Uzasadnienie
Przedmiotem skargi R.S. (dalej: Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw.
Decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...], ZUS umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 27 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r.
Decyzja ta została doręczona Skarżącemu 15 czerwca 2020 r.
Decyzją z [....] czerwca 2020 r. nr [...], ZUS umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 27 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres maj 2020 r.
Decyzja ta została doręczona Skarżącemu 29 czerwca 2020 r.
Od tych decyzji R. S. złożył wnioski o ponowne rozpatrzenie spraw, które wpłynęły do ZUS - 15 lipca 2020 r.
Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw. ZUS wskazał, że wnioski o ponowne rozpatrzenie spraw zostały wniesione z uchybieniem terminu 14 - dniowego.
R. S. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z [...] sierpnia 2020 r.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyraził swoje niezadowolenie z wydania decyzji ZUS z [...] czerwca i [...] czerwca 2020 r., którymi umorzono postępowania w sprawie zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień oraz maj 2020 r., z uwagi na pokrycie zobowiązań za te okresy istniejącą nadpłatą. Rozstrzygnięcia te spowodowały, że nie skorzystał on z wnioskowanego zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień i maj 2020 r. Podniósł, że stwierdzenie istnienia nadpłaty składek, nie może pozbawiać go prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia przedmiotowych należności.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto ZUS wniósł o umorzenie postępowania sądowego, jako bezprzedmiotowego. Organ poinformował, że pismami z 25 września 2020 r. zawiadomił skarżącego o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkiem nie mającym zastosowania w sprawie).
Po myśli art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego - ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: K.p.a.) lub innych przepisach.
Rozpoznając sprawę w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd z urzędu, w ramach dokonywanej kontroli zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę kwestię naruszenia prawa procesowego, które jest wystarczającą podstawą do uchylenia rozstrzygnięcia objętego skargą.
W ocenie Sądu, w nawiązaniu do wniosku organu, w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania sądowego, w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., z powodu jego bezprzedmiotowości, gdyż nie kwestionując przedstawionego - w odpowiedzi na skargę - trybu uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek, podkreślić należy że w obrocie prawnym pozostają, opisane powyżej decyzje z [...] czerwca 2020 r. i [...] czerwca 2020 r., których zasadność kwestionuje Skarżący. Skarga w przedmiotowej sprawie niezależnie od szeregu podniesionych zarzutów odnośnie do wymienionych decyzji w przedmiocie umorzenia postępowań, kwestionuje zasadność stwierdzenia przez organ uchybienia terminu do złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw, a wiec zaskarżona decyzja uniemożliwia odniesienie się organu do merytorycznych zarzutów formułowanych przez Skarżącego, co do decyzji z [...] i [...] czerwca 2020 r. Nie zaistniały więc przeszkody do poddania przez Sąd kontroli zaskarżonej decyzji.
Gdyby doszło do skutecznego uruchomienia ponownego rozpatrzenia spraw rozważenia wymaga konieczność wyeliminowania z obrotu decyzji z [...] i [...] czerwca 2020 r., skoro - co należy powtórzyć za odpowiedzią na skargę - prawo do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. zostało Skarżącemu przyznane.
Z tych też powodów Sąd dokonał merytorycznej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, pomimo, że organ wnosił o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego.
Kontroli Sądu została poddana decyzja ZUS z [...] sierpnia 2020 r., stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw.
Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie.
W niniejszej sprawie decyzje wydane w pierwszej instancji z [...] czerwca i [...] czerwca 2020 r. zostały doręczone skarżącemu 15 czerwca i 29 czerwca 2020 r., a wnioski o ponowne rozpatrzenie spraw złożono 15 lipca 2020 r., czyli po upływie 14-dniowego terminu. Uchybienie terminu jest zatem niewątpliwe.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło jednak do naruszenia art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że wprawdzie wnioski o ponowne rozpatrzenie spraw zostały złożone po upływie 14-dniowego terminu od otrzymania decyzji, to jednak organ powinien poinformować stronę o skutkach procesowych złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw z uchybieniem terminu i możliwości złożenia wniosku o jego przywrócenie. To jednak, obowiązków tych organ nie zrealizował. Uznać zatem należy, że organ naruszył art. 9 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, o słuszności stanowiska w kwestii obowiązku informowania strony o skutkach związanych z uchybieniem terminu, świadczy obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach).
Zgodnie z tą regulacją - w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
- 3) przedawnienia,
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2).
Sąd dostrzega, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji ([...] sierpnia 2020 r.) nie obowiązywał art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, to jednak regulacja ta wskazuje na dostrzeżenie przez ustawodawcę konieczności wprowadzenia regulacji prawnej mającej chronić wnioskodawców przed utratą m.in. prawa do zwolnienia z powodu niezachowania terminu. Tym samym wyznaczają kierunek, który powinien być uwzględniany przy rozstrzyganiu spraw dotyczących zwolnień przewidzianych ustawą o szczególnych rozwiązaniach.
Z treści instytucji przewidzianej w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach wynika, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi zawitemu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, określonego w art. 129 § 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Powołany art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce: w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491) i w dacie składania przez skarżącego wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw oraz rozpatrywania sprawy przez organ - obowiązywał. ZUS nie poinformował jednak Skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw i prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a stanowi naruszenie art. 9 K.p.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, uwzględniając powyższą regulację, będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu do złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie.
Nadmienić należy, że zawarte w skardze zarzuty skarżącego, dotyczące decyzji z [...] czerwca i [...] czerwca 2020 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień oraz maj 2020 r., nie mogą być brane pod uwagę przez Sąd w tej sprawie, gdyż dotyczy ona kwestii procesowej, tj. uchybienia terminu do złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie spraw.
Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 9 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych, nie przedłożono też zestawienia innych wydatków.