Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 21 października 2022 r. Dyrektor Izby Skarbowej (dalej jako "DIAS" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. (dalej jako "skarżąca" lub "spółka"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. (dalej też jako "NUS" lub "organ I instancji") z 02 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej.
Zaskarżone postanowienie DIAS zapadło, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Organ I instancji prowadził wobec spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w łącznej kwocie [...]zł należności głównej plus odsetki za zwłokę.
W toku prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, m.in. zawiadomieniem z 18 maja 2022 r. nr [...] zajął inną wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. P. Sp. z o.o. S.K. Powyższe zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 25 maja 2022 r., natomiast skarżącej wraz z odpisem tytułów wykonawczych nr: [...], [...] [...], [...], [...] - 23 maja 2022 r.
Pismem z 24 maja 2022 r. spółka wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne w trybie art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, a obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., w skrócie: "u.p.e.a."). W związku ze złożonymi zarzutami, NUS postanowieniem z 12 sierpnia 2022 r. nr [...] na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Następnie pismem z 28 lipca 2022 r. (data wpływu do organu: 02 sierpnia 2022 r.) spółka wniosła m.in. o uchylenie dokonanego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. P. Sp. z o.o. S.K., przy jednoczesnym zobowiązaniu ww. dłużnika do przekazania środków na poczet skarżącej zaległości w podatku od towarów i usług za I kwartał 2022 r. W uzasadnieniu podania spółka podała, że za uchyleniem przedmiotowej czynności egzekucyjnej przemawia ważny interes spółki, a uchylenie zajęcia nie stoi w sprzeczności z interesem wierzyciela.
NUS postanowieniem z 02 września 2022 r. ([...]) odmówił uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. P. Sp. z o.o., zajętej 18 maja 2022 r. zawiadomieniem nr [...] W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że uchylenie ww. zajęcia wierzytelności kolidowałoby z interesem Skarbu Państwa poprzez zmniejszenie szans na wyegzekwowanie dochodzonych należności. Ponadto, NUS nie dopatrzył się nadzwyczajnych okoliczności stanowiących urzeczywistnienie się ważnego interesu spółki.
Od tego postanowienia, zażalenie wniosła skarżąca, która zarzuciła naruszenie art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki pozwalające na uchylenie czynności egzekucyjnej i w konsekwencji zaniechanie uchylenia w całości ww. czynności egzekucyjnej
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, iż organ I instancji nie zbadał sprawy w sposób wnikliwy. W ocenie skarżącej po stronie spółki zachodziły przesłanki pozwalające na uchylenie czynności egzekucyjnej, gdyż przemawiał za tym ważny interes spółki, a interes wierzyciela nie stał temu na przeszkodzie. Ponadto, skarżąca wskazała, że zarówno organy I i II instancji wyznaczają nowe terminy do załatwienia spraw, przy czym są to bardzo odległe terminy, wobec czego zdaniem skarżącej postępowania prowadzone są w sposób przewlekły.
Utrzymując w mocy postanowienie NUS z 02 września 2022 r. – przywołanym na wstępie postanowieniem z 21 października 2022 r. – DIAS w uzasadnieniu stwierdził, że w kwestii przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, musi być ona postrzegana jako nadzwyczajne okoliczności, a nie normalne następstwo prowadzenia działalności gospodarczej zgodnie z zakresem tej działalności. W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, uiszczanie bieżących danin w postaci podatków mieści się w granicach normalnego ryzyka, które ponoszą wszyscy przedsiębiorcy. Ponadto konsekwencją braku zapłaty należności w przewidzianym terminie jest wszczęcie egzekucji administracyjnej, która przejawia się stosowaniem przymusu państwowego oraz powstaniem dolegliwości w postaci stosowania środków egzekucyjnych. Historia uprzednio prowadzonych wobec spółki egzekucji jednoznacznie wskazuje, że spółka wielokrotnie nie uiszczała w terminie należności podatkowych, co skutkowało wszczynaniem kolejnych postępowań egzekucyjnych.
Pomimo prowadzenia postępowań egzekucyjnych i egzekwowania należności na rzecz wierzycieli spółka prowadzi cały czas aktywną działalność gospodarczą oraz nie wykazuje wystąpienia przesłanek będących podstawą do wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego lub upadłościowego. Ponadto, przedmiotowa czynność egzekucyjna została dokonana w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, na podstawie których dochodzone są zaległości płatnika z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, co oznacza że zaliczka na podatek dochodowy została przez spółkę potrącona pracownikowi z należnego mu wynagrodzenia za pracę i nie wpłacona do organu podatkowego.
