Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadził wobec J. U. (dalej jako: "zobowiązany", "strona", "skarżący") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2021 r. nr [...], wystawionego przez wierzyciela Z. Z. M. - P. R. G. O. K. (dalej jako: "wierzyciel"). Przedmiotem egzekucji była nieuiszczona opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od grudnia 2015 r. do sierpnia 2021 r. w łącznej kwocie [...]zł.
Zawiadomieniem z dnia 19 października 2021 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności strony z tytułu nadpłaty w Urzędzie Skarbowym [...] Zostało ono doręczone stronie 5 listopada 2021 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego.
W dniu 16 listopada 2021 r. do organu I instancji wpłynęło pismo strony z dnia 9 listopada 2021 r., zatytułowane: "Zażalenie na zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 2021.10.19", które organ zakwalifikował jako zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. W treści zawarte zostały liczne wnioski dotyczące prowadzonego postępowania, w tym m.in. o "uznanie nieistnienia obowiązku (art. 33 par. 2 ustawy w/s egzekucji administracyjnej)".
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2021 r., nr [...] organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne od dnia 16 listopada 2021 r. do czasu zawiadomienia przez wierzyciela o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie wniesionych zarzutów.
W dniu 24 listopada 2021 r. do organu I instancji wpłynęło kolejne pismo strony, tj. wniosek z 19 listopada 2021 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W treści pisma strona powołała się na nieistnienie obowiązku stanowiącego przedmiot egzekucji.
Postanowieniem z 14 stycznia 2022 r., nr [...] wierzyciel stwierdził niedopuszczalność wniesionego zarzutu nieistnienia obowiązku oraz oddalił zarzut braku doręczenia upomnienia. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z 5 maja 2022 r., nr [...]
W związku z wydaniem ostatecznego postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wydał w dniu 12 lipca 2022 r., postanowienie nr [...] o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego.
Następnie postanowieniem z 15 lipca 2022 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], w wyniku rozpatrzenia wniosku, odmówił umorzenia niniejszego postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z przepisu art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – w skrócie: "u.p.e.a.") wynika, że w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z wymienionych w nim przesłanek, postępowanie egzekucyjne podlega obligatoryjnemu umorzeniu. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek, która obligowałaby do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem wierzyciel nie uznał złożonych zarzutów za zasadne. Ponadto w odniesieniu do art. 59 § 2 u.p.e.a. wskazano, że w niniejszym przypadku w dniu złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zachodzi przesłanka do jego umorzenia, bowiem prowadzona egzekucja jest skuteczna z innej wierzytelności pieniężnej wynikającej z nadpłaty, a ustalono również majątek zobowiązanego w postaci uzyskiwanego świadczenia z Z. U. S. [...] Organ I instancji stwierdził, że subiektywne przekonanie strony nie może stanowić przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia 9 sierpnia 2022 r. strona wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 15 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu strona wniosła m.in. o:
- - uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia,
- - uznanie ww. postanowienia za przedwczesne z uwagi na zawisłe postępowanie sądowe przed WSA w Poznaniu,
- - zawieszenie postępowania do czasu uprawomocnienia orzeczenia sądowego,
- - uznanie, iż doszło do nadużycia w wyniku stwierdzenia przez organ I instancji, że subiektywne przekonanie strony nie może stanowić przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 23 września 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy powołał się na treść przepisów: art. 59, art. 29, art. 18 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1, art. 144, art. 66 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – w skrócie: "k.p.a."), a także art. 6b ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu w czystości i porządku w gminach (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1469).
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że do umorzenia postępowania dochodzi, gdy zaistnieją określone w przepisach prawa okoliczności, które w sposób trwały uniemożliwiają dalszy jego bieg. Wskazano, że organ egzekucyjny jest obowiązany umorzyć postępowanie egzekucyjne z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o okolicznościach wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Wystąpienie przesłanek z tego przepisu każdorazowo obliguje organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.
Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego strona oparła na przesłance nieistnienia obowiązku, co stanowi o niedopuszczalności egzekucji (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). W tym kontekście zauważono, że obowiązek określony w tytule wykonawczym z 11 października 2021 r. nr [...] stanowi opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od grudnia 2015 r. do sierpnia 2021 r. w łącznej kwocie [...]zł. Podstawą nałożenia obowiązku jest decyzja Z. Z. M. "P. R. G. O. K." w [...] z 28 czerwca 2021 r., nr [...], określająca wymiar opłaty. Wskazano, że ponieważ strona nie wniosła odwołania od ww. decyzji, stała się ona ostateczna.
