Uzasadnienie
Sygn.. akt I SA/Rz 202/23
Kierownik Powiatowego Biura Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzjami z dnia 23.09.2022 r. przyznał Panu R. S., dalej: skarżący, rolnik:
- I. 1. Płatność jednolitą obszarową - 2021 w wysokości [...] zł. wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] złotych ze względu na nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia i zastosowanie współczynnika korygującego,
- 2. Płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł. wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł. ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,
- 3. Płatność redystrybucyjną – 2021 w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł. ze względu na nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowanie z tego tytułu zmniejszenia i zastosowanie współczynnika korygującego,
- 4. Płatność do powierzchni upraw roślin pastewnych - 2021 w wysokości [...] zł wynikająca z pomniejszenia płatności o kwotę [...] złotego ze względu na współczynnik korygujący,
- 5. Płatność do krów – 2021 w wysokości [...] wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] z tytułu zastosowania współczynnika korygującego - decyzja nr 0175-2022-002017
- II. 1. Płatność ONW na rok 2021 w łącznej wysokości [...] zł. w tym płatność ONW typ specyficzny strefa I w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia o kwotę w wysokości [...] zł. ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia. - decyzja nr 0175-2022-002018.
Organ ustalił, że powierzchnia działek zgłoszonych do w/w płatności wynosiła 14,51 ha. W trakcie przeprowadzonego postępowania stwierdził, że powierzchnia działek uprawnionych do dopłat wynosi 13,10 ha.
Powierzchnia ta została ustalona na podstawie systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013
Organ ustalił, że do powierzchni upraw znajdujących się na działce [..] położonej we wsi T. gmina K. wystąpił konflikt tzw. krzyżowy pomiędzy rolnikiem, a innymi podmiotami, tj. Wspólnotą Pastwiskową Rolników Wsi T. i A.Ż. Rolnik zgłosił powierzchnię 2,41 ha z tego 1,00 ha miało obejmować TUZ, zaś 1,41 ha miało stanowić grunty orne.
Powierzchnia całej działki w ocenie organu wyniosła 34,06 ha.
Organ przyjął, że skarżący użytkował osobiście wskazane przez niego części działki [...]. Kierując się natomiast wytycznymi wskazanymi w powołanych przez niego wyrokach WSA w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2021 roku (I SA/Rz 678/21) i wyroku z dnia 25 stycznia 2022r, (ISA/Rz 901/21) dokonał prawnej oceny charakteru władania tym gruntem, z której to oceny wysnuł wniosek odnośnie osoby uprawnionej do otrzymania dopłat.
W uzasadnieniach tych wyroków wskazał mianowicie sąd administracyjny na możliwe dwie sytuacje wejścia w posiadanie gruntu Wspólnoty przez osobę nim gospodarującą i rozróżnił dwie możliwe w takim przypadku osoby do otrzymania wsparcia.
Wskazał zatem sąd, że w sytuacji, gdy rolnik włada wydzielonym mu do gospodarowania gruntem – w miejscu wskazanym przez wspólnotę, to wówczas prowadzi on swoja działalność rolniczą niejako w imieniu samej wspólnoty, wypełniając elementy władania przez nią gruntem swoimi działaniami. Nie on jest wtedy uprawnionym do otrzymania dopłat, tylko sama wspólnota. Nie jest on bowiem posiadaczem gruntu, a jedynie podmiotem realizującym władztwo wspólnoty. Inna natomiast sytuacja zaistnieje, gdy wejdzie w posiadanie gruntu wspólnotowego w sposób oderwany od dyspozycji wspólnoty (nawet samowolnie). Wówczas nawet w sytuacji, gdy jest on członkiem wspólnoty, to on będzie uprawnionym do otrzymania wsparcia.
W sprawie organ ustalił, że w zakresie tej części działki, gdzie znajdują się grunty organ, rolnik otrzymał grunt od wspólnoty. Obie strony wskazały na te jego cześć. W tym zakresie organ przyjął, że uprawnioną jest do otrzymania dopłat, pozostająca w konflikcie krzyżowym Wspólnota.
Natomiast odnośnie pozostałej części grunty, czyli części obejmującej trwałe użytki zielone (TUZ), organ ustalił, że rolnik wszedł w ich posiadanie w sposób oderwany od woli wspólnoty i w tym zakresie uznał, go za podmiot uprawniony, przyznając mu wsparcie w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW.
Organ dokonał w związku z wyeliminowaniem części zgłoszonego do dopłat działek pomniejszenia przysługujących świadczeń każdorazowo szczegółowo podając sposób obliczenia kwot zmniejszeń i ich wpływu na wysokość przysługującego wsparcia.