DIAS reasumując wskazał, że każde postępowanie egzekucyjne wpływa niekorzystnie na sytuację finansową i ogranicza swobodę w dysponowaniu środkami pieniężnymi. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma pewne zobowiązania wobec kontrahentów. Konieczność wywiązywania się ze zobowiązań oraz ponoszenia wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie stanowi podstawy do uchylenia czynności egzekucyjnej.
Organ I instancji, działając jako wierzyciel słusznie stwierdził – zdaniem organu
II instancji - że uchylenie przedmiotowego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej koliduje z interesem Skarbu Państwa, gdyż spowoduje zmniejszenie szans na wyegzekwowanie dochodzonych należności. W ocenie organu II instancji, wierzyciel, w którego interesie leży wyegzekwowanie całej należności głównej wraz z odsetkami po uchyleniu zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, nie miałby żadnej gwarancji, że w takiej sytuacji skutecznie otrzymałby całą należną kwotę. Ponadto, zajęcie przedmiotowej wierzytelności jest skuteczne do kwoty [...]zł (suma zgromadzona na depozycie organu egzekucyjnego), natomiast całkowita zaległość spółki wynosi [...] zł. Zatem uchylenie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zagrażałoby wykonaniu zobowiązania i stało w sprzeczności z interesem wierzyciela.
W ocenie DIAS, nie można również zarzucić organowi I instancji niezbadania sprawy w sposób wnikliwy. Zdaniem DIAS, organ I instancji podjął wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i dokonując jego oceny ustalił wszystkie istotne do rozstrzygnięcia sprawy fakty.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisane postanowienie DIAS, wniosła skarżąca, która – zarzuciła naruszenie:
- - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, a obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., w skrócie "k.p.a.") poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w P. z 02 września 2022 r. w mocy,
- - art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej,
- - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na zaniechaniu wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia sytuacji majątkowej spółki,
- - art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że po stronie spółki nie zachodzi ważny interes zobowiązanego, uchylenie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej koliduje z interesem Skarbu Państwa, uchylenie zajęcia zagrażałoby wykonaniu zobowiązania,
- - art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki pozwalające na uchylenie czynności egzekucyjnej
Skarżąca wniosła o:
- i) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego je postanowienia, ii) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i umotywowała podniesione w niej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie administracyjne, sprawa może zostać rozpoznana przez sąd w postępowaniu uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.) na posiedzeniu niejawnym (art. 120 p.p.s.a.) – co też miało miejsce w niniejszej sprawie.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego postanowienia DIAS, Sąd nie dopatrzył się przy jego wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy obu instancji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a., w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Zgodnie zaś z art. 58 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych.
Postępowanie prowadzone na tle ostatniego z powołanych przepisów jest pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłanki zawarte tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r., II FSK 2033/10, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreśla się także, że postępowanie to nie może służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach (wyrok NSA z 27 kwietnia 2018 r., II FSK 1241/16).
Uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych uzależnione jest od łącznego wystąpienia czterech przesłanek. Po pierwsze, musi ono nastąpić w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Po drugie, musi być ono uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. Po trzecie, uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Natomiast czwarta przesłanka sprowadza się do wykluczenia nabycia przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone (por: P. Pietrasz, Art.
- 58. W: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II. LEX, 2015).
W niniejszej sprawie nie ma sporu co do spełnienia pierwszej ze wskazanych przesłanek. Skarżąca kwestionuje jednak ustalenia organów świadczące o braku spełnienia drugiej i trzeciej z przesłanek. W kwestii przesłanki ważnego interesu zobowiązanego Sąd stwierdza, że musi być ona postrzegana jako nadzwyczajne okoliczności, a nie normalne następstwo prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy zgodnie z zakresem tej działalności. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje bowiem przekonanie zobowiązanego, a oceny tej przesłanki należy dokonywać według kryteriów zobiektywizowanych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2018 r. I SA/Po 288/18). W kontekście analizowanego tu przepisu w judykaturze wskazuje się m.in., że nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności fakt, że dłużnik dokonał szeregu inwestycji na działalność, dokonując remontu budynków i zakupując ruchomości służące prowadzonej działalności gospodarczej.
Nie stanowi również takiej okoliczności fakt, iż w stosunku do zobowiązanego kierowane są także liczne inne zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych, bowiem jest to normalne następstwo niewywiązywania się przez podmiot gospodarczy z zaciągniętych zobowiązań (tak WSA w Lublinie w wyroku z 28 czerwca 2013 r., I SA/Lu 338/13).
W ocenie Sądu skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających uchylenie zajęcia innych wierzytelności pieniężnych. Ograniczyła się do twierdzenia, że za uchyleniem przedmiotowej czynności egzekucyjnej przemawia ważny interes spółki, a uchylenie zajęcia nie stoi w sprzeczności z interesem wierzyciela.
