Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowiez 2 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 177/20

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ) z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...] wydana wobec S. B. (dalej: zobowiązany/skarżący).

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że zobowiązany wystąpił do ZUS z wnioskiem u rozłożenie na raty zaległości i umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu podał, że utrzymuje się ze skromnej emerytury i nie posiada żadnych środków majątkowych, by dokonać spłaty zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek stwierdzając, że:

1. - nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r., poz.300 ze zm. – dalej: u.s.u.s.),
2. - zobowiązany nie wykazał przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz.1365 – dalej: Rozporządzenie z 2003r.),

S. B. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając brak dokładnej analizy materiału dowodowego i naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Dodał, że ZUS nie wykazał wysokości zobowiązania z tytułu nieopłacenia składek oraz odsetek i nie ustosunkował się w sposób wyczerpujący do przedstawionych przez zobowiązanego wątpliwości. Zarzucił nieprawidłowe ustalenia, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Ford z 1987 r., że możliwa jest spłata zadłużenia oraz że nieprzedawnione należności wynoszą kilkaset tysięcy złotych.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...] ZUS uchylił w całości decyzję wydaną w pierwszej instancji i na podstawie:

1. 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia odsetek przypadających od składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek i ubezpieczonych) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 348 901,00 zł, w tym:
2. a) konto pracownicze do 31 grudnia 1998 r. odsetki liczone na dzień przedawnienia składek przypadających za okres od 12/1999 do 01/1996, od 04/1996 do 08/1996, od 01/1997 do 06/1997, od 09/1998 do 11/1998 w kwocie 188 402,00 zł,
3. b) ubezpieczenia społeczne odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r. przypadające od składek za okres od 04/2000 do 12/2001, 02/2002 do 08/2002, 10/2002 do 11/2002, 01/2003, 02/2004, 10/2004, od 05/2005 do 06/2005, 12/2005, 03/2006 w kwocie 132 202,00 zł,
4. c) ubezpieczenie zdrowotne odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r. przypadające od składek za okres od 06/2000 do 04/2002, od 06/2002 do 08/2002, od 10/2002 do 11/2002, 01/2003, 05/2003, 07/2003, 02/2004, 10/2004, 12/2005, 03/2006 w kwocie 19 002,00 zł,
5. d) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r. przypadające od składek za okres od 05/2000 do 12/2001, od. 02/2002 do 04/2002, od 06/2002 do 11/2002, 05/2003, 07/2003, 09/2003, 02/2004, 10/2004, 06/2005, od 03/2007 do 06/2007 w kwocie 9 295,00 zł.
6. 2. art. 83 ust.1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia z 2003r. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej wysokości 64 145,00 zł, w tym:
7. a) konto osobiste do 31 grudnia 1999 r. odsetki liczone na dzień przedawnienia składek przypadających za okres 08/1996, 03/1997 do 05/1997, od 12/1997 do 12/1999 w kwocie 21 271,00 zł,
8. b) ubezpieczenia społeczne odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na 10 lipca 2019r. przypadające od nieopłaconych składek za okres od 04/2000 do 12/2001, 02/2002-08/20025,10/2002-11/2002, 01/2003, 02/2004, 10/2004, 05/2005 - 06/2005, 12/2005, 03/2006, 04/2007, 01/2015, 05/2015, 12/2017, 01/2018-03/2018, 05/2018 w kwocie 33 736,00 zł,
9. c) ubezpieczenie zdrowotne odsetki liczone dzień przedawnienia oraz na 10 lipca 2019 r. przypadające od nieopłaconych składek za okres od 06/2000 do 04/2002, 06/2002 - 08/2002, 10/2002 - 11/2002, 01/2003, 05/2003, 07/2003, 02/2004, 10/2004, 12/2005, 03/2006, 12/2007, 02/2008, 07/2017 - 07/2018, 09/2018 - 04/2019 w kwocie 6 698,00 zł,
10. d) Fundusz Pracy odsetki liczone dzień przedawnienia oraz na 10 lipca 2019 r. przypadające od nieopłaconych składek za okres od 05/2000 do 12/2001, 02/2002 - 04/2002, 06/2002 - 11/2002, 05/2003, 07/2003, 09/2003, 02/2004, 10/2004, 06/2005, 03/2007 - 06/2007,12/2007, 02/2008, 04/2008 w kwocie 2 440,00 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wydając decyzję przeanalizował zaległości figurujące na koncie zobowiązanego pod względem przedawnienia. Zgodnie z art. 24 u.s.u.s nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych na dzień przedawnienia. Organ stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 nie ma wpływu na hipoteki ustanowione od dnia 1 stycznia 2003 r., albowiem od tej daty u.s.u.s. zawiera samodzielne uregulowanie w art. 24 ust. 5, a przepis art. 31 tej ustawy nie odsyła do odpowiedniego stosowania w tym zakresie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Organ rentowy jest związany brzmieniem obowiązującego art. 24 ust. 5 u.s.u.s., którego konstytucyjność nie została podważona przez Trybunał Konstytucyjny.

