego ustalenia, w sposób prawidłowy ustalił właściwość miejscową organu egzekucyjnego według ostatniego miejsca zamieszkania zobowiązanego, zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 dalej: kpa) w związku z art.18 u.p.e.a.
Postępowanie to, jak zaznaczono, przeprowadzone zatem zostało zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 18 u.p.e.a., a zaskarżone postanowienie odpowiada dyspozycji art. 124 § 1 i § 2 oraz art. 107 § 3 kpa w związku z art. 18 u.p.e.a.
W skardze złożonej pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. skarżący działając przez pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie zasady prawdy materialnej poprzez nieustalenie podstawowych faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co skutkowało naruszeniem zasady określonej w art. 7 w związku z art. 77 § 1 kpa, jak również zarzucono organowi błędne zastosowanie przepisu art. 21 § 1 pkt 3 kpa.
W uzasadnieniu wniesionej skargi powtórzono argumentację zawartą w zażaleniu, dotyczącą braku właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Pełnomocnik skarżącego zakwestionował również nieuwzględnienie przez organ zawartego w zażaleniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność przebywania skarżącego w [...], ul. [...], podkreślając, iż przesłuchanie wskazanych we wniosku świadków ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż mogą być oni źródłem wiedzy na temat miejsca i czasu pobytu skarżącego w [...] przy ul. [...].
Ponadto, jak zaznaczył pełnomocnik skarżącego, dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w powyższym zakresie ma zasadnicze znaczenie dla zastosowania w sprawie przepisu art. 21 § 1 pkt 3 kpa, jeśli bowiem ustalone zostanie ostatnie miejsce pobytu skarżącego, które będzie późniejsze, niż ostatnie znane miejsce zameldowania, czyli miejsce pobytu skarżącego po [...] września 2002 r., to fakt ten będzie istotny dla ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. W ocenie pełnomocnika skarżącego, w materiale dowodowym brak jest również jakichkolwiek ustaleń, które prowadziłyby do uznania, że ostatnie miejsce zameldowania skarżącego było jego faktycznym miejscem zamieszkania. Jak wywiódł również pełnomocnik skarżącego, miejsce przebywania skarżącego w [...] przy ul. [...] mogło by być uznane, wbrew przekonaniu skarżącego co do tego, że nie posiada on miejsca zamieszkania, jako miejsce interesów życiowych i osobistych, a zatem, jako miejsce zamieszkania skarżącego.
W ocenie pełnomocnika skarżącego, w tym zakresie organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe, a nie opierać się wyłącznie na oświadczeniach skarżącego. Gdyby zaś zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie takiej tezy, wówczas umożliwiłby co najmniej ustalenie miejsca pobytu skarżącego lub ostatniego znanego miejsca jego pobytu.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wniósł o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 09 czerwca 2011r., sygn.. akt I SA/Po 36/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że wobec niezdefiniowania w u.p.e.a. oraz kpa pojęcia "miejsce zamieszkania" należy odwołać się do definicji zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2011r., nr 230 ze zm.), zgodnie z którą miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu; do ustalenia miejsca zamieszkania stosuje się ponadto przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Tak rozumianego miejsca zamieszkania skarżący nie ma, o czym świadczy także brak stosownego wpisu w jego dowodzie osobistym oraz sporadyczny tylko kontakt z rodziną i nieposiadanie wyposażenia mieszkania, mebli, sprzętu AGD; również sam skarżący w licznych pisemnych i ustnych oświadczeniach przeczył, by miał miejsce zamieszkania.
Uniemożliwiało to określenie danej miejscowości jako miejsca stałego pobytu skarżącego, rozumianego jako jego centrum życiowe; za miejsce to, wbrew przekonaniu skarżącego, nie mogą być także uznane [...]. Wobec braku uregulowania w u.p.e.a. kwestii ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych w przypadku, gdy zobowiązany nie ma miejsca zamieszkania, na mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. stosować należy zasadę określoną w art. 21 § 1 pkt 3 kpa, według której właściwość ustala się według ostatniego miejsca zamieszkania lub pobytu zobowiązanego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem, z zamiarem stałego przebywania, a pobytem czasowym (zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy) – przebywanie w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem, bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego.