Od powyższych decyzji jednobrzmiące odwołania wniósł R. S. i zarzucił naruszenie art. 7 i 77§1 oraz 80 kodeksu podstępowania administracyjnego poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do rozpatrzenia ponownego przez organ I instancji.
W uzasadnieniu odwołania naprowadził, że podstawową przesłanką otrzymania wsparcia jest posiadanie przez rolnika działki, do której ma być ono przyznane. W jego ocenie niewystarczające jest ustalenie, że działka została wydana rolnikowi decyzją Wspólnoty, ale konieczne jest przyjęcie, kto ja uprawia, jak, kto pobiera z niej pożytki. Kto ponosi koszty związane z uprawą. W jego ocenie zerwał on więzi korporacyjne ze Wspólnotą, gdyż uprawiał działkę w inny sposób niż planowała to wspólnota, on pobierał z działki pożytki, jak też on ponosił koszty upraw. Wskazał także na to, że skarżący wszczynając inne postępowania przeciwko wspólnocie zerwał z nią wszelkie więzy i działał tylko we własnym imieniu i na własny koszt. Wskazał na inne zapadłe w sprawie wyroki WSA w Rzeszowie.
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzjami z dnia 9 lutego 2023 r. utrzymał zaskarżone decyzje organu I instancji w mocy (nr nr 9009-2023-000071, 9009-2023-000070).
Organ odwoławczy dokonał ponownego rozpatrzenia sprawy i w jego trakcie ustalił fakty, analogicznie do tego, jak uczynił to organ I instancji. Stwierdził zatem, że skarżący aktualnie złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW, w ramach tego wniosku wskazał swoje działki znajdujące się na działce [...] położonej w T. Działki zgłoszone przez rolnika zostały objęte też wnioskiem Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T. Zaistniała zatem konieczność rozstrzygnięcia tego sporu. W tym celu zostały przeprowadzone oględziny przedmiotowych działek, w trakcie których ustalono miejsca, gdzie swoje użytkowanie miał mieć R. S. W trakcie okazania użytkowanego przez niego gruntu, strony wskazały na tę cześć gruntu, która miała być użytkowana przez skarżącego w ramach przysługującego mu udziału we Wspólnocie Pastwiskowej. Nie budzi także wątpliwosci wielkość tego udziału, jak i rodzaj uprawy na nim stosowanej. Wspólnota wskazała miejsce, gdzie Pan S. miał wykonywać prace, zaś rolnik wskazał cześć użytkowanej przez niego jako pastwisko działki.
Ta częścią miał władać bez występującej w tym zakresie woli Wspólnoty Pastwiskowej. Miała być przez niego zagospodarowana za nieformalną zgodą osób, którym udostępniła je Wspólnota. Mieli oni zawrzeć porozumienia ze skarżącym, co do tego, iż to on będzie je uprawiał. O ile pierwsza cześć działki stanowiła grunty orne, to druga była wykorzystywana jako trwałe użytki zielone.
Organ przesłuchał inne zainteresowane osoby, jak Z. i S. R., którzy zgodnie zeznali, że ustanie przekazali Panu S.udziały, jednak nie poinformowali o tym Wspólnoty Pastwiskowej.
Ponadto organ powołał się na zeznania E. P., która miała zeznać, że w roku 2021 pan R. S.nie użytkował swojej części działki leżącej koło jej pola, a nadanej mu przez Wspólnotę, co miał także potwierdzić, w jego (organu) ocenie sam rolnik.
Biorąc pod uwagę ustalenia dokonane w czasie prowadzonych oględzin organ przyjął, że rolnik jest uprawniony jedynie do otrzymania płatności co do działki rolnej o powierzchni 1 ha, gdyż użytkował on ja rolniczo, bez zgody Wspólnoty, jednak zgoda ta nie ma w tym przypadku znaczenia. Był posiadaczem tej części działki ewidencyjnej i to jemu przysługuje płatność.
Odnośnie tej części działki, która miał władać za zgodą Wspólnoty organ przyjął, że w tym zakresie płatności przysługują Wspólnocie i powołał się na wnioski płynące z wyroków WSA w Rzeszowie powołanych już przez organ I instancji.