W świetle wymienionych wyżej przesłanek warunkujących zastosowanie art. 58 § 2 u.p.e.a. zwrócić należy uwagę na argumentację organu odwoławczego, który – w ocenie Sądu – starannie rozważył istotne w tej sprawie okoliczności faktyczne. Zasadnie organ II instancji zaznaczył, że w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, uiszczanie bieżących danin w postaci podatków mieści się w granicach normalnego ryzyka, które ponoszą wszyscy przedsiębiorcy. Trafnie też organ podkreślił, że konsekwencją braku zapłaty należności w przewidzianym terminie jest wszczęcie egzekucji administracyjnej, która przejawia się stosowaniem przymusu państwowego oraz powstaniem dolegliwości w postaci stosowania środków egzekucyjnych.
W tym kontekście organ odwoławczy słusznie zwrócił uwagę, że historia uprzednio prowadzonych wobec skarżącej egzekucji jednoznacznie wskazuje, że spółka wielokrotnie nie uiszczała w terminie należności podatkowych, co skutkowało wszczynaniem kolejnych postępowań egzekucyjnych. Organ II instancji zasadnie podkreślił, że pomimo prowadzenia postępowań egzekucyjnych i egzekwowania należności na rzecz wierzycieli skarżąca prowadzi cały czas aktywną działalność gospodarczą, nie wskazując przy tym na wystąpienia przesłanek będących podstawą do wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego lub upadłościowego. Nawiązując do konkretnych tytułów wykonawczych, do których odnosi się we wniosku skarżąca, organ trafnie zauważył, że na ich podstawie dochodzone są zaległości płatnika z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, co oznacza że zaliczka na podatek dochodowy została przez skarżącą potrącona pracownikowi z należnego mu wynagrodzenia za pracę i nie wpłacona do organu podatkowego.
Na aprobatę zasługuje konkluzja organu II instancji, że każde postępowanie egzekucyjne wpływa niekorzystnie na sytuację finansową i ogranicza swobodę w dysponowaniu środkami pieniężnymi, a konieczność wywiązywania się ze zobowiązań oraz ponoszenia wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie stanowi podstawy do uchylenia czynności egzekucyjnej.
Odnosząc się do interesu wierzyciela organ II instancji zasadnie stwierdził, że wierzyciel, w którego interesie leży wyegzekwowanie całej należności głównej wraz z odsetkami po uchyleniu zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, nie miałby żadnej gwarancji, że w takiej sytuacji skutecznie otrzymałby całą należną kwotę. Ponadto, zajęcie przedmiotowej wierzytelności jest skuteczne do kwoty [...]zł (suma zgromadzona na depozycie organu egzekucyjnego), natomiast całkowita zaległość spółki wynosi [...] zł. Prawidłowy jest zatem wniosek organu, że w tych okolicznościach, uchylenie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zagrażałoby wykonaniu zobowiązania i stało w sprzeczności z interesem wierzyciela. Badając sytuację finansową i majątkową skarżącej, organ zasadnie zwrócił uwagę na fakt dysponowania przez skarżącą relatywnie wysokim stanem środków na rachunku bankowym, a także na okoliczność, że od 1 listopada 2021 r. organ egzekucyjny rozliczył w ramach toczących się postępowań kwotę [...]zł. Słusznie organ zauważył, że spółka P. Sp. z o.o. S.K. jest znaczącym dla skarżącej kontrahentem, ale nie jedynym z najważniejszych.
Mając powyższe na uwadze Sąd podzielił ocenę organów, zgodnie z którą, interes wierzyciela stoi na przeszkodzie żądanego przez skarżącą uchylenia zajęcia innych wierzytelności pieniężnych. Czynność ta mogłaby bowiem w konsekwencji doprowadzić do zubożenia skarżącej, a przez to zmniejszenia szans na wyegzekwowanie dochodzonych należności.
Za bezzasadny uznać zatem należy zarzut nieprawidłowego zastosowania przez organy art. 58 § 2 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu I instancji jest efektem wyniku prawidłowego zastosowania regulacji prawnej wskazanego przepisu. Organy obu instancji prawidłowo stwierdziły brak wystąpienia okoliczności świadczących o ważnym interesie skarżącej w uchyleniu zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Powyższe ustalenie wyłączyło możliwość wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem skarżącej.
Sąd nie podziela również zarzutów zaniechania wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia sytuacji majątkowej spółki. Organy obu instancji przeprowadziły zupełne postępowanie dowodowe ukierunkowane na ustalenie okoliczności istotnych z punktu widzenia stosowania art. 58 § 2 u.p.e.a.
Zauważyć należy, że skarżąca zarzucając naruszenie przepisów postępowania (art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 80 k.p.a.), w żaden sposób nie wykazała "istotności" zarzucanych naruszeń i ich wpływu na treść zaskarżonych rozstrzygnięć.
W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.