Powinien to być pobyt nieprzerwany, trwający przez pewien dający się ustalić czas. Kryterium tego nie spełnia częste przebywanie w kilku miejscach jednocześnie, jak czynił to skarżący, akcentując, że w Polsce przebywa tylko przez 2-3 tygodnie, zatrzymując się wtedy w hotelach, u rodziny lub u znajomych, a pozostały czas spędza na podróżach. Odnotowując zawartą w aktach sprawy informację z Komisariatu Policji w [...] z dnia [...] maja 2010 r., że skarżący obecnie przebywa w [...], a w [...] wynajmuje lokal, gdzie prowadzi działalność gospodarczą, Sąd uznał, że nie można jednak ustalić także jego miejsca pobytu, skoro tylko krótkotrwale przebywa on w danym miejscu, bez zamiaru stałego w nim pozostawania. Kryterium ostatniego miejsca pobytu także nie może więc służyć ustaleniu właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, zwłaszcza, że jego przyjęcie wobec częstych zmian miejsca pobytu przez skarżącego powodowałoby konieczność częstego przekazywania sprawy organowi w danym momencie właściwemu, skutecznie uniemożliwiając egzekucję.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając mu naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na przedstawieniu stanu faktycznego sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym i oddaleniu skargi pomimo naruszenia przez organy administracji art. 7 i 77 § 1 kpa oraz zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 80 kpa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że prawidłowe ustalenie właściwości miejscowej organu zapobiega możliwości stwierdzenia nieważności podjętego rozstrzygnięcia, a organ właściwy w chwili wszczęcia egzekucji pozostaje właściwym także w przypadku zmiany miejsca zamieszkania czy pobytu zobowiązanego, ponieważ u.p.e.a. i kpa nie zawierają przepisów dotyczących zmiany właściwości miejscowej organów egzekucyjnych w trakcie postępowania egzekucyjnego. Zgromadzone w sprawie dowody pozwalały stwierdzić fakt przebywania skarżącego w [...], chociaż nie określały częstotliwości pobytu i jego okresów. Te okoliczności mogły być jednak wykazane wnioskowanymi przez skarżącego dowodami z zeznań świadków, którzy potwierdziliby przebywanie tam skarżącego w okresie od lipca do października 2008 r. w trakcie rekonwalescencji po wypadku motocyklowym, a także, że przebywa tam także żona skarżącego wraz z dziećmi.
Ustalenia te umożliwiałyby ocenę, czy [...] mogą być uznane za miejsce zamieszkania skarżącego, rozumianego jako miejsce fizycznego przebywania połączone z zamiarem stałego pobytu, względnie za jego ostatnie miejsce pobytu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, podtrzymując tezę o niemożności jednoznacznego ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu skarżącego.
Wyrokiem z dnia 26 lipca 2013r., sygn. akt II FSK 2408/11, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 19 kpa, organy administracji publicznej mają obowiązek przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązek skrupulatnego badania swojej właściwości przez organy egzekucyjne wynika zaś z przepisu art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a. Z kolei zasady ustalania właściwości miejscowej w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości zostały określone przez ustawodawcę w przepisie art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. Zgodnie z powołanym przepisem, właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, chyba że znany przed wszczęciem majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, wówczas właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników majątku.
W tym miejscu wskazać jednak należy, że przewidziany w § 3 powołanej regulacji sposób ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego stanowi wyjątek od zasady ogólnej ustalania właściwości miejscowej według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, co oznacza, iż powyższy tryb będzie miał zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy przed wszczęciem egzekucji wiadomym jest, że przynajmniej większa część majątku zobowiązanego znajduje się na terenie działania innego organu egzekucyjnego, niż ten ustalony zgodnie z § 2 ww. przepisu.
W ocenie Sądu organy egzekucyjne naruszyły przepisy art. 18 u. p. e. a., art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, poprzez błędną ocenę, że skarżący nie ma miejsca zamieszkania. To w konsekwencji doprowadziło do zbędnych poszukiwań jego miejsca pobytu, a błędna ocena, że i miejsca pobytu nie da się jednoznacznie ustalić, do wadliwego ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego na podstawie ostatniego znanego miejsca zamieszkania.
