Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ) z dnia [...] października 2020r. nr [...] wydana wobec S.H. (dalej: Zobowiązany/Skarżący), utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] marca 2020r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.
Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 18 czerwca 2018r. Zobowiązany wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu podał, że nie pracuje, opiekuje się chorym psychicznie bratem, z którego renty obaj się utrzymują. Nie posiada żadnych środków majątkowych, by dokonać spłaty zadłużenia. Posiadane gospodarstwo rolne jest w ruinie.
W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z chorym psychicznie bratem, utrzymują się z renty brata w wysokości 974,00zł. Zobowiązany jest współwłaścicielem domu o pow. 62m 2 oraz właścicielem nieruchomości rolnych o łącznej pow.1,7 ha i środków transportu (samochód STAR i przyczepa). Miesięczne koszty utrzymania i leczenia wynoszą 1320,00zł, natomiast zobowiązania publicznoprawne i prywatne wynoszą ok. 20 000,00zł (nie są spłacane). Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej.
Jako uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości ZUS wskazał brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r., poz.266 ze zm. – dalej: u.s.u.s.).
Ponadto, zdaniem organu, Zobowiązany nie wykazał przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz.1365 – dalej: Rozporządzenie z 2003r.). W ocenie ZUS, wydatki na utrzymanie nie mają charakteru nadzwyczajnych czy nieprzewidzianych, a Zobowiązany nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z opłat, zaś same ograniczone możliwości płatnicze nie są wystarczającą przesłanką do całkowitego umorzenia zaległości.
Ponadto organ wskazał, że jako posiadacz gospodarstwa rolnego Zobowiązany może osiągać z niego dochód i podał, że wg GUS przeciętny dochód z 1 ha w 2018r. wyniósł 2.715,00zł.
Organ uznał za wykazany fakt pozostawania brata Zobowiązanego w ciągłym leczeniu, ale stwierdził, że nie został przedstawiony żaden dokument potwierdzający rezygnację Zobowiązanego z pracy lub z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Brak jest zatem podstaw do uznania, że sytuacja zdrowotna Zobowiązanego lub członka jego rodziny uniemożliwiała mu lub ograniczała pozyskiwanie dochodów.
Zdaniem ZUS, zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez nieprzewidziane czynniki zewnętrzne, czy klęski żywiołowe, lecz było wynikiem nieopłacenia w terminie składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej.
Z tych wszystkich względów organ nie stwierdził istnienia podstaw do umorzenia zaległości.
zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020r. ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji, podtrzymując ustalenia i ocenę okoliczności sprawy wyrażoną w decyzji z dnia [...] marca 2020r. Uzupełniając argumentację organ wskazał, że wydzierżawienie gruntów rolnych dałoby Zobowiązanemu dodatkowy dochód, a ponadto z wykazu beneficjentów wspólnej polityki rolnej na rok 2019r. wynika, że przysługuje mu kwota 6.717,04zł, co przekłada się na miesięczny dochód w wysokości ok. 1.529,00zł. Organ uznał za nieracjonalną postawę Zobowiązanego, który nie sięga po środki z opieki społecznej, a zarazem domaga się przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.
W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu, S.H. zarzucił:
1.Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 i ust.3 u.s.u.s. przez błędną interpretację i uznanie, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uznania należności za całkowicie nieściągalne, a także że nie wykazano braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną.
2. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art 77 § 1 i art 80 k.p.a., przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, nieuwzględnienie stanu zdrowia brata Skarżącego i konieczności sprawowania nad nim całodobowej opieki, co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, a także nieuwzględnienie, że toczące się przed KRUS postępowanie, dotyczące uznania W.H. za niezdolnego do samodzielnej egzystencji, nie zostało prawomocnie zakończone.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2020r.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia 26 stycznia 2021r. Skarżący podniósł m.in., że nie może wydzierżawić gruntów rolnych, bo zostałby pozbawiony opłacania składek w wysokości 1600zł na rok i ubezpieczenia, a dzierżawa dałaby mu symboliczną złotówkę. Dodał, że z powodu znacznej odległości od lekarza rodzinnego i braku środków na zakup biletu autobusowego nie może uzyskać zaświadczenia o swoim stanie zdrowia. Do pisma dołączył kserokopię wypisu z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 18 września 2020r., stwierdzającego okresową niezdolność W.H. do samodzielnej egzystencji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje uchybiają zarówno przepisom postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie organu I instancji dotyczy wniosku Zobowiązanego o umorzenie zaległości z tytułu składek z dnia 5 czerwca 2018r. ZUS rozpoznawał tę sprawę ponownie, na skutek uchylenia poprzednio wydanych w tej sprawie decyzji, na mocy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 października 2019r. sygn. akt I SA/Rz 475/19. W wyroku tym Sąd nakazał m.in. wyjaśnienie kwestii przedawnienia składek, z podaniem daty wymagalności, a także ewentualnych okresów przerw lub zawieszenia biegu przedawnienia. Trzeba mieć bowiem na względzie, że należności dotyczą lipca 2006r., a więc okresu odległego.
W wydanej ponownie decyzji ZUS stwierdził, że na podstawie przepisów u.s.u.s. oraz regulacji przejściowych związanych ze zmianą tej ustawy od 1 stycznia 2012r., do przedawnienia należności ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012r. Odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy organ wskazał, że przedawnienie przedmiotowej należności za lipiec 2006r. nastąpiłoby w styczniu 2017r. - bez wskazania konkretnego dnia tego miesiąca - jednakże z uwagi na wszczęcie w dniu 25 lutego 2011r. przez Dyrektora ZUS postępowania egzekucyjnego, które nie zostało zakończone, bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i będzie trwał do zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organ odwoławczy dodatkowo wskazał na fakt doręczenia Zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych w dniu 25 lutego 2011r., a także na zastosowane środki w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku w dniu 9 czerwca 2015r. oraz zajęcia rachunku bankowego w dniu 8 grudnia 2015r. i w dniu 2 listopada 2017r. Żadnej z tych okoliczności nie poparł jednak stosowną dokumentacją.