Ponadto zaznaczył, że sprawa konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. została przedstawiona do oceny Trybunałowi Konstytucyjnemu (sygn. akt. P 2/18) w pytaniu prawnym Sądu Okręgowego w Gliwicach z 5 lutego 2018 r.

ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w dniu 16 kwietnia 1998 r. na nieruchomości położonej w Ł. o pow. 0,22 ha i w dniu 8 marca 2008 r. na nieruchomości gruntowej położonej w D. przy ul. [...] o pow. 0,3190 ha, a także na nieruchomości położonej w D. o pow. 0,3843 ha (w dniach 3 czerwca 2003 r., 5 sierpnia 2005 r. i 28 maja 2009 r.).

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust.2 u.s.u.s. Organ wskazał na prowadzone w stosunku do zobowiązanego skuteczne postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego w listopadzie 2019 r. uzyskano 553,38 zł. Wg organu zobowiązany jest współwłaścicielem, na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, nieruchomości gruntowej położonej w D. przy ul. [...] o pow. 0,3190 ha oraz nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem gospodarczym położonej w miejscowości Ł.o pow. 0,2200 ha, które mogą być przedmiotem obrotu i źródłem przychodu.

Ponadto naczelnik urzędu skarbowego oraz komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i tym samym nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Organ dokonał też analizy możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w oparciu o przesłanki wynikające z § 3 Rozporządzenia z 2003r. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Z analizy dokumentów zebranych w sprawie wynika, że 25 kwietnia 2019r. zobowiązany wyrejestrował działalność gospodarczą, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. B., która z tytułu umów o pracę oraz umów zleceń osiąga łącznie dochód wyższy niż wskazany w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 21 maja 2019r. Od 8 maja 2018r. zobowiązany uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2 213,55 zł brutto, z którego dokonywane jest potrącenie na rzecz zaległych składek do ZUS w wysokości 553,38 zł, do wypłaty pozostaje 1 279,95 zł netto. Zadeklarowane stałe wydatki związane z utrzymaniem to opłaty eksploatacyjne w wysokości 1 100,00 zł oraz koszty leczenia w wysokości 600,00 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej należnej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu, dochód rodziny zobowiązanego przekracza minimum socjalne wynoszące 2 012,89 zł (w II kwartale 2019r. dla gospodarstwa 2-osobowego), a kwota, która po opłaceniu rachunków związanych z utrzymaniem pozostaje do dyspozycji rodziny, pozwala na zaspokojenie potrzeb związanych z egzystencją. Podnoszona we wniosku trudna sytuacja materialna nie została przez zobowiązanego w żaden sposób udokumentowana.

Organ ocenił, kierując się doświadczeniem życiowym, że zobowiązany wraz z żoną posiadają dochody, które nie zostały wykazane w złożonym wniosku, a postawę zobowiązanego, który deklaruje trudną sytuację materialną i domaga się przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, a jednocześnie wyjeżdża na miesiąc poza granice kraju, uznał za nieracjonalną.