Zdaniem Sądu zebrany w toku postępowania materiał dowodowy, uzupełniony twierdzeniami i oświadczeniami skarżącego, pozwala na ustalenie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego przy zastosowaniu kryterium miejsca zamieszkania zobowiązanego, a więc na podstawie art. 22 ust. 2 u.p.e.a., bez konieczności odwoływania się do stosowanego odpowiednio art. 21 § 1 pkt 3 kpa. Wobec niezdefiniowania w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pojęcia "miejsce zamieszkania", należy odwołać się do definicji zawartej w art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu; pomocniczym kryterium mogą być ponadto przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a zwłaszcza art. 6 ust. 1 tej ustawy, w myśl którego pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu.
Zgodzić się też należy z poglądem wypowiedzianym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r. (II FSK 896/08), że zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu, pozwalający się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności.
W odniesieniu do okoliczności rozpoznawanej sprawy wykluczyć należy możliwość posiłkowania się wnioskami wypływającymi z przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, skoro skarżący od wielu lat uchyla się od zadeklarowania miejsca zamieszkania zgodnie z wymogami wynikającymi z tych przepisów. Co się natomiast tyczy elementu fizycznego przebywania w określonej miejscowości oraz możliwych do stwierdzenia okoliczności wskazujących na zamiar stałego w niej pobytu, obydwa te kryteria – w ocenie Sądu – jednoznacznie wskazują, że miejscem zamieszkania skarżącego jest miejscowość [...], ul. [...]. Świadczą o tym następujące fakty: wskazanie przez skarżącego adresu w tej miejscowości jako adresu dla doręczeń w postępowaniu egzekucyjnym i sądowoadministracyjnym; oświadczenie skarżącego o częstym tam przebywaniu, przebywanie pod tym adresem kręgu osób dla skarżącego najbliższych (matki, żony, dzieci), posiadanie przez matkę skarżącego tytułu prawnego do nieruchomości zabudowanej pozostającym w trakcie wznoszenia budynkiem; upoważnienie skarżącego przez jego matkę do prowadzenia tam prac budowlanych; przebywanie tam w trakcie rekonwalescencji po wypadku; wywiad policji stwierdzający przebywanie tam skarżącego oraz prowadzenie przez niego działalności gospodarczej w pobliskiej miejscowości, w wynajętym lokalu.
Łączna ocena tych faktów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nie tylko przebywa on fizycznie pod wskazanym adresem, ale także miejsce to jest centrum życiowym, miejscem, gdzie ogniskują się jego osobiste i materialne interesy. Jest to zatem jego miejsce zamieszkania. Fakty te są na tyle jednoznaczne, że nie wydaje się konieczne prowadzenie dalszego, mającego je dodatkowo potwierdzić, postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie dowodu z zeznań wnioskowanych przez skarżącego świadków. Jak wynika z tez dowodowych, świadkowie ci potwierdziliby tylko fakty już ustalone.
Jako bezskuteczne jawią się natomiast odmienne w treści depozycje skarżącego. Okoliczność, że często podróżuje – nawet przez większą część roku - nie ma żadnego znaczenia, gdyż odbywanie podróży, nawet bardzo częstych, nie odbiera centrum życiowemu przymiotu miejsca zamieszkania, skoro do tego centrum życiowego skarżący ostatecznie, wcześniej czy później, wraca. Kluby motocyklowe, hotele czy mieszkania znajomych i rodziny, nie stanowią centrum życiowego skarżącego, a jedynie służą czasowemu schronieniu podczas podróży. Dobitnie o tym świadczą informacje ze wskazanych przez skarżącego klubów motocyklowych, przeczące, by skarżący w nich przebywał aktualnie lub w przeszłości. Uznanie zatem, że skarżący nie ma żadnego miejsca zamieszkania, jest równie nietrafne, jak twierdzenie, że ma ich wiele, albowiem nie sposób wskazać w odniesieniu do innych miejsc choćby części takich przymiotów, jakie przemawiają za miejscowością [...] jako miejscem zamieszkania skarżącego.
W świetle tych okoliczności zasadne jest uznanie, że skarżący ma miejsce zamieszkania w [...]. Takie stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, którym Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę jest związany w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 720 ze zm. dalej: p.p.s.a.)
Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p. p. s. a. i art. 135 p. p. s. a. orzekł jak w punkcie I wyroku.
O kosztach Sąd orzekł zgodnie z punktem II wyroku.