Uzasadnienie
Skarżący reprezentowany przez adwokata złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi.
W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą samotną, obecnie przebywa u swojej matki. Jest zatrudniony u [...] prowadzącej działalność gospodarczą (handlową) w [...] jako pracownik magazynowy. Od wielu lat choruje, pobierał rentę rehabilitacyjną. Aktualnie skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim. Otrzymuje wynagrodzenie minimalne, pomaga matce emerytce w spłacie kredytu hipotecznego, miesięczna rata wynosi około [...] zł, resztę przeznacza na wyżywienie. Spółka Cywilna [...], której był wspólnikiem, została zlikwidowana w maju 2011 r. Z tytułu uczestnictwa w spółce na dzień dzisiejszy nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na stan zdrowia i opiekę nad 75-letnią matką, nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Nie ma też możliwości poniesienia wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie samego i pomocy w utrzymaniu najbliższych - matki.
Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością.
Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał.
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa.
Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.
W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi łącznie [...] zł (wpis stały [...] zł i wpis stosunkowy [...] zł).
Przede wszystkim Sąd zauważa, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia [...] grudnia 2012 r. do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jak wyjaśnił pełnomocnik - skarżący nie przedłożył odpisów rocznych zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. i innych dokumentów, bowiem na skutek zdarzenia o znamionach siły wyższej (awaria kanalizacji) dokumentacja ta uległa zniszczeniu. Sąd zauważa, że skoro dokumentacja skarżącego uległa zniszczeniu to w takiej sytuacji istniała możliwość wystąpienia do Urzędu Skarbowego o uzyskanie odpisów tych zeznań.
Zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Skarżący pomimo wezwania Sądu, nie złożył zeznań rocznych podatkowych za 2010 i 2011 r., a także nie przedłożył takich dokumentów do sprzeciwu. Skarżący mógł również przedłożyć dokumentację podatkową prowadzoną po dniu, w którym miała miejsce awaria. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że działalność gospodarczą prowadzoną w ramach spółki cywilnej, której był wspólnikiem, zakończył wraz z likwidacją spółki w miesiącu maju 2011 r.
Pomimo wezwania skarżący nie złożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił czy takie rachunki bankowe posiada. Wnioskodawca nie podał czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje inne dodatkowe dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Podał natomiast, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w kocie [...]- zł, z kwoty tej kilkaset złotych miesięcznie przekazuje matce tytułem wsparcia finansowego. Ponadto skarżący spłaca kredyt, którego rata wynosi ok. [...] euro (około [...] zł). Z udzielonej przez skarżącego informacji nie wynika kiedy kredyt został zaciągnięty, przez kogo, w jakiej wysokości i na jaki okres. Wiadomym jest jedynie, że do spłaty pozostała kwota w wysokości ok. [...] euro i że do spłaty pozostało [...] rat.
Zdaniem Sądu obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez skarżącego oświadczenia nie obrazują rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych.
Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.
Zwrócić także należy uwagę, że spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, jakimi są raty kredytów bankowych nie determinuje okoliczności do zwolnienia skarżącego od kosztów postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w jego indywidualnej sprawie.
W ocenie Sądu skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał niemożności wygospodarowania nawet częściowo kwoty na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.