Uzasadnienie
Wpis od skargi wynosi [...].
Skarżący PK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...]. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że obecnie jego jedynym źródłem dochodu jest wyłącznie wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia na [...] etatu w wysokości [...]. Skarżący podał, że nie posiada też jakiegokolwiek majątku, który mógłby sprzedać. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem.
Skarżący podał, że syn posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2, żona posiada mieszkanie o pow. [...] m2. Skarżący podał, że małżonka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] oraz z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że razem z żoną zaciągnęli kredyt hipoteczny w wysokości [...]. Do wniosku załączył wydruk – zestawienie nieobecności – wszystkie nieobecności chorobowe za okres od [...] do [...].
Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,
- 2. złożenie odpisów z kont, lokat i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,
- 3. przedłożenie odpisów dokumentów z prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej prowadzonych w celu rozliczenia się w podatku dochodowym za ostatnie [...] miesięcy (np. odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, należy podać ilu żona skarżącego zatrudnia pracowników, przedłożyć ewidencję środków trwałych oraz wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy,
- 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty nauki, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.),
- 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa,
- 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują, poza deklarowanymi we wniosku dochodami, jakieś inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości,
- 7. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach,
- 8. podanie w jaki sposób syn skarżącego nabył dom (np. tytułem kupna, darowizny – jeżeli tak to od kogo otrzymał dom, kiedy, czy dom ten w przeszłości był własnością skarżącego),
- 9. podanie czy wobec skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne, należy przedłożyć odpisy dokumentów o zajęciu majątku, rachunków bankowych, wierzytelności, należy również podać jaka kwota w wyniku prowadzonych egzekucji została do chwili obecnej wyegzekwowana,
- 10. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie [...] miesiące,
- 11. podanie czy syn skarżącego uczy się, studiuje, czy pracuje, czy prowadzi własną działalność gospodarczą, czy uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości.
Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał miesięczne, że raty zobowiązań wynikające z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] o rozłożeniu na raty grzywny i kosztów sądowych wynoszą [...], z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o rozłożeniu na raty zapłaty zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu wypłaconych pracownikom wynagrodzeń wynikających z decyzji orzekającej o odpowiedzialność jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe powstałe w trakcie pełnienia funkcji prezesa zarządu A Sp. z o.o. wynoszą [...], wyciąg z rachunku karty kredytowej B z dnia [...] – minimalna kwota do zapłaty [...] zł i z karty kredytowej C z dnia [...] – minimalna kwota do zapłaty [...].
Skarżący oświadczył, że oprócz deklarowanych we wniosku dochodów nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. Wnioskodawca wyjaśnił, że dom jednorodzinny stanowił własność żony, która w [...] przekazała go synowi. Skarżący podał, że wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w związku z decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...], przy czym do dnia dzisiejszego nie została wyegzekwowana żadna kwota. Skarżący podał, że syn studiuje na [...] roku D w P. Wnioskodawca oświadczył, że nie może podać informacji dotyczących stanu majątkowego żony, z którą ma rozdzielność majątkową i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, jak również pełnoletniego syna, z którym również nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Do wniosku załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w [...] skarżący i jego żona rozliczali się wspólnie, skarżący uzyskał dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], z innych źródeł w wysokości [...], żona skarżącego uzyskała dochód z tytułu wynagrodzenia za prace w wysokości [...], poza tym w [...] uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i odnotowała stratę w wysokości [...].
Z zeznania rocznego za [...] wynika, że małżonkowie nie rozliczali się wspólnie, skarżący uzyskał w tym okresie dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], z innych źródeł w wysokości [...]. Z załączonego przez skarżącego zestawienia operacji na rachunku bankowym skarżącego prowadzonego przez E za okres [...] wynika, że saldo początkowe i końcowe wynosi [...], na rachunku tym w w.w okresie nie przeprowadzono żadnych operacji. Do pisma skarżący załączył postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] o rozłożeniu spłaty należności sądowych w łącznej kwocie [...] na [...] rat w wysokości [...], oraz decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego o rozłożeniu na [...] rat zapłaty zobowiązania w podatku dochodowym, rata miesięczna wynosi [...], ostatnia rata [...], wyciągi z rachunków kart kredytowych, zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą, tytuły wykonawcze z dnia [...] nr [...] i z dnia [...] nr [...], zaświadczenie o zarobkach brutto za ostatnie [...] miesiące z dnia [...], z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony od dnia [...] w F Sp. z o.o. w G na czas nieokreślony w wymiarze [...] etatu na stanowisku Specjalisty ds. Ekonomicznych, wynagrodzenie brutto wynosi (średnia z [...] miesięcy) [...], netto [...].
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże".
Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Syn posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2, małżonka mieszkanie o pow. [...] m2, skarżący nie posiada żadnego majątku. Wnioskodawca z tytułu wynagrodzenia za pracę na [...] etatu otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...], żona prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] oraz wynajmuje mieszkanie za kwotę brutto [...]. Skarżący podał, że na nim i na jego żonie ciąży kredyt hipoteczny w wysokości [...].
Następnie, gdy skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień i do przedłożenia odpisów dokumentów, które potwierdziłyby ich sytuację majątkową i finansową przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i z synem oraz że pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zauważyć należy, że na tę okoliczność skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, t.j. nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Z oświadczeń skarżącego wynika, jak już wcześniej wskazano, że na wnioskodawcy i jego żonie ciąży kredyt hipoteczny w wysokości [...]. Nie wiadomo w jakiej wysokości miesięcznie spłacają raty tego kredytu. Wątpliwości budzi również okoliczność, że na skarżącym ciąży kredyt hipoteczny, skoro wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości.
Dom, jak wynika z oświadczeń wnioskodawcy, w [...] małżonka podarowała synowi, stanowił jej odrębny majątek, ponadto małżonka na wyłączną własność posiada mieszkanie. Skarżący mimo wezwania nie podał czy on, jego żona i syn posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiadają udziały w spółkach z o.o., czy pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w takich spółkach, czy uzyskują dodatkowe dochody. Skarżący mimo wezwania nie podał również w jakiej wysokości on, żona i syn ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, w szczególności opłaty za media, ogrzewanie, koszty wyżywienia, nauki, leczenia i zakupu lekarstw. Wnioskodawca w odpowiedzi wskazał, że jego miesięczne zobowiązania wynoszą ok. [...] (zobowiązania wynikające z postanowienia Sądu Rejonowego, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego, minimalne kwoty do spłaty wynikające z zadłużenia na kartach kredytowych).
Z oświadczeń skarżącego nie wynika czy spłaca w.w zobowiązania, jeżeli tak to z jakich środków. W tym miejscu zauważyć bowiem należy, że wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że dochód ten wynosi [...] brutto, natomiast z zaświadczenia o zatrudnieniu, że [...] brutto. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył również zeznań rocznych podatkowych za [...] syna i małżonki, nie wyjaśnił nawet czy w.w osoby zeznania roczne za w.w okres składały, nie przedłożył również wyciągów z ich rachunków bankowych, nie podał nawet czy takie rachunki posiadają.
Skarżący powołał się natomiast na obowiązującą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. Jednakże zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa i małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stąd też wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skoro skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym również z pełnoletnim synem, zasadne było wezwanie wnioskodawcy do podania czy syn uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości oraz do wyjaśnienia jaki posiada majątek i do przedłożenia dokumentów (zeznania roczne podatkowe, wyciągi bankowe).
Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 22 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.