Zatem obowiązek określony w tytule wykonawczym wynika z ostatecznej decyzji wierzyciela. Organ wskazał, że z uwagi na brak zapłaty przez stronę należności określonej w decyzji wierzyciela, istniały podstawy do wszczęcia w tej sprawie postępowania egzekucyjnego w administracji. Nadmieniono również, że zarzut nieistnienia obowiązku był przedmiotem postępowania prowadzonego przez wierzyciela na podstawie art. 34 u.p.e.a., w wyniku którego wierzyciel postanowieniem z 14 stycznia 2022 r., nr [...] stwierdził niedopuszczalność ww. zarzutu (postanowienie utrzymane w mocy przez SKO [...]). Ponadto istnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym i jego wykonalność potwierdził wierzyciel w piśmie z 15 marca 2022 r., nr [...]
W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że wskazana przez zobowiązanego przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) nie została potwierdzona. Nie wystąpiły również pozostałe okoliczności wskazane w art. 59 § 1 u.p.e.a., obligujące organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu z uwagi na skuteczność dotychczas prowadzonej egzekucji administracyjnej brak jest podstaw do umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.
Organ odwoławczy odniósł się również do wniosków strony zawartych w zażaleniu, wskazując, że wniesienie skargi do WSA w Poznaniu nie ma wpływu na wymagalność obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Wyjaśniono też sformułowanie: "Subiektywne Pana przekonanie nie może stanowić przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego", wskazując, że oznacza ono, że do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego muszą zostać spełnione przesłanki normatywne wskazane w art. 59 u.p.e.a. - przesłanki obiektywne, niezależne od strony. Organ zawiadomił również, że wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego powinien zostać wniesiony w odrębnym podaniu do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] - jako organu właściwego.
Skarżący dnia 24 października 2022 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze strona w sposób ogólny nie zgodziła się z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący poinformował, że nie otrzymał awiza dotyczącego listu poleconego nr [...] (przesyłki zawierającej postanowienie – [...].) oraz wniósł o zwrot listu celem zapoznania się z jego treścią. Wniesiono również o przywrócenie terminu.
W odpowiedzi na skargę z dnia 24 listopada 2022 r. organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 28 grudnia 2022 r. skarżący podniósł, że zaskarża postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23 września 2022 r., nr [...] i wniósł o:
- - uznanie wszystkich dotychczasowych skarg i tez w nich popełnionych,
- - uznanie niniejszego postanowienia za przedwczesne z uwagi na podobne zawisłe postępowanie sądowe przed WSA w Poznaniu,
- - zawieszenie postępowania do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądowego wcześniejszego niż niniejsze,
- - umorzenie postępowania z uwagi na nieistnienie obowiązku zapłaty wierzytelności wobec wierzyciela z uwagi na skierowanie żądania o wszczęcie egzekucji do niewłaściwego Urzędu Skarbowego [...] do niewłaściwej osoby i pod niewłaściwy adres i przy tym skarżący zakwestionował również nadanie klauzuli wykonalności przez Urząd Skarbowy [...] W tym zakresie strona podniosła, że wpierw sprawa powinna zostać zakończona w Urzędzie Skarbowym [...] i dopiero wówczas wierzyciel mógł ewentualnie wystąpić z wnioskiem do właściwego urzędu skarbowego względem miejsca zamieszkania skarżącego,
- - wezwanie wierzyciela do wydania zwróconej korespondencji celem umożliwienia ustosunkowania się do "tzw. decyzji" i w tym zakresie wskazano, że wierzyciel dopuścił się niewydania zwróconej korespondencji,
- - o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na powołaną wyżej decyzję i zawieszenie w tym celu niniejszego postępowania sądowego, jako przedwczesnego na skutek odebrania skarżącemu prawa do sądu,
- - o zawieszenie postępowania do czasu umożliwienia zajęcia stanowiska względem postanowień nr [...] i [...]
Skarżący wniósł również o wydanie informacji: 1) od kiedy i na jakiej podstawie faktycznej i prawnej ma prawo wydawać tytuły wykonawcze wierzyciel, 2) na jakiej podstawie faktycznej i prawnej na tytuły wykonawcze klauzulę wykonalności nadaje Naczelnik Urzędu Skarbowego zamiast Sądu oraz 3) jakie skutki prawne mają ewentualne ww. naruszenia.
W konkluzji skarżący wniósł o uznanie naruszeń prawa, ewentualnie interesów prawnych skarżącego przez wskazane podmioty.
Dnia 1 czerwca 2023 r. tut. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - w skrócie: "p.p.s.a").
