Uzasadnienie
W rozpoznawanej sprawie skarżący J.M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Na podstawie art. 252 § 2 w związku z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd, pismem z dnia 4 lutego 2008r., wezwał skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Uznając, iż skarżący - pomimo wezwania - nie złożył wniosku na urzędowym formularzu, na podstawie art. 257 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 6 p.p.s.a. zarządzeniem z dnia 20 marca 2008r., wydanym przez referendarza sądowego, pozostawiono wniosek bez rozpoznania.
Skarżący kwestionując zasadność wydanego zarządzenia wniósł sprzeciw, w którym wskazał, iż nadesłał wniosek na urzędowym formularzu PPF zgodnie z żądaniem Sądu w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania i wysłał go przesyłką poleconą wraz z odpowiedzią na wezwanie do innej sprawy o sygn. I SA/Rz 921/07.
Weryfikując okoliczność powołaną przez skarżącego okazało się, iż w aktach sprawy I SA/Rz 921/07 do pisma z dnia 7 lutego 2008r. będącego odpowiedzią na wezwanie Sądu z dnia 4 lutego 2008r. dołączony został formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wniosek ten wpłynął do Sądu dnia 11 lutego 2008r. podczas gdy termin do jego wniesienia upływał z dniem 14 lutego 2008r. Oznacza to, iż został on wniesiony w terminie.
Także sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 p.p.s.a. – oznacza z kolei, że zarządzenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa (wniosek o przyznanie prawa pomocy) podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu skarżący oświadczył, że pobiera rentę 648 zł, która obciążona jest alimentami. Po ich potrąceniu pozostaje mu kwota około 260 zł netto. Jako majątek wskazał niewykończony dom o pow. 220 m2, mieszkanie spółdzielcze 49 m2, działkę 5 a, samochód Opel Agila. Nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych, tj. oszczędności, papierów wartościowych itp. Skarżący zaznaczył, iż zadeklarowany majątek jest przedmiotem podziału pomiędzy byłymi małżonkami.
Na wstępie należy wyjaśnić, iż badając na posiedzeniu niejawnym wniosek skarżącego o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, Sąd posiłkował się dodatkowymi oświadczeniami i dokumentami przedkładanymi na wezwania w innych sprawach ze skarg J. M. składanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, tj. I SA/Rz 487/07, I SA/Rz 546/07, I SA/Rz 921/07, uznając za zbędne żądania od strony złożenia dodatkowego oświadczenia, m.in. z uwagi za jednakowe brzmienie wniosków, krótki odstęp w czasie od ich złożenia, i przyjmując, że dane te umożliwiają pełna ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, tj. w takim o jaki wnioskuje skarżący, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, iż zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199, art. 205, art. 214 p.p.s.a.). Zwolnienie z tego obowiązku powoduje uszczuplenie dochodów państwa, zatem jako odstępstwo od obowiązku ponoszenia kosztów może mieć miejsce tylko wówczas gdy zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest przez stronę obiektywnie niemożliwe. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie tego prawa, zaś przysługujące sądowi przyznawanie prawa pomocy zarówno w zakresie częściowym jak i całkowitym, nie ma charakteru swobodnego uznania lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności do obowiązku sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i jego weryfikacja, wyważając przy tym interes ogółu (Skarbu Państwa) i słuszny interes jednostki (obywatela).
Z powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Co za tym idzie, Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, Sąd musi wniosek oddalić. Druga z przytoczonych sytuacji może mieć miejsce na przykład wtedy, gdy oświadczenie zawiera sprzeczne informacje, nielogiczne wnioski, bądź też gdy mimo wezwania Sądu strona wniosku nie uzupełniła.
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, do których na dzień rozpoznania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości 100 zł, tj. w najniższej jaką przewidziano w wydanym na podstawie przepisu art. 233 p.p.s.a. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy, Sąd rozpoznając wniosek o prawo pomocy z 11 lutego 2008r. w sprawie ze skargi o sygn. I SA/Rz 921/07, pismem z dnia 4 lutego 2008r. wezwał go do wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i bytowej, a mianowicie o wyjaśnienie źródeł i wysokości czerpania środków na codzienne utrzymanie (poza kwotą 260 zł), w tym informacji o wszelkiego typu pomocy i jej wielkości jaką skarżący otrzymuje od instytucji i osób trzecich z uwagi, że wykazuje dochody uniemożliwiające samodzielną egzystencję nawet na minimalnym poziomie, wyjaśnienia kwestii podziału majątku dorobkowego byłych małżonków. Na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym oświadczył, że jego stan majątkowy i bytowo-materialny nie zmienił się od czasu rozpatrywania prawa pomocy w innych sprawach (I SA/Rz 487/07, I SA/Rz 546-547/07), pozostaje na utrzymaniu konkubiny, nie ponosi opłat za mieszkanie, śpi u matki, konkubiny lub w jednym z pomieszczeń niewykończonego domu, które wymaga ogrzewania piecykiem elektrycznym, dlatego w okresie zimowym z uwagi na koszty energii korzysta z niego sporadycznie, nie czyni żadnych nakładów na posiadany majątek, nie posiada jakichkolwiek zobowiązań kredytowych. Odnośnie podziału majątku dorobkowego skarżący oświadczył, że sprawa ta jest dalej nierozstrzygnięta.