Zdaniem organu, skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Organ dodał też, że w związku z wątpliwościami zobowiązanego dotyczącymi kwot możliwych do dochodzenia na podstawie dokonanych wpisów hipotecznych, pismem z dnia 26 listopada 2019 r. wskazał podstawę prawną, wysokość kwoty zabezpieczenia oraz wyjaśnił sposób liczenia i wysokość odsetek od zabezpieczeń hipotecznych dokonanych na nieruchomościach. Ponadto pismem z 5 grudnia 2019r. poinformował o aktualnej wysokości niedopłaty widniejącej na koncie zobowiązanego jako płatnika składek. Organ dodał, że umorzenie odsetek oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek, a temu sprzeciwia się zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa.

W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu, S.B. zarzucił:

1.Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. 1) art. 7, art 77 § 1 i art 80 k.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym:
2. a) niewyjaśnienie znaczących rozbieżności księgowo-rozliczeniowych pojawiających się w różnych dokumentach wydawanych przez organ dot. wysokości odsetek od zaległych składek, co do których złożono wniosek o umorzenie,
3. b) nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącego dowodów księgowo-rozliczeniowych, w tym dowodu ze szczegółowego i prawidłowego zestawienia wszystkich należnych Zakładowi składek za okres od marca 2000 r. do kwietnia 2008 r., za okres od stycznia 2014 r. do kwietnia 2019 r. oraz z całej historii dokonywanych przez niego wpłat z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2000 r. do kwietnia 2019 r., gdy zakończył i wyrejestrował prowadzoną działalność gospodarczą oraz z Informacji w przedmiocie sposobu księgowania tych wpłat przez Zakład - celem ustalenia prawidłowej wysokości globalnej kwoty zobowiązań,
4. c) nieuwzględnienie przy ustalaniu wysokości odsetek nieprzedawnionych i nadających się do umorzenia wpisów hipotecznych znajdujących się w Dziale IV księgi wieczystej numer [...],
5. d) niewłaściwe ustalenie, że przed rokiem 2000 istnieją jakiekolwiek nieprzedawnione należności ZUS, w sytuacji, gdy w postępowaniu w I instancji organ w ogóle w tej kwestii nie orzekał, a ponadto - należności ZUS przed 1999r. zostały zaspokojone w całości z kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości położonej w C. w dniu 30.07.1999 r.
6. e) błędne ustalenie, iż skarżący jest w stanie dokonać spłaty odsetek w kwocie wskazanej w decyzji w systemie ratalnym lub w postępowaniu egzekucyjnym, w sytuacji gdy według kwestionowanego wyliczenia organu stanowią one prawie 80 % kwoty całego zobowiązania,
7. f) błędne uznanie, że pobór odsetek w takiej wysokości ma na celu rzekomo równe traktowanie wszystkich płatników składek, podczas gdy - wyliczone w takiej wysokości odsetki (413.046,00 zł) pełnią de facto funkcję represji (swego rodzaju "lichwy"), a nie rekompensaty za opóźnienie w płatności składek,
8. 2) naruszenie art. 8 k.p.a., polegające na nieurzeczywistnieniu zasady pogłębiania zaufania organów administracji publicznej wobec strony postępowania, skoro organ w postępowaniu odwoławczym nie był w stanie wykazać i obronić swojego stanowiska co do wysokości jego wierzytelności względem skarżącego. Ponadto organ w postępowaniu odwoławczym uznał, wbrew postępowaniu w I instancji, że przed rokiem 2000 istnieją jakiekolwiek nieprzedawnione należności ZUS, co de facto oznacza pogorszenie sytuacji skarżącego.
9. 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. 1) tj. art. 68 ust. 2 w zw. z art. 69 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 1982 Nr 19, poz. 147, tj. Dz.U. z 2918 r. poz. 1916) przez ich niezastosowanie i brak uznania, że hipoteka zabezpiecza wierzytelność do oznaczonej sumy pieniężnej oraz zabezpiecza mieszczące się w sumie hipoteki roszczenia o odsetki oraz o przyznane koszty postępowania, jak również inne roszczenia o świadczenia uboczne, tym samym wadliwe ustalenie, że nieprzedawnione odsetki mogą wynosić kwotę 413.946,00 zł, podczas gdy sumy hipoteczne w Dziale IV księgi wieczystej numer [...] za okres precyzyjnie wskazany w księdze wieczystej od marca 2000 r, do kwietnia 2008 r. wynoszą 188.818,22 zł, natomiast za okres przed marcem 2000 r. nie istnieją żadne nieprzedawnione roszczenia ZUS.
2. 2) art. 28 ust. 3 a w zw. z art 32 u.s.u,s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r, przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, z których wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek (w tym wypadku odsetek) pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w sytuacji, gdy odsetki według Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 413.046,00 zł znacząco (prawie czterokrotnie) przenoszą wysokość kwoty zobowiązania głównego. W kwestii odsetek zachodzi oczywista niemożność ich spłacenia, nawet jeżeli zostały one wyliczone prawidłowo.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zobowiązanie organu do przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów księgowo-rozliczeniowych, w tym dowodu ze szczegółowego zestawienia wszystkich należnych Zakładowi składek za okresy od marca 2000 r. do kwietnia 2008 r., od stycznia 2014 r. do kwietnia 2019 r. oraz z całej historii dokonywanych przez niego wpłat z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od miesiąca marca 2000 r. do miesiąca kwietnia 2019 r. oraz z informacji w przedmiocie sposobu księgowania tych wpłat przez Zakład - celem ustalenia prawidłowej wysokości globalnej kwoty zobowiązań. Wniósł też o uwzględnienie przedawnienia znaczącej części należności w postaci odsetek oraz o wydanie decyzji umarzającej odsetki istniejące nieprzedawnione w całości, z uwagi na to, że nie jest w stanie w żadnym wypadku dokonać ich opłacenia, a powyższe pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dodał, że zlecił podmiotowi prowadzącemu rachunkowość sporządzenie opinii księgowo-rozliczeniowej, którą przedstawi w terminie 30 dni od dnia wniesienia skargi