Od powyższych decyzji Pan R. S. wniósł skargi do sądu administracyjnego i zarzucił:
- 1) Naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- a) art.7, 77 w zw z art. 80 kpa poprzez brak podjęcia wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co skutkowało brakiem zebrania całego materiału dowodowego poprzez:
- - uznanie, że podczas prac gruntowych R. S. działał na spornej działce w zależności od Wspólnoty Pastwiskowej oraz wykonywane przez niego czynności były na rzecz tej Wspólnoty, a nie w zakresie indywidualnego gospodarstwa, które prowadzi,
- - uznanie, że nie wykonywał prac we własnym imieniu i na własny rachunek,
- - uznanie, że R. S. nie przysługują dopłaty, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że doszło do przerwania więzi korporacyjnych,
- - nie wzięcie pod uwagę oświadczenia skarżącego, że prace wykonuje na własny rachunek i we własnym imieniu,
- - enigmatycznym przesłuchaniu świadków, co nie przyczyniło się do wyjaśnienia stanu faktycznego
- - nie wyjaśnienie, kto władał sporną działką i kto faktycznie dokonywał zabiegów na tej działce oraz czy doszło do zachowania dobrej kultury rolnej na działce,
- - uznaniu,że Wspólnota Pastwiskowa jest uprawniona do otrzymania dopłat
- 2) naruszenie prawa materialnego
- a) art. 6 i 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że Wspólnocie Pastwiskowej przysługuje prawo otrzymania płatności, podczas gdy przesłanką otrzymania płatności jest fakt posiadania działki, a tę spełnia R.S.
- b) art. 7 ust. 1 tej ustawy poprzez przyjęcie, że w dniu 31 maja 2021 r. R.S. nie był w posiadaniu działki art.[...]w deklarowanej przez niego części,
- c) art.29 ust.1 tej ustawy poprzez uznanie, że pomiędzy Wspolnotą, a R.S. zachodzi konflikt krzyżowy i należy go rozstrzygnąć poprzez przyznanie płatności Wspólnocie Pastwiskowej,
- d) art.336 kc poprzez przyjęcie, że R. S. nie był posiadaczem gruntu w rozumieniu tego przepisu
Wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz decyzji poprzedzających. Ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego. Zasądzenie kosztów postępowania.
Ponadto złożył wniosek dowodowy o przesłuchanie 2 świadków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas przedstawioną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:
Skargi nie są uzasadnione.
Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego złożonego w skargach bowiem przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków jest w postępowaniu sądowodmisnistracyjnym niedopuszczalne. Sąd może jedynie dopuścić dowód z dokumentów jeżeli przyspieszy to postępowanie. Dlatego też sąd nie rozważał nawet zasadności przesłuchiwania osób zgłoszonych jako świadkowie w sprawie.
Przechodząc do omówienia argumentów zawartych w skardze sąd wskazuje, że kluczowe znaczenie dla jej rozpoznania musi mieć stanowisko zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2021 sygn. akt I SA/Rz 678/21. W sprawie tej sąd administracyjny rozpatrywał skargę na decyzję Dyrektora Agencji złożoną przez Wspólnotę Pastwiskowa Rolników Wsi T. w sprawie przyznania płatności do działki [...] za rok 2021 r. Ponieważ strony tamtego postępowania były inne niż w sprawie niniejszej, sąd nie pozostaje związany poglądem zawartym w tamtym wyroku na mocy art. 153 p.p.s.a. jednak wyrażone poglądy były wiążące przy rozpoznawaniu sprawy I SA/Rz 151/23, dotyczących wniosku o dopłaty złożonego przez Wspólnotę w zakresie występującego konfliktu krzyżowego pomiędzy tą Wspólnotą, a R.S. Sąd również w sprawie niniejszej akceptuje zawarte tam stanowisko odnośnie określenia osoby uprawnionej do dopłat w sytuacji aktualnie rozpatrywanego konfliktu.
Zgodził się więc sąd w sprawie niniejszej, że w sytuacji, gdy rolnik będący członkiem wspólnoty użytkuje grunt przydzielony mu w ramach przysługującego mu udziału w tej wspólnocie, w miejscu wskazanym przez wspólnotę i w tym zakresie władając tym gruntem za akceptacja tej wspólnoty, to w takim przypadku w rzeczywistości posiadaczem gruntu jest wspólnota, a dany członek wspólnoty dokonuje tylko aktów władania gruntem, z tego tytułu że grunt ten został mu przydzielony do użytkowania. Nie rodzi tutaj się po jego stronie samodzielna kauza władania. Nie posiada on jakiejkolwiek umowy zobowiązującej czy też rzeczowej do władania tym gruntem, a jego władanie jest więc tylko realizacja woli wspólnoty, aby dany jej członek wyznaczoną dla niego częścią wspólnej działki władał. Nie będzie przy tym istotne przekonanie skarżącego, po przydzieleniu mu takiej części gruntu do władania w sytuacji, gdy uprawnienia do władania gruntem ma wspólnota, ona nim zarządza i wskazuje działki poszczególnym członkom do użytkowania, gdyż sama nie może czynności rolnych wykonywać i wykonuje je przez swoich członków.