Sąd wzywał także skarżącego do przedłożenia m.in. zeznań podatkowych za lata 2005, 2006, wykazów z posiadanych rachunków bankowych, złożenia dodatkowych oświadczeń w przedmiocie swojej sytuacji materialnej. Na wezwania skarżący odpowiadał i Sąd w niniejszym postępowaniu posiłkuje się również tymi informacjami z uwagi na to, iż jak nadmienił skarżący w wyjaśnieniach z 7 lutego 2008r. są one aktualne.
W zeznaniu w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok skarżący zadeklarował łącznie dochód w wysokości 12.562,88 zł, a za 2006 rok 16.248,17 zł. Według załączników PIT/O w obu okresach rozliczeniowych skarżący korzystał z ulgi za wyszkolenie uczniów lub z tytułu zatrudnienia pracowników w celu przygotowania zawodowego; za 2005 rok - 7.745,50 zł do odliczenia od podatku, a za 2006 rok - 7.466,84 zł. Objaśnienia do zeznań podatkowych zawarł skarżący w piśmie z dnia 20 czerwca 2007r.
Każdorazowo podkreślał swoją trudną sytuację, uchylając się jednocześnie od skonkretyzowania wielkości otrzymywanej pomocy. Z załączonych kserokopii rachunków za energię elektryczną dostarczaną do obiektów położonych przy ulicy Handlowej nr 4 w Mielcu oraz faktur wystawianych przez Multimedia Polska- Południe S.A. wynika, że opłaty te równoważą, a nawet przekraczają zadeklarowane dochody (np. kwoty za energię elektryczną - 343,94 zł, 388,76 zł, 303,70 zł, 351,42 zł, kwoty do zapłaty dla Multimedia - 95,73 zł, 99,45 zł, 99,64 zł, 102,94 zł, 103,99 zł). W takiej sytuacji skoro skarżący uchyla się od wyraźnego określenia wielkości otrzymywanej bezzwrotnej pomocy (skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych zobowiązań), która w takiej sytuacji musi również przybierać formę pieniężną, choćby na wydatki za eksploatację samochodu czy inne niezbędne potrzeby, tym samym uniemożliwia Sądowi pełną ocenę swojej sytuacji finansowej.
Sprawą skarżącego jako wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów związanych z wystąpieniem na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, co ponownie Sąd podkreśla, stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowana jedynie wtedy gdy strona skarżąca istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności.
Skarżący nie podnosi, że osoby od których uzyskuje pomoc (konkubina i matka) nie są w stanie udzielić mu wsparcia w celu uiszczenia kosztów sądowych. Nie wykazał także, iż podejmował próby i działania zmierzające do zdobycia tychże środków, ograniczając się do powielania tych samych argumentów, które w świetle całokształtu sprawy budzą wątpliwości Sądu, np. choćby kwestia podziału majątku dorobkowego. Z zalegającego w aktach sprawy I SA/Rz 921/07 pisma z dnia 3 lipca 2007 r. (k. 56 akt administracyjnych) wynika, że sprawa o podział tego majątku zakończyła się wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2007 r. (cyt.: "nie jest jeszcze prawomocny"), w którym sąd przyznał dla J.M. nieruchomość przy ulicy U. w M. Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać także argument, iż skarżący uzyskiwał w innych sprawach prawo pomocy. W każdej indywidualnej sprawie i każdorazowo, sąd rozpoznający sprawę rozstrzyga czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jego zakresie.
Przyjęcie zasady, iż sąd jest związany faktem przyznania prawa pomocy w innym postępowaniu sądowym, w oczywisty sposób naruszałoby przepisy art. 243- 263 p.p.s.a. Na marginesie należy dodać, iż na mocy art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
W pismach wyjaśniających kierowanych do Sądu, skarżący eksponuje konflikt z organami administracyjnymi w sprawie wielkości podatku od nieruchomości z tytułu posiadanego majątku, którego konsekwencją miała być likwidacja prowadzonej działalności gospodarczej, jako przyczynę swojej złej sytuacji finansowej. Obowiązek partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego ma również służyć rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skargi do sądu. W niniejszej sprawie, co nie może ujść uwadze, strona skarży postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie własne zawieszające postępowanie podatkowe w sprawie z odwołania dotyczącego odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2006r. Podatnik zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję organu podatkowego w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2006r. Rozstrzygnięcie tej kwestii, według organu, ma istotny wpływ przy orzekaniu o wznowieniu postępowania i było przesłanką zawieszenia.
Konkludując, z powyższych przyczyn Sąd uznał, że skarżący nie udowodnił, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych i zastępstwa prawnego. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że nie będzie mógł w przyszłości ponosić ewentualnych wydatków związanych z kontynuowaniem niniejszego postępowania.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.