Uzasadnienie
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2016 r., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia, powodem odmowy uwzględnienia wniosku było stwierdzenie, że zakres wiadomości o kondycji finansowej skarżącego, które ten ujawnił na wezwanie referendarza, był niewystarczający do uznania, iż sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu wnioskowanego zwolnienia od kosztów.
Wątpliwości referendarza sądowego wzbudziła lakoniczność oświadczeń skarżącego dotyczących źródeł utrzymania, niewyjaśnienie dlaczego, pomimo pozostawania bez pracy, skarżący nie posiada statusu osoby bezrobotnej, a także fakt iż mimo deklarowanych nieregularnych i znikomych dochodów, korzysta on z pomocy fachowego pełnomocnika.
W piśmie zatytułowanym "zażalenie", będącym w istocie sprzeciwem od postanowienia referendarza, fachowy pełnomocnik skarżącego wyraził pogląd, że informacje ujawnione przez skarżącego są wyczerpujące, aktualne i rzeczowej, a skarżący nie jest w stanie wygospodarować kwot niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania. Odwołał się przy tym do kwot minimalnego wynagrodzenia za pracę, stwierdzając że osoba która nawet takimi kwotami nie dysponuje, znajduje się w strefie ubóstwa i spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. W kwestii korzystania przez skarżącego z usług fachowego pełnomocnika, podkreślił on, iż jest to prawo strony, które nie może być postrzegane jako przesłanka odmowy przyznania zwolnienia od kosztów, gdyż sąd nie dysponuje informacją czy pomoc prawna nie jest udzielana skarżącemu pro bono.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
W niniejszej sprawie zarówno w wyniku inicjatywy własnej Skarżącego, jak również wezwań referendarza sądowego zgromadzony został materiał mający świadczyć o jej sytuacji majątkowej, jednakże, jak słusznie zauważył referendarz, materiał ten nie daje pełnego obrazu sytuacji majątkowej oraz finansowej skarżącego i nie wyjaśnia nasuwających się wątpliwości, choćby w zakresie przyczyn dla których skarżący nie ubiega się o status osoby bezrobotnej, mimo że deklaruje brak zatrudnienia, czy też źródeł pokrycia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez profesjonalnego pełnomocnika. Niewyjaśniona pozostaje również faktyczna wysokość oraz częstotliwość osiąganych przez skarżącego dochodów z pracy dorywczej. Niedostatecznie wyczerpujące wyśnienie tychże okoliczności, z uwagi na ciężar dowodu spoczywający po stronie skarżącego, musi skutkować negatywnymi dla strony rozstrzygnięciami.
Fakt iż skarżący korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku, nie jest wprawdzie okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie Sądu w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52).
Odnosząc się do argumentów zawartych w treści pisma, dotyczących granic strefy ubóstwa, należy podkreślić iż prawo pomocy, zwane inaczej prawem ubogich, jest instytucją o charakterze wyjątkowym co oznacza, że może być stosowane jedynie w przypadku osób charakteryzujących się szczególnie trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia oraz możliwości ich uzyskania), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Postrzeganie szczególnie trudnej sytuacji materialnej, jak czyni to autor pisma, poprzez pryzmat gwarantowanych ustawowo kwot minimalnego wynagrodzenia za pracę, w sytuacji gdy powszechnie wiadomym jest istnienie wielu rodzajów niższych świadczeń (emerytury, renty, zasiłki) jest w ocenie Sądu wysoce nieuprawnione.
O wiele bardziej uprawnionym dla określania sfery ubóstwa byłoby sięgniecie pomocniczo do kwot dających obywatelowi prawo do pomocy państwa w ramach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Z informacji przedstawionej przez skarżącego wynika jednak bezspornie, iż nie korzysta on z pomocy opieki społecznej.
Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.