W uzasadnieniu wskazał m.in., że organ nieprawidłowo księgował dokonywane przez niego wpłaty na poczet składek, co przekładało się na nieprawidłowe wyliczenie odsetek należnych ZUS. Ponadto w kierowanych do niego pismach organ wskazywał różne kwoty odsetek, co czyni wyliczenia organu niewiarygodnymi. Bez prawidłowego ustalenia salda, bezprzedmiotowym jest podejmowanie decyzji o umorzeniu lub o odmowie umorzenia odsetek od zaległych składek należnych Zakładowi. Dotychczas nie przedstawiono niebudzącego wątpliwości dowodu z dokumentów wskazujących na sposób księgowania uiszczanych przez skarżącego kwot.

Zarzucił, że dopiero w postępowaniu odwoławczym organ stwierdził, że istnieją nieprzedawnione odsetki za okres przed 2000 rokiem, podczas gdy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym uznał, iż nie ma żadnych zaległych odsetek za okres przed 2000 rokiem, nadających się do umorzenia.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 16 marca 2020r. skarżący podniósł m.in., że organ wielokrotnie twierdził, że z uwagi na wpisy hipoteczne, jego należności (w tym odsetki od zaległych składek) nie uległy przedawnieniu. Tymczasem orzecznictwo sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje, że ustanowienie hipoteki nie pozbawia możliwości przedawnienia należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką, na dowód czego skarżący powołał niektóre orzeczenia. W jego ocenie Sąd jest nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany badać konstytucyjność przepisów, na podstawie których orzeka w indywidualnych sprawach, w tym o niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że powinna ona zostać usunięta z obrotu prawnego z uwagi na uchybienia przepisom prawa procesowego.

Przedmiotem skargi jest decyzja wydana przez ZUS w drugiej instancji tj. podjęta na skutek wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wydanej decyzji ZUS uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] października 2019r. nr [...], nie wyjaśniając w ogóle powodów takiego rozstrzygnięcia, natomiast jako podstawę prawną wskazał przepis art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.

