Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowiez 14 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 226/11

Uzasadnienie

1. 1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2011r. nr [...].
2. 2. Opisanym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako: K.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229 poz. 1954 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa egzekucyjna), po rozpoznaniu zażalenia "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ż. (powoływanej dalej jako: Spółka) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunków bankowych w Banku BGŻ S.A., Oddział w P., zajętych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego - uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie w I instancji.
3. 3. W uzasadnieniu wydanego przez siebie postanowienia organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel - Marszałek Województwa Podkarpackiego - w dniu 24 listopada 2010r. wystawił tytuły wykonawcze obejmujące zaległości Spółki z tytułu opłaty za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji - opłata roczna za 2010r. (numery tytułów wykonawczych: [...],[...],[...],[...]).

W dniu 30 listopada 2010r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego, przysługującego zobowiązanemu, a mianowicie stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych BGŻ Oddział w P. Zawiadomienie o zajęciu tego prawa majątkowego wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu (Spółce) 1 grudnia 2010r.

Spółka w piśmie z dnia 2 grudnia 2010r. wniosła zarzuty dotyczące prowadzonego postępowania egzekucyjnego i złożyła wniosek o wstrzymanie egzekucji oraz uchylenie dokonanych zajęć rachunków bankowych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego - pismem z dnia 7 grudnia 2010r. - zwrócił się do Marszałka Województwa Podkarpackiego o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku w przedmiocie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych w postaci rachunków bankowych.

W dniu 9 grudnia 2010r. wyegzekwowano kwotę 25.019,41zł, która w całości pokryła należności objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi - bliżej wyżej opisanymi.

Wierzyciel, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] - zajął stanowisko w sprawie wniesionych zarzutów, uznając je za bezzasadne.

Wierzyciel, w piśmie z dnia 3 stycznia 2011r. nr [...] (które wpłynęło do Urzędu Skarbowego w dniu 5 stycznia 2011r.), zajął stanowisko w przedmiocie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych, wskazując że na rachunek wierzyciela wpłynęły wyegzekwowane środki pieniężne, które w całości zaspokoiły wierzyciela.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011r. nr [...], odmówił zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego w postaci rachunków bankowych w banku BGŻ S.A. oraz umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie.

Argumentując swoje rozstrzygnięcie Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiło zrealizowanie w całości zajęcia rachunków bankowych z dnia 30 listopada 2011r. nr [...], co w konsekwencji spowodowało automatyczne zwolnienie zajętych rachunków bankowych; a tym samym postępowanie egzekucyjne zostało zakończone na skutek wyegzekwowania należności.

Spółka wniosła zażalenie na postanowienie organu I instancji, wskazując na art. 13 § 1, art. 17 § 1 i art. 23 § 4 pkt 1 ustawy egzekucyjnej i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia; orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zwolnienie z egzekucji wskazanych składników majątkowych.

Motywując zażalenie Spółka podniosła, że zwolnienie z egzekucji wymienionych składników majątkowych jest konieczne ze względu na fakt, że Spółka prowadzi zakład pracy chronionej i zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - jest zwolniona z opłat, z wyjątkiem tych wymienionych w ustawie. Zwolnienie to obejmuje również opłatę roczną za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej. Zwolnienie to nie oznacza, że Spółka nie ponosi tych kosztów w ogóle. Przeciwnie jest zobowiązana - na podstawie cytowanej ustawy o rehabilitacji - do ich przeznaczania na rzecz osób niepełnosprawnych.

Zaskarżone postanowienie narusza art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej, gdyż zostało wydane pomimo wskazania we wniosku ważnego interesu strony oraz szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających to zwolnienie.

4. W przedstawionym stanie faktycznym Dyrektor Izby Skarbowej zważył, że pomimo iż złożone zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, to zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z innych przyczyn, gdyż narusza ono art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej.

Organ odwoławczy zauważył, że celem postępowania odwoławczego w sprawie administracyjnej jest zarówno ocena czy odwołanie strony jest uzasadnione, jak też i sprawdzenie czy rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a to oznacza że organ odwoławczy nie jest związany odwołaniem, a ponadto ma obowiązek dążenia z urzędu do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy w jej całokształcie.

