Uzasadnienie
W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa opisaną w sentencji niniejszego postanowienia, skarżący A.P. na formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (w całości) i ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił niskimi dochodami z gospodarstwa (według oświadczenia to 707 zł na miesiąc) i chorobą stwierdzając, że po zapłaceniu kosztów sądowych nastąpiłby istotny uszczerbek dla jego i rodziny utrzymania. Nadmienił także, że sprawa jest na tyle zawiła, że wymaga pomocy adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z bratem, którego świadczenie z tytułu renty wynosi 445 zł (netto), ponadto posiada dom o pow. 56 m², nieruchomość rolną o pow. 3,6291ha, zabudowania gospodarskie – stajnię i stodołę. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych cennych kosztowności ani wartościowych ruchomości.
Skarżący wezwany do nadesłania dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, które pozwoliłoby na głębsze wyjaśnienie i ocenę jego sytuacji materialnej doprecyzował, że posiada jeszcze ciągnik rolniczy i samochód osobowy marki Ford (rok prod. 1991). przedłożył także między innymi: wyciąg z systemu Plantator, dotyczący jego rozliczeń z tytułu kontraktacji uprawy buraka cukrowego, protokół z oszacowania wartości szkód w jego gospodarstwie rolnym, zgodnie z którym utrata plonów w roku 2010 wyniosła we wszystkich rodzajach upraw średnio 43,3 %, kserokopie dowodów uiszczenia opłat za energię elektryczną (222,70 zł,), gaz (94,75 zł), wodę (58,40 zł), wyciąg z rachunku bankowego, zgodnie z którym saldo tego rachunku na dzień 8 marca 2011 r. wynosiło 7 309,27 zł. Z przedmiotowego wyciągu wynika ponadto, że skarżący w lutym 2011 r. uzyskał tytułem dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej kwotę 5 832,61 zł.
W wyżej wymienionym dodatkowym oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący zaznaczył, że na jego rachunku bankowym znajduje się kwota 3 000 zł, pochodząca z zasiłku pogrzebowego, wypłaconego przez ubezpieczyciela w związku ze śmiercią jego matki, która jednakże w całości jest przeznaczona na wystawienie jej nagrobka. W związku z tym nie może on nią dysponować.
Referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy, zaś ten złożył sprzeciw, który w procedurze sądowoadministracyjnej jest środkiem odwoławczym. Jego wniesienie w ustawowym terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia referendarza wywołuje ten skutek, że orzeczenie referendarza traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.
Przechodząc do oceny sytuacji finansowej skarżącego w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej P.p.s.a., Sąd zważył, co następuje:
Zwolnienia od kosztów sądowych (są nimi: wpis, opłata kancelaryjna i zwrot wydatków) oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, osoba fizyczna może domagać się wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą w postępowaniu sądowym jest obowiązek uiszczenia przez stronę wnoszącą pismo koniecznych kosztów sądowych, a odstępstwem zwolnienie pewnych kategorii spraw, zaś przyznane sądom prawo zwalniania od tych kosztów oraz ustanawiania pełnomocnika, nie ma charakteru swobodnego uznania sądu lecz podlega określonym regułom.
Głównym i zarazem jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna wnoszącego. Brzmienie powołanego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że dowody na wykazanie okoliczności, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, obciążają wnioskodawcę i to on, starając się o udzielenie takiej preferencji zarezerwowanej- co zgodnie utrzymuje orzecznictwo i literatura przedmiotu - dla kategorii osób dotkniętej faktycznym ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione na skutek różnych okoliczności środków do życia), powinien wykazać za pomocą dowolnych środków dowodowych, że faktycznie spełnia ustawowe przesłanki. Pomocne w tym pozostaje wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń kierowane do strony, gdy przedstawione we wniosku o prawo pomocy okoliczności budzą jakiekolwiek wątpliwości.
Dla Sądu rozpoznającego wniosek nie ulega wątpliwości, że skarżący nie wykazał przesłanek do zastosowania wobec niego prawa pomocy w zakresie całkowitym, ani nawet częściowym. Skarżący jest rolnikiem i należy zgodzić się, że kalkulacja dochodów i wydatków oparta na przychodowości prowadzonego gospodarstwa rolnego jest pewnym zestawieniem szacunkowym i nie odzwierciedla faktycznego poziomu dochodów, które można obliczać w różny sposób z uwagi na to, że obliczeń dochodów osób prowadzących gospodarstwa rolne można dokonywać na gruncie różnych ustaw. Oprócz dochodów ze sprzedaży płodów rolnych skarżący pobiera tzw. dopłaty unijne dla rolnictwa, które wspierają budżet skarżącego. Prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z bratem, skarżący nie jest zmuszony do korzystania z pomocy innych osób lub instytucji utworzonych do pomocy osobom ubogim. Miarodajnym dla Sądu w rozpoznawanej sprawie pozostaje przedłożony wyciąg z rachunku bankowego skarżącego, który wyklucza zastosowanie wobec wnioskodawcy tej nadzwyczajnej instytucji jaką jest prawo pomocy.
Skoro w dniu, w którym wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy saldo na jego rachunku bankowym (7.309,27 zł) przewyższało wielokrotnie należne w sprawie koszty sądowe, a ponadto z pewnością pozwalało na zaangażowanie pełnomocnika z wyboru, to skarżący nie może twierdzić, że nie jest w stanie ponieść ciężaru związanego z wniesieniem skargi do sądu.
Odnośnie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to, że Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także z przepisu art. 6 P.p.s.a. wynika obowiązek udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego, z uwzględnieniem czynności, które może wykonać tylko adwokat lub radca prawny (art. 140 § 1 P.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.