W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2021 r. nr [...], wystawionego przez Z. Z. M. - P. R. G. O. K., obejmującego nieuiszczoną opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od grudnia 2015 r. do sierpnia 2021 r. w łącznej kwocie [...]zł.
Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się w całości lub w części w przypadku:
- 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
- 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;
- 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;
- 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:
- a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,
- b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
- 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
- 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
- 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.
Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.
Skarżący w skardze podnosi, że postępowanie egzekucyjne powinno ulec umorzeniu ze względu na nieistnienie obowiązku zapłaty wierzytelności wobec wierzyciela z uwagi na skierowanie żądania o wszczęcie egzekucji do niewłaściwego Urzędu Skarbowego [...] do niewłaściwej osoby i pod niewłaściwy adres. Argumentacja ta została rozwinięta w stosunku do wniosku o umorzenie postępowania. We wniosku strona również powołała jako przyczynę umorzenia postępowania nieistnienie obowiązku ("zupełnie nieistniejące roszczenie wykazane w (...) "tytułach wykonawczych"), jednak nie została ta okoliczność przez stronę szerzej uzasadniona.
Organ odwoławczy uznał, że przyczynę podaną przez stronę należy zakwalifikować jako niedopuszczalność egzekucji administracyjnej – przesłankę umorzenia postępowania z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Zdaniem Sądu należy przyznać rację organowi co do przedstawionej kwalifikacji i w zakresie tej przesłanki dokonać oceny, czy organ zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie umarza się w całości lub w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. W judykaturze zgodnie przyjmuje się, że egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 in fine u.p.e.a.), a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma charakter formalny.
Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w omawianym przepisie, zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 512/16 - wyrok dostępny na stronie internetowej: CBOSA). Jako przykłady takich zarzutów wskazuje się w orzecznictwie na dopuszczalność egzekucji sądowej w stosunku do danego obowiązku, a tym samym niedopuszczalność egzekucji tego świadczenia w drodze egzekucji administracyjnej, wystawienie tytułu wykonawczego przez nieuprawniony podmiot, czy też niemożność jej prowadzenia z uwagi na posiadany przez zobowiązanego immunitet.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o niedopuszczalności egzekucji ze względu na nieistnienie obowiązku, a tym samym zarzut strony nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy zasadnie uznał, przedstawiając szeroką argumentację, że nie wystąpiły jakiekolwiek okoliczności skutkujące niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu postanowienia organ zauważył, że podstawą nałożenia obowiązku określonego w przedmiotowym tytule wykonawczym jest ostateczna decyzja Z. Z. M. "P. R. G. O. K." w [...] z 28 czerwca 2021 r., nr [...], określająca wymiar opłaty. Organ wskazał, że z uwagi na brak zapłaty przez stronę należności określonej w decyzji wierzyciela, istniały podstawy do wszczęcia w tej sprawie postępowania egzekucyjnego w administracji. W uzasadnieniu powołano się również na postanowienie wierzyciela z 14 stycznia 2022 r., nr [...], w którym stwierdzono niedopuszczalność zarzutu nieistnienia obowiązku.
Organ wyjaśniając brak zasadności podnoszonej okoliczności nieistnienia obowiązku wskazał również, że istnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym i jego wykonalność potwierdził wierzyciel w piśmie z 15 marca 2022 r., nr [...]
Powołane przez organ okoliczności, w szczególności posługiwanie się przez organ egzekucyjny prawidłowo sporządzonym tytułem wykonawczym, uzasadniają przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi podnoszona przez stronę okoliczność nieistnienia obowiązku i w konsekwencji niedopuszczalność egzekucji. Należy podkreślić, jak już wyżej zostało wskazane, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ponadto organ uzasadniając, że nie zachodzi w sprawie okoliczność nieistnienia obowiązku powołał się na tytuł wykonawczy, decyzję określającą opłatę, postanowienie w przedmiocie zarzutów oraz pismo wierzyciela z dnia 15 marca 2022 r. Zdaniem Sądu jest to wystarczające dla stwierdzenia, że w sprawie nie wystąpił brak istnienia obowiązku, i tym samym niedopuszczalność egzekucji. Organy obu instancji zasadnie odmówiły więc umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Organ prawidłowo stwierdził również brak wystąpienia innych przesłanek umorzenia postępowania z art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a.
Na wynik sądowej kontroli zaskarżonych postanowień nie mogły mieć wpływu nowe zarzuty sformułowane dopiero w postępowaniu sądowym, a nie wskazane we wniosku o umorzenie postępowania.
W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.