Wniosek Spółki o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego został złożony w dniu 2 grudnia 2000r., a więc przed wyegzekwowaniem całej sumy objętej tytułami wykonawczymi, które nastąpiło 9 grudnia 2010r. W konsekwencji wyegzekwowania całej kwoty zostało ukończone w całości postępowanie egzekucyjne, a co za tym idzie ustały również zajęcia wszystkich wierzytelności i innych składników majątkowych przysługujących zobowiązanemu. Po przytoczeniu treści art. 13 ustawy egzekucyjnej, a także art. 1a pkt 21 tej ustawy organ odwoławczy stwierdził, że elementem koniecznym do wydania postanowienia o zwolnieniu z egzekucji jest aby postępowanie egzekucyjne było w toku, a składniki majątku zobowiązanego podlegały zajęciu. W przedstawionym stanie faktycznym orzekanie w kwestii zwolnienia składników majątkowych z egzekucji stało się bezprzedmiotowe, skoro z mocy prawa ustało ich zajęcie; postępowanie egzekucyjne zostało ukończone. Brak jest przepisów które nakazywałyby organowi egzekucyjnemu wstrzymanie postępowania lub czynności egzekucyjnych do czasu rozpoznania wniosku o zwolnienie z egzekucji.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że Spółka zdaje się zauważać tę sytuację, skoro w treści złożonego zażalenia sformułowano tezę o bezprzedmiotowości wniosku o zwolnienie rachunków bankowych.

Postępowanie więc z wniosku o wyłączenie spod egzekucji składników majątkowych stało się bezprzedmiotowe, a więc należało je umorzyć po myśli art. 105 § 1 K.p.a.

Organ I instancji słusznie zauważył istnienie podstaw uzasadniających obligatoryjne umorzenie postępowania, ale wadliwie wydal postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty - odmawiając zwolnienia z egzekucji. Ta wadliwość uzasadnia treść rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu zażaleniowym (art. 138 §1 pkt 2 K.p.a.).

Końcowo organ odwoławczy wskazał, że odnośnie zarzutów Spółki to należy uznać je za niezasadne; organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie nie powinien był w ogóle oceniać przesłanek merytorycznych wynikających z art. 13 ustawy egzekucyjnej, gdyż brak było podstaw do zastosowania tego przepisu.

1. 1. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie, opisane w punkcie 1.1, wniosła Spółka.
2. 2. Spółka, nie egzemplifikując w części wstępnej skargi zarzutów, wniosła o:
3. - stwierdzenie naruszenia prawa przez "Urząd Skarbowy w P. i Izbę Skarbową w R.",
4. - zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
5. 3. W uzasadnieniu skargi wskazano, że przedmiotem skargi jest akt z zakresu administracji publicznej, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej: jako p.p.s.a. (zaskarżonej w terminie, po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa).

Spółka wskazała, że 2 grudnia 2010r. złożyła wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych opisanych powyżej w punkcie 1.3; wniosła też o umorzenie egzekucji z tego powodu, że należność nie przypada wierzycielowi z tytułów wykonawczych, ale PRON i Zakładowemu Funduszowi Rehabilitacji. Spółka podkreśliła, że art. 31 ustawy o rehabilitacji zwalnia Spółkę z egzekwowania opłat za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej. Spółka bowiem nie ma obowiązku wnoszenie opłat na konto urzędu marszałkowskiego, ale na konto PRON i Funduszu Rehabilitacji. Art. 23 ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2004r., Nr 49, poz. 464 ze zm.), stanowiąc o dochodach związanych z wyłączeniem z produkcji gruntów rolnych wymienia opłatę roczną, a z kolei art. 31 tej ustawy wyraźnie mówi, że dochody, o których mowa w art. 23 są należnościami państwowymi. Spółka zgodnie z przepisami przekazuje środki uzyskane ze zwolnienia gruntów na właściwe fundusze. Działanie organów egzekucyjnych doprowadziło do zdublowania obowiązku opłacenia opłat.

Organ I instancji jeszcze przed zajęciem stanowiska przez wierzyciela "ściągnął" kwestionowaną kwotę, a tym samym uniemożliwił merytoryczne zajęcie stanowiska przez siebie i przez organ odwoławczy, bo na dzień wydania ich postanowień sprawa była rzeczywiście bezprzedmiotowa - gdyż nastąpiło wyegzekwowanie kwoty dochodzonej.

Organy egzekucyjne uniemożliwiając rozpatrzenie sprawy przez niezawieszenie postępowania dopuściły do oczywistego naruszenia prawa i wyrządzenia Spółce szkody.

1. 1. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
2. 2. Uzasadniając to swoje stanowisko procesowe podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i podkreślił, że przedmiotem zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego było rozpatrzenie wniosku Spółki o zwolnienie z egzekucji składników majątkowych w postaci wierzytelności z rachunków bankowych, a więc za bezprzedmiotowe w tym postępowaniu uznać należy zarzuty dotyczące nieistnienia egzekwowanego obowiązku, które zresztą rozpatrywane są w odrębnym postępowaniu (na dzień sporządzenia odpowiedzi na skargę postępowanie toczy się przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego). W tej sytuacji polemika z zarzutem bezzasadności egzekwowania opłaty z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji w postępowaniu dotyczącym zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji jest niecelowa.

1. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
2. 2. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
3. 3. Z uwagi na treść, redakcję i wnioski zawarte w skardze należy wyjaśnić, że z mocy art. 1 § § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei art. 3 § § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, przy czym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone wyżej akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określono poprzednio, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; bezczynność organów w przypadkach wymienionych wyżej jako pierwsze cztery.

Zakwalifikowanie zaskarżonego do Sądu aktu do jednej z wyżej wymienionych kategorii oznacza, że ten sam akt nie może być zakwalifikowany jeszcze do innej spośród wymienionych kategorii aktów. Ma to determinujące znaczenie dla kompetencji sądu, w zakresie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu. O ile bowiem przedmiotem zaskarżenia jest decyzja lub postanowienie sąd wyposażony jest w uprawnienia ujęte w art. 145 p.p.s.a. Wśród tych kompetencji nie ma możliwości uznania przez Sąd, że decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa (odmiennie gdy przedmiotem zaskarżenia są inne akty niż decyzja lub postanowienie). Skarżąca Spółka we wnioskach skargi domagała się stwierdzenia naruszenia prawa przez "Urząd Skarbowy w P. i Izbę Skarbową w R.", a we wstępie uzasadnienia skargi wskazała, że przedmiotem skargi jest akt z zakresu administracji publicznej, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. (a więc odwołuje się do kategorii postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie), a jednocześnie powołuje się na bezskuteczne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Tymczasem warunkiem skutecznego wniesienia skargi w niniejszej sprawie (tak jak to uczyniono) było wyczerpanie środków zaskarżenia, jakie służyły Spółce w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (chodzi o zażalenie wniesione przez skarżącą Spółkę na postanowienie wydane przez organ I instancji - Naczelnika Urzędu Skarbowego). Jeśli więc przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie, to Sąd stwierdzając naruszenie prawa skutkujące koniecznością wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego mógłby zastosować kompetencje wynikające z art. 145 p.p.s.a., zaś nie mógłby stwierdzić (w sensie procesowym - poprzez brzmienie sentencji wyroku) naruszenia prawa przez organy orzekające w obu instancjach.

4. Merytorycznie skarga jest nieuzasadniona, zresztą skarżąca Spółka w jej uzasadnieniu wskazuje, iż rzeczywiście w chwili orzekania już nawet przez organ egzekucyjny I instancji postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie z egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunków bankowych było bezprzedmiotowe, skoro wyegzekwowana została cała kwota objęta wystawionymi przez wierzyciela - Marszałka Województwa Podkarpackiego - tytułami wykonawczymi. W tej sytuacji faktycznej bowiem z mocy prawa ustało zajęcie przedmiotowych rachunków bankowych. Odnosząc się do kwestii, że złożenie wniosku o wyłączenie z egzekucji określonych składników nie spowodowało wstrzymania egzekucji należy podzielić stanowisko organu (Dyrektora Izby Skarbowej), że wniesienie przedmiotowego wniosku o wyłączenie z egzekucji określonych składników nie stanowiło podstawy do wstrzymania egzekucji czy czynności egzekucyjnych albo zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Należy podkreślić, że art. 13 § 1 może mieć zastosowanie do czasu gdy egzekucja administracyjna nie zostanie zakończona. Jak się podkreśla w piśmiennictwie (Zbigniew Leoński w: Duże Komentarze Becka. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod red. prof. Romana Hausera, prof. Andrzeja Skoczylasa, 5.wydanie; Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str.

77) art. 13 służy poszanowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji, a instytucja uregulowana w tym artykule może być wykorzystywana w stosunku do podmiotów gospodarczych niejako w zastępstwie systemu wyłączeń spod egzekucji. Należy jednak pamiętać, iż zwolnienie części majątku zobowiązanego spod egzekucji może spowodować powstanie komplikacji w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, dlatego niezbędne pozostaje w tej kwestii uzyskanie zgody wierzyciela, na którym zgodnie z art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej spoczywa prawny obowiązek prowadzenia egzekucji. Reasumując należy powtórzyć, że wyegzekwowanie kwoty objętej tytułami wykonawczymi powoduje bezprzedmiotowość postępowania wywołanego wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji (art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej).

Odnośnie zarzutów co do nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi należy również podzielić stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że te kwestie są przedmiotem zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i nie mogą być przedmiotem rozważań w postępowaniu wywołanym wnioskiem o zwolnienie z egzekucji poszczególnych składników, gdyż dla rozpatrzenia tego wniosku zarzuty te nie mają prawnego znaczenia.

Z tych wszystkich względów należało skargę oddalić po myśli art. 151 p.p.s.a.