Sąd podziela zdanie ZUS, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie przepis art.24 ust.4 u.s.u.s, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012r., który stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na mocy regulacji przejściowej termin ten liczy się od 1 stycznia 2012r.
Kolejne przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość wystąpienia przerwy lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia w określonych przypadkach. Zgodnie z przepisem art.24 ust.5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Brzmienie ostatniego z powołanych przepisów wskazuje na to, że bieg terminu przedawnienia zawiesza tylko taka czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Jak wyżej wspomniano, do akt sprawy nie została dołączona żadna dokumentacja dotycząca podjętych czynności, ani też wskazująca na zawiadomienie o tych czynnościach Zobowiązanego. Oznacza to, że nie można w sposób jednoznaczny ustalić, czy faktycznie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia i w jakiej dacie.
Nie można zatem uznać, że zostały wykonane zalecenia wynikające z wyroku WSA z dnia 8 października 2019r. i w dalszym ciągu nie ma pewności co do tego, czy przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu.
Ponadto w treści rozstrzygnięcia organ I instancji orzekł w pkt. 1 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 oraz art. 32 u.s.u.s. - o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 1.646,87zł, a w pkt. 2 na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia z 2003r. - o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 1.646,87zł. Takie sformułowanie rozstrzygnięcia mogłoby wskazywać na to, że jego przedmiotem są dwie należności – każda w wysokości 1 646,87zł, tymczasem przedmiotem wniosku i rozstrzygnięcia powinna być jedna należność – za lipiec 2006r. w wysokości 1646,87zł. Organ powinien zatem wydać jedno rozstrzygnięcie wobec tej należności, a dopiero w uzasadnieniu powinien przeprowadzić rozważania odnośnie do przesłanek umorzenia, opartych na różnych podstawach prawnych, zaś w dalszej kolejności ocenić spełnienie tych przesłanek w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.
W myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, natomiast stosownie do treści art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, w tym dotyczące stosowania ulg i umorzeń, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Umorzeniu mogą podlegać też odsetki od ww należności. Kolejne powołane przez organ przepisy dotyczą przesłanek umorzenia.
W odniesieniu do przesłanek umorzenia, Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art.28 ust.3 u.s.u.s., bo nie została stwierdzona żadna z wymienionych w tym przepisie okoliczności. Sąd nie zgadza się natomiast z oceną, co do braku zaistnienia przesłanek wymienionych w §3 ust.1 Rozporządzenia z 2003r., w tym w szczególności wymienionych w pkt. 1 i 3. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna Zobowiązanego jest bardzo trudna. Jedynym pewnym źródłem utrzymania rodziny jest renta brata Zobowiązanego w wysokości ok 900zł. Pozostałe dochody albo nie zostały jednoznacznie ustalone (np. z tytułu dopłat rolniczych - jeśli występują), albo mają charakter jedynie statystyczny i nie przekładają się na realne dochody (dochód z gospodarstwa rolnego).
Sąd zgadza się ze Skarżącym, że w sytuacji, gdy opiekuje się on chorym bratem, który nie jest zdolny ani do pracy, ani do samodzielnej egzystencji (co potwierdza zaświadczenie z dnia 18 września 2020r.), to Zobowiązany ma bardzo ograniczone możliwości podejmowania pracy w gospodarstwie rolnym, nie mówiąc już o poszukiwaniu stałej pracy czy innych źródeł zarobku. Problemy zdrowotne i konieczność ponoszenia znacznych środków pieniężnych na leki, pogłębiają trudną sytuację materialną – wysokie zadłużenie zarówno w KRUS, jak i u podmiotów prywatnych, a posiadany majątek (nieruchomości rolne) jest obciążony hipotekami, albo zużyty (posiadane stare środki transportu) i nie przedstawia realnej wartości.
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a ponadto z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, Zobowiązany nie jest w stanie uzyskiwać dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy przy tym dodać, że Zobowiązany wziął na siebie cały ciężar związany z opieką nad chorym bratem, nie korzystając z pomocy społecznej i odciążając tym samym odpowiednie instytucje państwa. Kuriozalne jest czynienie mu z tego zarzutu nieracjonalności.
Decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, ale powinna być ona poprzedzona wszechstronnym ustaleniem sytuacji majątkowej i rodzinnej Wnioskodawcy. Ponadto oparcie decyzji na tzw. uznaniu administracyjnym nie zwalnia organu od ustalenia faktycznych możliwości płatniczych i realnych możliwości spłaty zaległości w szczególnie trudnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, a takiej analizy w rozpoznawanej sprawie zabrakło.
Z powyższych względów, dokonana przez organ ocena, co do braku wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanek, o których mowa w § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003r., narusza przepisy prawa materialnego, tj. art.28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia z 2003r.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają zarówno wskazane wyżej przepisy prawa materialnego, jak też przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art.77, art.80, art.107 § 3 K.p.a. oraz przepis art.153 P.p.s.a., dlatego na podstawie art.145 § 1 pkt lit. a i c oraz art.135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
W ponownym postępowaniu organ powinien uwzględnić podniesione wyżej uwagi.