Skarżący nie może przy tym na mocy samoistnego oświadczenia zmieniać kauzy władania gruntem, stwierdzając po jego otrzymaniu do użytkowania, że zrywa więzy ze wspólnotą i włada gruntem w swoim imieniu i dla siebie. Trzeba bowiem pamiętać, iż grunt wydzielony został mu już przydzielony przez wspólnotę.
Dany rolnik ma prawo korzystać z danego gruntu i pobierać pożytki, co nie zmienia statusu przymusowej wspólności gruntu. Stąd też sąd podzielił stanowisko zajęte we wskazanym wyroku odnośnie skargi Wspólnoty Pastwiskowej. Skarżący, co nie budzi wątpliwości, nawet w sytuacji ponoszenia nakładów i pobierania korzyści jedynie realizował wole wspólnoty, aby on, jako jej członek korzystał z danej części działki ewidencyjnej za gospodarując ją rolniczo. Wypełniał on tylko wolę wspólnoty, podobnie, jak inni jej członkowie.
Dlatego też odnośnie części działki [...], która została mu przydzielona do rolniczego wykorzystania sąd przyjął, że uprawnionym do otrzymania plątności jest Wspólnota.
Ustawa z dnia 23 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych przewiduje, że wspólnotami gruntowymi podlegającymi zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie są nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne. Tak więc pojęcie wspólnoty nie odnosi do samych członków tej wspólnoty, ale do gruntów w jej skład wchodzących. To grunty a nie ludzie są wspólnotą. Rolnicy natomiast posiadają udziały we wspólnocie. Nie jest to równoznaczne z udziałami w gruncie. Wielkość udziału oblicza się we wspólnocie. Nie jest to pojęcie równoważne z pojęciem udziału w nieruchomości. (art. 6 ustawy).
Należy podnieść, że ustawa wyłącza podział gruntów pomiędzy członków spólnoty i stanowi o tym wprost art. 5 ustawy, który przewiduje, że wspólnoty gruntowe nie mogą być dzielone pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach. Tak więc nie jest dopuszczalny podział gruntów stanowiących wspólnotę. Jednocześnie przepis art. 14 ust.1 ustawy stanowi, że osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej powinny utworzyć spółkę do sprawowania zarządu nad wspólnotą i do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład tej wspólnoty. Członkami spółki są osoby uprawnione do występowania we wspólnocie, a każdemu członkowi przysługuje jeden głos w zgromadzeniu członków spółki. Spółki prowadza działania mające na celu prawidłowe zagospodarowanie gruntów tworzących wspólnotę. Ponoszą za nia odpowiedzialność majątkową.
Wspólnota gruntowa może zostać po spełnieniu określonych warunków przekształcona we współwłasność.(art. 30a ustawy).
Opisany powyżej ustrój wspólnoty gruntowej w ocenie sądu wskazuje, że to spółka wyznacza poszczególne osoby do gospodarowania, ale grunty nie mogą być dzielone, a zatem zawsze musza pozostawać we wspólnocie, zaś osobom będącym we wspólnocie nie przysługuje ułamkowa wartość gruntów, ale udział we wspólnocie. Dopiero po ewentualnym przekształceniu we współwłasność sytuacja ulega zmianie.
Dlatego też sąd uznał że skarżący władając określoną częścią gruntów stanowiących wspólnotę nie jest osoba uprawnioną do dopłat. Grunty należą bowiem do wspólnoty i to spółka do zagospodarowania wspólnoty jest uprawniona do ich dotrzymania.
Inna natomiast sytuacja, jak to trafnie dostrzegł organ zaistniała odnośnie gruntów w posiadanie których skarżący wszedł na podstawie ustnych porozumień z panami R. Porozumienia takie nie stanowią bowiem o nabyciu przez niego udziału we wspólnocie. Maja charakter nieformalny. Zaś skarżący wszedł w posiadanie tego gruntu bez zgody wspólnoty. Zgoda panów R. nie ma w tym przypadku znaczenia bowiem nie są oni osobami uprawnionymi do udzielenia mu prawa do uprawiania tej części gruntu. Wszedł on zatem w posiadanie tego gruntu bez tytułu prawnego i włada nim bezumownie. To jednak nie świadczy o braku uprawnienia do otrzymania dopłaty. O ty uprawnieniu decyduje bowiem fakt władania gruntem, nie zaś prawo do jego władania. Nawet podmiot bezumownie władający gruntem jest uprawniony do otrzymania dopłat. W tym zakresie rozstrzygniecie jest prawidłowe. Sam skarżący go także nie kwestionuje.
Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił w myśl art. 154 ppsa.