Uzasadnienie
Sygn. I SA/Rz 21/12
Uzasadnienie
J.T. (dalej: skarżąca), wezwana o uiszczenie wpisu sądowego w sprawie ze skargi na decyzję opisaną w sentencji niniejszego postanowienia, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżąca zarabia 1899 zł brutto, które wydatkuje na utrzymanie - swoje i męża; z tegoż wynagrodzenia prowadzona jest także egzekucja sądowa. Działalność gospodarcza – jak podała – przynosi stratę (rubryka nr 10 urzędowego formularza). Skarżąca nie oświadczyła jakiegokolwiek majątku nieruchomego, ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz jakichkolwiek zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, papierów wartościowych itp.
Korzystając z możliwości żądania dodatkowego oświadczenia, w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej nazwaną P.p.s.a. - referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia szczegółowych wyjaśnień oraz dokumentów dla pełnego zobrazowania jej sytuacji finansowej, w tym: podania informacji o posiadanych środkach transportu, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych i kart kredytowych, rachunków papierów wartościowych posiadanych przez wszystkich domowników pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, przedłożenia kserokopii ksiąg rachunkowych prowadzonych w ramach działalności gospodarczej i składanych deklaracji dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, przedłożenia zaświadczenia (kopii zeznań/zeznania) z właściwego urzędu skarbowego o dochodach za 2010 r.(w tym rozliczenia na podstawie deklaracji PIT-28, PIT-16A, PIT-38) oraz PIT-11 skarżącej za 2011,a jeśli złożono zeznanie za 2011 r. – to zeznanie, udokumentowanie prowadzenia egzekucji w stosunku do skarżącej i podanie kwoty podlegającej zajęciu, wyjaśnienie warunków mieszkaniowych (tytuł prawny do budynku/ lokalu, powierzchnia, rok budowy, liczba osób zamieszkałych, w przypadku wynajmu- podanie kosztów z nim związanych), i wyszczególnienie rodzaju wydatków i kwot pieniężnych związanych z kosztami utrzymania oraz przedłożenie kserokopii rachunków za energię elektryczną, gaz, telefon, inne opłaty.
Ostatecznie referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej (postanowienie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. I SA/Rz 21/12). Stosownie do pouczenia na to rozstrzygnięcie wniesiony został sprzeciw.
Na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowienie wydane przez referendarza sądowego traci swój byt wskutek wniesienia przez stronę sprzeciwu, który nie został przez sąd odrzucony. W takim przypadku sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu przechodzi w gestię sądu, który rozpoznaje ją na posiedzeniu niejawnym i obowiązany jest samodzielnie poczynić ustalenia, i ocenić je z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 P.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącej na podstawie przytoczonych okoliczności w zestawieniu z wyjaśnieniami, należy stwierdzić, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zasadą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest obciążenie kosztami sądowymi (wpis, opłata kancelaryjna, zwrot wydatków) tego, kto wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 P.p.s.a.). Natomiast instytucja prawa pomocy, o którą w sprawie występuje skarżąca, jest wyjątkiem od tej generalnej zasady i winna mieć zastosowanie tylko w sytuacjach szczególnych, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie wykazane, tj. zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca krótko odniosła się do wezwania; oświadczyła, że nie korzysta z żadnej zapomogi i innych świadczeń, wraz z mężem mieszka u syna, leczy się i wydatki z tym związane wynoszą w skali miesiąca ok. 120 zł oraz że jej wynagrodzenie jest zajęte przez komornika sądowego. W istocie skarżąca nie wypełniła wezwania w części odnoszącej się do wyszczególnienia rodzaju wydatków i kwot pieniężnych związanych z kosztami utrzymania, podając jedynie koszty leczenia na wymienioną kwotę i przedkładając paragon na zakup leków na podaną kwotę oraz faktury: za wodę i ścieki 179,52 zł, za energię elektryczną 133,37 zł, za gaz 540,12 zł, 1.195,59 zł, za telewizję satelitarną 102, 90 zł, nie wyjaśniając jednak czy i jaka część tych kosztów jest ponoszona przez jej rodzinę skoro faktycznie syn jest właścicielem domu, a małżonkowie prowadzą gospodarstwo domowe bez udziału syna. Oświadczenie nie zawiera wydatków związanych z innymi podstawowymi i niezbędnymi potrzebami, jak żywność, odzież, transport, środki higieny.
Podobnie przemilczane zostało wezwanie w kwestii dokumentów związanych z działalnością gospodarczą skarżącej, tj. kopii ksiąg rachunkowych i deklaracji dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy. Poza deklaracją PIT- 11 za 2010 (o którą nie wzywano) skarżąca nadesłała zeznanie PIT-36 za ten sam okres. Według tegoż zeznania przychód skarżącej ze stosunku pracy wyniósł 27.256,18 zł (dochód- 25.587,46 zł), z pozarolniczej działalności gospodarczej zaś 2.257.685,57 zł (dochód- 26.302,82 zł). W uzupełnieniu tej informacji dodać trzeba, że skarżąca rozlicza stratę z 2007 r. i w związku z tym pomniejszyła dochód za ten rok z kwoty 51.890,28 zł do kwoty 36.492,08 zł dochodu do opodatkowania, a więc zmniejszyła de facto swój podatek, co niewątpliwie w przypadku skarżącej jest to swego rodzaju optymalizacja podatkowa i ostatecznie nie pozostaje bez związku z jej sytuacją finansową.
Istotnie, skarżąca zwróciła się o prawo pomocy, przed upływem ustawowego terminu do złożenia zeznania podatkowego za 2011 r., ale w tym czasie z pewnością dysponowała informacją PIT-11 za 2011r., o którą została wezwana a nie nadesłała jej, a przede wszystkim nie zrealizowała, o czym nadmieniono, wezwania w części dotyczącej wyciągów z ksiąg rachunkowych /handlowych/ i deklaracji dla podatku od towarów i usług, co naświetliłoby sytuację skarżącej i pozwoliło na jej ocenę w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie przedłożyła również bardzo istotnych dokumentów w sprawie, tj. wyciągów z rachunków bankowych i rachunków kart kredytowych (papierów wartościowych jak podała w sprzeciwie nie posiada). Ugruntowane w orzecznictwie a także literaturze jest stanowisko, że w interesie strony składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych i przedstawienie okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku.
Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy skarżący będący wnioskodawcą nie przedłożył takiej dokumentacji na wezwanie i wówczas wszelkie wątpliwości dotyczące stanu majątkowego takiej osoby należy rozstrzygać na jej niekorzyść (zob. np. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2006 r., sygn. III SA/Wa 3456/05). Skarżąca znając przyczyny z powodu których jej wniosek nie został uwzględniony miała czas by go uzupełnić, np. choćby o zeznanie podatkowe za 2011 r., a mimo to skoncentrowała się na polemice z rozstrzygnięciem referendarza.
Podsumowując, brak możliwości poznania faktycznej sytuacji finansowej skarżącej pozbawił Sąd zweryfikowania wniosku o prawo pomocy.
Z tych przyczyn należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów postępowania sądowego i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.