Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Ł.O. (dalej: Skarżący/Wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 2 lutego 2023 r. nr UP-89/2023, którą ZUS uchylił decyzję własną z 25 listopada 2020 r. nr 2084/2020 i na podstawie:
- 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), dalej: u.s.u.s., odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:
- - ubezpieczenia społeczne za marzec 2016 r. - kwiecień 2019 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na 23 września 2020 r. - [...] zł;
- - Fundusz Pracy za październik 2017 r. - kwiecień 2019 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek -[...] zł, odsetek liczonych na 23 września 2020 r. - [...] zł;
- 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s. i w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie",
- a) umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres luty 2016 r. - czerwiec 2016 r. za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na 23 września 2020 r. - [...] zł;
- b) odmówił umorzenia należności z tytułu składek, które zostały uregulowane w ramach układu ratalnego w łącznej wysokości [...] zł, w tym na:
- - ubezpieczenia społeczne za styczeń 2016 r. - luty 2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek- [...] zł, odsetek - [...] zł;
- - Fundusz Pracy za styczeń 2016 r. - czerwiec 2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...] zł.
Jak wynika z akt sprawy 23 września 2020 r. Skarżący złożył do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek powołując się na niewiedzę o zmianie stanu prawnego w 2016 r., która spowodowała powstanie zadłużenia, a także na śmiertelną chorobę córki.
W uzasadnieniu wniosku opisał szereg zdarzeń związanych z działaniami mającymi na celu ratowanie życia córki, na co wydał wszelkie oszczędności. Podkreślił, że choroba dziecka ([...]) i jego śmierć ([...]) negatywnie wpłynęły na stan zdrowia jego i żony, a tym samym na możliwości zarobkowania.
ZUS decyzją z dnia 25 listopada 2020 r. nr 2084/2020 odmówił umorzenia należności z tytułu ww. składek.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek Skarżącego, ZUS decyzją z 4 lutego 2021r. nr UP-119/2021, utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej WSA), wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 266/21 r. uchylił decyzję ZUS z 4 lutego 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję z 25 listopada 2020 r.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr UP-714/2021 utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 25 listopada 2020 r.
WSA, wyrokiem z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 766/21, uchylił decyzję ZUS z dnia 9 sierpnia 2021 r.
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr UP-318/2022 ZUS uchylił decyzję z 25 listopada 2020 r. nr 2084/2020 w części, tj. w zakresie pkt. 2 za okres styczeń 2016 r. - czerwiec 2016 r. i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt rozporządzenia:
- a) umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres luty- czerwiec 2016 r. za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na 23 września 2020 r. -[...] zł;
- b) odmówił umorzenia należności z tytułu składek, które zostały uregulowane w formie dobrowolnych wpłat w ramach układu ratalnego w łącznej wysokości [...] zł, w tym na:
- - ubezpieczenia społeczne za styczeń 2016 r. – luty 2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień zapłaty - [...] zł,
- - Fundusz Pracy za styczeń 2016 r. - czerwiec 2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł, odsetek liczonych na dzień zapłaty [...] zł.
Na skutek skargi Wnioskodawcy powyższa decyzja została uchylona wyrokiem WSA w Rzeszowie z 11 października 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 422/22.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS decyzją z 2 lutego 2023 r. nr UP-89/2023 orzekł w sposób opisany na wstępie.
W uzasadnieniu decyzji ZUS przedstawił sytuację materialną Skarżącego wynikającą z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 16 stycznia 2023 r.
Następnie wskazał, że należności z tytułu przedmiotowych składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Organ przytoczył przepisy, w oparciu o które możliwe jest umorzenie należności wobec ZUS i stwierdził, że z uwagi na brak całkowitej nieściągalności – bo skarżący posiada majątek, z którego można egzekwować zaległe składki - niedopuszczalne jest umorzenie zaległości na podstawie art.28 ust.2 i 3 u.s.u.s. Istnieją natomiast podstawy do umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u,s,u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, za okres od lutego 2016r. do czerwca 2016r., ponieważ w tym czasie wnioskodawca sprawował opiekę nad śmiertelnie chorą córką i nie mógł uzyskiwać dochodów na spłatę należnych składek.
W ocenie ZUS przepisy prawa oraz zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwalają na wydanie korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia w pozostałym zakresie. Zdaniem ZUS aktualna sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna nie daje podstaw do umorzenia pozostałych należności z tytułu składek.
Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją ZUS z dnia 2 lutego 2023 r. i zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o "ponowne rozpatrzenie sprawy".
Podkreślił, że wydana decyzja (kolejna w przedmiotowej sprawie) jest dla niego bardzo krzywdząca. Przytoczył okoliczności związane z chorobą i śmiercią córki. Podniósł, że tragedia jaka spotkała jego rodzinę jest zdarzeniem nadzwyczajnym, które wpłynęło na sytuację finansową rodziny. Wskazał, że ZUS wydając niekorzystne dla niego decyzje nie bierze pod uwagę, że pozbawia jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 259 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że decyzja ta uchybia przepisom postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art.107 § 1 pkt 5 K.p.a. obligatoryjnym elementem decyzji jest rozstrzygnięcie. Zaskarżona decyzja wprawdzie rozstrzygnięcie posiada, ale jest ono wewnętrznie sprzeczne. Należy wskazać, że w jego treści organ II instancji orzekł w pkt. 1 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. - o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...] zł za okres 03.2016. – 04.2019r., a w pkt. 2 na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s. i w oparciu o § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003r. - o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02.2016r. – 06.2016r. za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości [...] zł.
Oznacza to, że w odniesieniu do składek za miesiące 03.2016r. do 06.2016r. decyzja zawiera sprzeczne rozstrzygnięcia – umarzające i odmawiające umorzenia należności.
Ponadto zaskarżona decyzja narusza przepis prawa materialnego, tj. art.28 ust.1 u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Tymczasem przedmiotowa decyzja w pkt 2b rozstrzyga o należnościach, które zostały już uregulowane w ramach układu ratalnego, a zatem nie są wymagalne i w związku z tym nie mogą być przedmiotem postępowania o ich umorzenie.
Te wszystkie wady rozstrzygnięcia uzasadniają uchylenie decyzji jako naruszającej przepisy art. 107§ 1 pkt 5 K.p.a. oraz art.28 ust.1 u.s.u.s i uniemożliwiają kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem merytorycznym.
W ponownym postępowaniu obowiązkiem organu będzie dokonanie aktualizacji sytuacji rodzinnej i majątkowej Wnioskodawcy i wydanie ponownego rozstrzygnięcia, wolnego o wad formalnych i zgodnych z oceną prawną wyrażoną w wyrokach, które zapadły w niniejszej sprawie.
Biorąc powyższe po uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.