Ponadto w treści rozstrzygnięcia organ orzekł o odmowie umorzenia odsetek od należności określonych jako "konto pracownicze do 31 grudnia 1998r." oraz "konto osobiste do 31 grudnia 1998r.", co do których u.s.u.s. nie przewiduje możliwości orzekania o ich umorzeniu bądź o odmowie umorzenia. W myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, natomiast stosownie do treści art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, w tym dotyczące stosowania ulg i umorzeń, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Umorzeniu mogą podlegać też odsetki od ww należności. Wprawdzie przepisy u.s.u.s. stanowią o prowadzeniu przez ZUS kont ubezpieczonych i kont płatników składek, lecz sposób księgowania należności ubezpieczonych na poszczególnych kontach w ZUS jest sprawą organizacyjną, natomiast w decyzji dotyczącej umorzenia organ powinien przede wszystkim wskazać jakie zaległości składkowe ciążą na zobowiązanym.

Pomimo zgłaszanych przez zobowiązanego wątpliwości co do określenia wysokości ogólnej kwoty należności z tytułu składek i odsetek, organ nie wyjaśnił ich w prowadzonym postępowaniu, natomiast treść decyzji wskazuje na to, że organ sam ma problemy m.in. z ustaleniem daty początkowej składek, od których naliczane były odsetki. W decyzji pierwszoinstancyjnej rozstrzygnięciem objęto okres rozpoczynający się od maja 2000r., natomiast decyzja wydana w drugiej instancji obejmuje odsetki od składek należnych również za lata wcześniejsze, sięgające roku 1996. Rozbieżności tych organ nie wyjaśnił, a ponadto popełnił błąd w określeniu okresu zaległości wymienionych w pkt 1a decyzji, wskazując "okres od 12/1999 do 01/1996".

Zdaniem Sądu, zasadne są te zarzuty skargi, które odnoszą się do rozszerzenia przedmiotu rozstrzygnięcia przez organ orzekający w II instancji. Wprawdzie decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych nie mają charakteru ustalającego, lecz jednoznaczne wskazanie okresu, którego dotyczy zadłużenie i jego wielkości ma znaczenie w kontekście badania przesłanek umorzenia. Organ odwoławczy powinien wyjaśnić, z jakich powodów rozstrzygnięciem objął należności z okresu wcześniejszego niż wskazany w decyzji pierwszoinstancyjnej. Objęcie decyzją odsetek od należności powstałych przed rokiem 2000 może budzić wątpliwości ze względu na ich możliwe przedawnienie, dlatego istotne jest precyzyjne wskazanie aktualnego stanu zadłużenia i okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia.

W odniesieniu do kwestii przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 maja 2020r. sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że organ zasadnie odwołał się do treści art.24 ust.5 u.s.u.s., jednakże nie wyjaśnił podnoszonej przez skarżącego kwestii zaspokojenia w całości należności ZUS powstałych przed 1999r., z kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości w C., na której ustanowiono hipotekę przymusową zabezpieczającą m.in. należności ZUS. Z dołączonego do skargi aktu notarialnego z [...] lipca 1999r. wynika, że przedstawiciel ZUS otrzymał z tej transakcji kwotę 67.348,00 zł na zaspokojenie roszczeń Zakładu wobec skarżącego.

Jak wskazał skarżący, umowy tej wcześniej nie powołał, bowiem dopiero w decyzji wydanej w II instancji organ objął rozstrzygnięciem należności sprzed roku 2000. Pomimo zarzutów skargi w tej kwestii organ w żaden sposób się do nich nie odniósł.

Uchybienia powyższe wpływają na to, że decyzja jest niejasna i nie poddaje się weryfikacji. Odniesienie się zatem do pozostałych zarzutów skargi, w tym dotyczących zasadności odmowy umorzenia odsetek w kontekście przesłanek wynikających z art.28 ust.3a u.s.u.s. i § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003r., jest przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art.77, art.80, art.107 § 3, art.138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a.

W ponownym postępowaniu organ podejmie czynności zmierzające do określenia wysokości zaległych należności z tytułu składek, w tym odsetek, których dotyczy wniosek o umorzenie. Organ powinien odnieść się do przestawionych przez zobowiązanego wyliczeń i podnoszonych okoliczności dotyczących spłat należności. Dopiero jednoznaczne określenie wysokości nieprzedawnionych odsetek umożliwi wydanie decyzji w przedmiocie ich umorzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.